तदा विष्वामित्रः महामुनिः ऋषिसंनिधाने क्रोधसमन्वितः तान दुश्चरित्रान् इदं वचनम् उवाच— "ते पापाः कालपाशेन यमलोकं नीताः अद्य भस्मीकृताः भविष्यन्ति। सप्तशतानि जन्मानि मृत्तपाः भूत्वा श्वमांसभक्ष्याः निर्दयाः मुष्टिकाः कीर्तिताः भवन्तु। विकृताङ्गाः निन्दिताः लोकान् विचरन्तः, महोदयः च, विपरीतबुद्धिः, मम निर्दोषस्य अपवादं कृतवान्— सः सर्वेषु लोकेषु निन्दितः निषादः भविष्यति, जीवघ्नः, दयाहीनः। दीर्घकालम् एनं मम कोपात् दुःखितः वसिष्यति।" इत्येवमुक्त्वा विष्वामित्रः तपोनिधिः ऋषिसंनिधाने दीप्यमानः मौनम् आस्थाय स्थितः। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्। ततः विष्वामित्रः महातपाः वसिष्ठान् महोदयसंबन्धिनः च स्वस्य तपोबलस्य प्रभावेन विजितान् विज्ञाय ऋषिसंनिधाने इदं वचनम् उवाच— "एष त्रिशङ्कुः इक्ष्वाकुवंशसमुद्भवः कीर्तिमान् धर्मात्मा दानशीलः च, मम शरणं प्राप्तः। सः स्वशरीरेण देवलोकविजयं इच्छन् स्वस्वरूपेण स्वर्गारोहणम् अभिलषति। अतो यज्ञः मया सह आरभ्यताम्।" विष्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा सर्वे महर्षयः शीघ्रं समागताः धर्मज्ञाः धर्मानुसारं वदन्तः ऊचुः— "कौशिकवंशजः क्रोधातिशयसम्पन्नः ऋषिः। यद् उक्तं तेन तद् अवश्यं कर्तव्यम्; सः अग्निसमः पूज्यः क्रुद्धः शापं दास्यति। अतः त्रिशङ्कुः इक्ष्वाकुवंशजः विष्वामित्रबलात् स्वशरीरेण स्वर्गं यातु।" ततः यज्ञारम्भः सर्वैः ऋषिभिः कृतः। विष्वामित्रः तेजस्वी यज्ञकर्मणि होतारः अभवत्; अन्ये ऋत्विजः मन्त्रविदः स्वस्वकर्माणि यथाक्रमं अकरोत्। ते सर्वे विधिविधानुसारं यज्ञकर्माणि अचेष्टन्त; दीर्घकालानन्तरं विष्वामित्रः महातपाः देवतानां भागार्थं आवाहनम् अकरोत्। तत्र तदा देवाः भागग्रहणाय न आगच्छन्। तदा विष्वामित्रः महान् ऋषिः क्रोधाविष्टः स्रुवं उत्थाय त्रिशङ्कुं प्रति इदं वचनम् उवाच— "पश्य मे तपोबलम्, राजन्; मम शक्त्या त्वां स्वशरीरेण स्वर्गं नेष्यामि। राजन्, स्वशरीरेण स्वर्गं गच्छ, यद् दुर्लभम्; मम तपोफलम् किञ्चित् अस्ति।" एवं ऋषिणा उक्तः त्रिशङ्कुः स्वशरीरेण तदा स्वर्गं जगाम, ऋषयः तं पश्यन्तः। त्रिशङ्कुं स्वर्गलोकं गच्छन्तम् दृष्ट्वा इन्द्रः सर्वैः देवैः सह इदं वचनम् उवाच— "त्रिशङ्को, पुनः प्रतिगच्छ; त्वं स्वर्गस्थानं नार्हसि।" "मूढ, गुरोः शापेन, शीर्षसः भूमौ पत," इत्युक्तः महेन्द्रेण त्रिशङ्कुः पुनः पतितः। त्रिशङ्कुः "रक्षस्व माम्" इति विष्वामित्रं तपस्विनम् आह्वयन् आक्रन्दयन् उवाच; तस्य वचनं श्रुत्वा कौशिकः अतिव्रतं क्रोधम् आस्थाय "तिष्ठ, तिष्ठ" इति उवाच। ऋषिसंनिधाने सः प्रजापतिसमः दीप्तिमान् अभवत्। सः क्रोधात् दक्षिणमार्गस्थाः सप्तर्षीन् नवसृज्य, नवतारागणम् अपि अकरोत्। दक्षिणदिशं प्रति मुहूर्तं, अन्यैः ऋषिभिः परिवृतः, तारा-वंशम् अकरोत्, कोपाविष्टचेताः। क्रोधात् विष्वामित्रः उवाच— "अहम् अन्यम् इन्द्रम् करिष्यामि, अथवा इन्द्रहीनः लोको भवतु;" नूतनदेवताः अपि सृजितुम् आरभत। तदा सर्वे ऋषयः, देवाः, असुराः च भयाकुलाः, विष्वामित्रं महात्मानम् विनयपूर्वं सम्बोधितवन्तः— "राजा गुरोः शापदुःखितः, तपोसम्पन्न, सः स्वशरीरेण स्वर्गारोहणम् न अर्हति।" देवानां वचनं श्रुत्वा कौशिकः महर्षिः सर्वान् देवतान् बलवत् वचनम् उवाच— "त्रिशङ्कुः राज्ञः स्वशरीरेण स्वर्गारोहणस्य प्रतिज्ञा कृतः; मम मिथ्यावचनम् न शक्यम्। त्रिशङ्कुः स्वशरीरेण स्वर्गे शाश्वतः भवतु; एते तारा मम सृष्टाः स्थिराः सन्तु। यावत् लोकाः तिष्ठन्ति, तावत् एते स्थिराः सन्तु; देवैः यद् कृतम्, तत् अनुमोदनीयम्।" एवं उक्त्वा देवाः महर्षये प्रत्युवाचुः— "एतदस्तु; सर्वं स्थिरं भवतु, शुभं ते स्यात्।" आकाशे अग्निपथात् बहिः ताः तारा दिव्यप्रभासु दीप्ताः। त्रिशङ्कुः शीर्षसः अधः अमृतवत् तिष्ठतु; एते प्रकाशाः उत्तमराजानम् अनुगच्छन्ति। एवं, त्रिशङ्कुः स्वर्गं प्राप्य, यशः प्राप्तवान्, विष्वामित्रः धर्मात्मा सर्वैः देवैः स्तुतः अभवत्। ऋषिसंनिधाने, बलिनः तपस्विनः च, देवाः "एतदस्तु" इति उक्त्वा, यज्ञसमाप्तौ, सर्वे महात्मनः देवाः तपस्विनः च यथागतं निर्जग्मुः।