सम्पूर्ण युद्धभूमौ सौमित्रिः तस्य तीक्ष्णाग्रे शरे परमास्त्रं समारोपयन्, दिशः, चन्द्रः, सूर्यः, महाग्रहाः, आकाशः, पृथिवी च सर्वे कम्पिताः अभवन्। ततः सौमित्रिः ब्रह्मास्त्रं तुणिरार्पिते पक्षिणि शरे यमदूतसमे, शत्रोः पुत्रं प्रति तं वज्रसन्निभं शरं युद्धे सन्दधौ। स शरः लक्ष्मणेन वेगेन प्रक्षिप्तः, तीव्रवायुसमवेगः, सुवर्णपक्षैः गरुडसदृशः, युद्धे अतिकायः तं शरं ददर्श। अचिरात् तं शरं दृष्ट्वा अतिकायः बहुभिः तीक्ष्णैः शरैः तं आघातयत्, किन्तु स शरः गरुडवेगेन अतिकायस्य पार्श्वं प्रति महावेगेन अग्रसरः। ज्वलन्तं मृत्युाग्निसदृशं शरं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, अतिकायः निर्भयः शूलैः, तोमरैः, गदाभिः, परश्वधैः, पट्टिशैः, शरैः च तं आघातयत्। ते सर्वे अद्भुतायुधानि निष्फलानि अभवन्, स ज्वलनसदृशः शरः अतिकायस्य मुकुटयुक्तं शिरः गृहित्वा छित्त्वा अपातयत्। ततः तद् शिरः कवचकुण्डलयुक्तं लक्ष्मणशरेण विदारितम्, हिमवत्पर्वतशिखरमिव भूमौ सहसा पतितम्। अतिकायं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, तस्य वस्त्राणि भूषणानि च विक्षिप्तानि, शेषाः रात्रिचराः भयेन ग्रस्ताः अभवन्। ते शोकसन्तप्ताः, मुखानि नीचैः, श्रमिताः, बहवः राक्षसाः एकस्मादेव समये दुःखसन्तप्ताः उच्चैः विलपन्ति स्म। ततः तेषां नायकस्य निधनं दृष्ट्वा, रात्रिचराः सर्वतः नगरे अभयम् अनालक्ष्य, भयाकुलाः पलायनं कृतवन्तः। तदनन्तरं बहवः वानराः हर्षपूर्णाः, प्रसन्नमुखाः, शत्रोः बलवत्त्वेन दुस्तरस्य वधात् सौमित्रिं सन्मान्य, तं अभिनन्दितवन्तः। लक्ष्मणः अतिबलिनं अतिकायं युद्धे निहत्य, मेघसमूहसदृशं, वानरसैन्यैः शीघ्रं महता सम्मानितः, ततः रामं समीपं अगच्छत्। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य युद्धकाण्डस्य द्विसप्ततितमं सर्गं शृणु। अतिकायस्य महात्मना लक्ष्मणेन हतस्य श्रवणं प्राप्त्वा, राजा विषण्णः सन्दिग्धः इदं वचनं अब्रवीत्। धूम्राक्षः, अतिरोषः, शस्त्रधारणेषु अग्रणीः; अकम्पनः, प्रहस्तः, तथा कुम्भकर्णः—एते महाबलिनः, वीराः, युद्धोत्सुकाः, शत्रुसैन्यविजयिनः, अनन्यैः कदापि पराजिताः। रामेण, यस्य कर्म सहजं, एते सैन्यैः सह, विविधायुधकुशलाः, महाकायाः, हताः। अन्ये च बहवो वीर्यवन्तः महात्मानः हताः, तथा मम पुत्रः इन्द्रजित्, वीर्यशौर्यप्रसिद्धः। तौ भ्रातरौ तदा भयंकरैः वरदत्तैः शरैः बन्धितौ, यं सर्वदेवैरपि, बलिष्ठैः असुरैः अपि विमोचयितुं न शक्यते। तद् घोरं बन्धनं यक्षैः, गन्धर्वैः, सर्पैः