ततः सर्वं विस्मृत्य रात्रिचराः भयाकुलाः स्वपतिना हताः तत्र तत्र लङ्कां प्रति दिशो दिशः पलायन्ति स्म। ततः बहवो वानराः हर्षसम्पूर्णाः प्रसन्नमुखाः विकसितपद्मवदनाः शत्रोः बलवतो दुष्प्रापस्य निहननानन्तरं सौमित्रिं लक्ष्मणं सम्मान्य समभ्यर्चयन्। लक्ष्मणः अपि युद्धे महाबलिनं मेघसमूहसदृशं अतिकायं हत्वा हृष्टः शीघ्रं वानरसैन्यैः महता सम्मानितः रामं प्रति जगाम। शृणु अधुना श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डस्य द्विसप्ततितमं सर्गम्। अथ अतिकायस्य लक्ष्मणेन महात्मना हननं श्रुत्वा राजा रावणः विषण्णः अभाषत। धूम्राक्षः अतिबलवान् शस्त्राणां श्रेष्ठः, अकम्पनः, प्रहस्तः, तथा कुम्भकर्णः—एते बलिनः वीर्यशालिनः राक्षसाः युद्धलोलुपाः, शत्रुसैन्यविजयिनः, अन्यैः कदापि अपराजिताः। एते वीराः स्वसैन्यैः सह, विशालाङ्गाः, शस्त्रविशारदाः, रामेन सुकरकर्मणा हताः। तथा अन्ये बहवः शूराः महात्मनः हताः, मम पुत्रः इन्द्रजित् अपि बलवीर्यप्रसिद्धः हतः। तौ भ्रातरौ तदा दिव्यबाणैः दुष्प्रसह्यैः सर्वदेवैः महद्भिः असुरैः अपि विमोक्तुं अशक्यैः बन्धनैः बद्धौ। तद्भयंकरं बन्धनं यक्षगन्धर्वसर्पैः अपि विमोक्तुं अशक्यं; न जानामि तयोः बलात् वा मायया वा भ्रमात् वा मुक्तिः कृताः। तौ भ्रातरौ बाणबन्धनात् मुक्तौ पुनः आगतौ; ये राक्षसवीराः मम आज्ञया अग्रे गताः—ते सर्वे युद्धे वानरैः अतिबलिनैः हताः। अद्य रामं लक्ष्मणं च सहितं सुग्रीवेण विभीषणेन च सेनया सह विजेतुं कं अपि न पश्यामि। रामः वास्तवतः अतिबलवान्, तस्य शस्त्रविद्या अपि महान्। तस्य वीर्यं अनुभव्यानन्तरं राक्षसाः विनष्टाः; अहं तं रामं नारायणं एव अविनाशिनं मन्ये। तस्य भीत्या लङ्कापुरं द्वारतोरणैः अपि संवृतम्, सर्वत्र च सततं सैन्यैः जागरूकेषु रक्षितव्यम्। विशेषतः अशोकवनं यत्र सीता रक्ष्यते—सर्वदा प्रवेशः निर्गमः च ज्ञेयः। यत्र यत्र दुर्गं तत्र तत्र पुनः पुनः सर्वत्र स्वस्वसैन्यैः परिवृतः स्थितव्यं। वानराणां गमनं रात्रिचरैः सर्वदा सन्ध्याकाले मध्यरात्रे प्रभाते च निरीक्ष्यं। कदापि वानरान् तिरस्कारः न कर्तव्यः; कः शत्रुसैन्यः सज्जः प्रवृत्तः च स्थातुं शशाक्? तदनन्तरं सर्वे महाबलिनः राक्षसाः रावणस्य वचनं श्रुत्वा यथोक्तं तदाचरन्। सर्वान् आदेशान् दत्वा रावणः राक्षसाधिपतिः क्रोधबाणेन संतप्तः विषण्णः स्वगृहं प्रविष्टः। तदा स महाबलिः रात्रिचराधिपतिः क्रोधाग्निना दग्धः पुत्रविपत्तिं चिन्तयन् गम्भीरं श्वसन् तत्र तत्र मनः पुनः पुनः आकुलयन्। शृणु अधुना श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डस्य त्रिसप्ततितमं सर्गम्। ततोऽवशिष्टाः राक्षसाः—देवान्तकः त्रिशिराः अतिकायः अन्ये च—मुख्याः हताः इति शीघ्रं रावणं प्रत्यवदन्। तदा तेषां निधनं आकस्मात् श्रुत्वा राजा रावणः महाश्रुवर्षेण नेत्रे व्याप्तः, पुत्रभ्रातृविपत्तिं गम्भीरं मनसि चिन्तयन्। तदा राजा दुःखसागरमग्नं विलीनं दृष्ट्वा श्रेष्ठः सारथिः राक्षसाधिपतिपुत्रः इन्द्रजित् तं वाक्यम् उवाच। पितः! यावत् इन्द्रजित् रात्रिचराधिपतिः जीवति, तावत् मोहः न कर्तव्यः; इन्द्रशत्रुबाणेन हताः कश्चन युद्धे जीवितुं न शक्नोति। अद्य रामं लक्ष्मणं च मम बाणैः विदारिताङ्गौ भूमौ शयानौ शरैः आवृताङ्गौ पश्य। मम व्रतं शृणु, यथार्थं वीर्यसमेतं दैवयोगेन च—अद्य एव रामलक्ष्मणौ निहत्य तव तुष्टिं करिष्यामि। अद्य इन्द्रः यमः विष्णुः रुद्रः साध्याः अग्निः चन्द्रः सूर्यः च मम अपरिमितं पराक्रमं बलीयांसं विष्णोः बलिविजये यज्ञे इव पश्यन्तु। एवं उक्त्वा सुरेश्वरशत्रुः इन्द्रजित् अप्रकम्पितात्मा राजा प्रति अभिवाद्य शीघ्रगामिनं श्रेष्ठाश्वयुक्तं रथं आरोहति। महाबलवान् स रथं दिव्यरथसमं आरोह्य शीघ्रं शत्रुनिग्रहस्थानं जगाम। तं महात्मानं प्रस्थितं बहवः महाबलिनः उत्तमधनुष्मन्तः हृष्टाः अनुगच्छन्। केचित् गजैः, केचित् श्रेष्ठाश्वैः, अन्ये व्याघ्रैः, वृश्चिकैः, मार्जारैः, गर्दभैः, उष्ट्रैः, सर्पैः च यायुः। वराहैः, मृगैः, सिंहैः, महापर्वतसदृशैः शृगालैः, काकैः, हंसैः, मयूरैः च राक्षसाः भीषणवीर्याः अग्रे यायुः। शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, परश्वधैः, गदाभिः, मुष्टिभिः, मुद्गरैः, लोहमुषलैः, लोहदण्डैः च सज्जाः प्रस्थिताः। शङ्खध्वनिभिः, नगाडीनिनादैः, महाबलिनः सुरशत्रुः शीघ्रं युद्धभूमिं प्रति जगाम। शत्रुनिग्राही शुक्लशङ्खसदृशच्छत्रेण व्याप्तः शशिनं व्योम्नि इव शोभते स्म। स वीरः सुवर्णाभरणैः भूषितः, सुवर्णपङ्कजैः वायितः, सर्वधनुष्मत्तमः अग्रे स्थितः।