अपि विमोचयितुं न शक्यते; न जाने, शक्त्या वा, मायया वा, मोहेन वा, तौ मुक्तौ। शरबन्धनात् मुक्तौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ पुनः आगतौ; ये राक्षसवीराः मम आज्ञया युद्धाय गताः— ते सर्वे युद्धे बलाढ्यैः वानरैः हताः; अद्य अहं न पश्यामि यः रामं लक्ष्मणं च युद्धे संहारयितुं शक्नुयात्। तस्य सैन्येन सह, वीरः सुग्रीवः, विभीषणः च अस्ति। रामः वास्तवेन महाबलवान्, तस्य आयुधविद्या अपि महान्। तस्य वीर्यं अनुभव्यानि, राक्षसाः विनष्टाः; अहं तं रामं नारायणमिव निर्भयम् मन्ये। तस्य भीते लङ्कानगरे द्वाराणि तोरणानि च सर्वत्र आवृतानि; सर्वत्र, नगरी सततं जाग्रद्रक्षकैः रक्षितव्या। विशेषतः अशोकवाटिका, यत्र सीता रक्षिताः, सर्वदा प्रवेशः निर्गमः च ज्ञेयः। यत्र यत्र गड्ढः अस्ति, तत्र तत्र, सर्वत्र, स्वस्वसैन्येन परिवृत्य स्थातव्यम्। वानराणां गमनं रात्रिचरैः निरीक्षितव्यम्, सन्ध्यायाम्, मध्यरात्रे, प्राते च, सर्वदा। वानरान् कदापि अवमानं न कर्तव्यम्; कः शत्रुसैन्यः, सज्जः, अग्रसरः, स्थितः अस्ति? ततः सर्वे बलिनः राक्षसाः लङ्केश्वरस्य वचनं श्रुत्वा, यथाज्ञापितं तदनुष्ठितवन्तः। सर्वाज्ञाः दत्वा, रावणः राक्षसाधिपः, क्रोधबाणेन संतप्तः, विषण्णः, स्वगृहं प्रविष्टः। स महाबलिश् रात्रिचराधिपः, कोपाग्निः ज्वलन्, पुनः पुनः पुत्रस्य विपत्तिं चिन्तयन्, दीर्घं श्वसन् तत्र स्थितः। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य युद्धकाण्डस्य त्रिसप्ततितमं सर्गं शृणु। तदनन्तरं शेषाः राक्षसाः, देवान्तकः, त्रिशिराः, अतिकायः, अन्ये च नायकाः हताः, शीघ्रं रावणं प्रति निवेदितवन्तः। ततः तेषां निधनं आकस्मात् श्रुत्वा, राजा, महाश्रुवेगः, पुत्रभ्रातृणां विपत्तिं गम्भीरं विचिन्त्य विषण्णः अभवत्। ततः राजा दुःखसागरमग्नं, शोकाकुलं दृष्ट्वा, श्रेष्ठः सारथिः, राक्षसराजपुत्रः इन्द्रजित्, तं पितरं इदं वचनं अब्रवीत्। पितः, त्वं मोहं मा कुरु, यावत् इन्द्रजित् रात्रिचराधिपः जीवति; यस्य शरैः इन्द्रशत्रुना आहतः कश्चित् युद्धे जीवितुं न शक्यते। अद्य रामं लक्ष्मणं च, मम शरैः विदारिताङ्गौ, भूमौ शयानौ, तीक्ष्णशरैः समाच्छन्नाङ्गौ, पश्य। एषा मम प्रतिज्ञा, निश्चिताः, वीर्यभाग्यसंयुक्ता; अद्य एव रामं लक्ष्मणं च, अव्यभिचारिणा शरेण हत्वा, तव तुष्टिं करिष्यामि। अद्य इन्द्रः, यमः, विष्णुः, रुद्रः, साध्याः, अग्निः, चन्द्रः, सूर्यः च, मम अपरिमितं वीर्यं पश्यन्तु, बलिसंविधानविष्णोः तिव्रं यथा।