लक्ष्मणस्य शरैः पीडितः स राक्षसः कम्पमानः त्रिपुरदुर्गं रुद्रबाणहतमिव बभूव। ततः स महाबलः स्वबुद्ध्या धैर्यं समालम्ब्य चिन्तयामास—"साधु! अस्य शरवर्षेण मम रिपुः स्तुत्यः।" एवमवधार्य स महाबाहुः स्वात्मनं संयम्य, रथस्थानं समारुह्य रथेन विचचार। ततः स राक्षसश्रेष्ठः त्रीन् पञ्च सप्त च शरान् आदत्त, सन्धानं चाकरोत्, सम्यक् च विक्षिप्य मुमोच। राक्षसराजस्य धनुषि निष्क्रान्तास्ते शरा मृत्युस्वरूपा इव, सुवर्णपट्टाभिरामाः, सूर्यसमप्रभा, दिशं ज्वलन्तीं कृतवन्तः। तान् राक्षसविसृष्टान् शरवर्षान् राघवस्य अनुजः सौमित्रिः न विचलितः, बहुभिः तीक्ष्णैः शरैः छित्त्वा निवारयामास। यदा तस्य शराः युद्धे छिन्नाः, तदा रावणात्मजः देवद्विष् कोपं जग्राह, तीक्ष्णं शरं जग्राह च। स महाबलः दीप्तिमान् शरं धनुषि आरोप्य शीघ्रं मुमोच, सौमित्रिं समीपं यातं वक्षसि विव्याध। युद्धे वक्षसि अतिकायेन विद्धः सौमित्रिः रक्तधारां स्रवन् मदोन्मत्तगज इव बभूव। तस्मिन्नहनि महाबाहुः सौमित्रिः शीघ्रं शरहीनः सन्, तीक्ष्णं शरं गृहीत्वा अस्त्रं सन्दधे। ततः अग्न्यस्त्रेण शरं सम्यक् सञ्चिन्त्य, स शरः महात्मनः धनुषि ज्वलमानः बभूव। अतिकायः महातेजाः घोरमस्त्रं गृहीत्वा, सर्पाकारं सुवर्णपट्टशोभितं शरं सन्धानमकरोत्। लक्ष्मणः तं ज्वलन्तं भीषणमस्त्रयुक्तं शरं अतिकायाय प्राहिणोत्, यमदण्डमिव मृत्युः। अग्न्यस्त्रयुक्तं तं शरं दृष्ट्वा रजनिचरः सूर्यास्त्रयुक्तं तीक्ष्णं शरं मुमोच। तौ शरौ दिवि परस्परं सञ्जघ्नतुस्तेजसा ज्वलन्तौ, क्रुद्धौ द्वौ भुजगाविव। परस्परं दग्ध्वा तौ भूमौ पतितौ, न ज्वलन्तौ, भस्मसात्कृतौ, न शोभेताम्। ततः कोपितः अतिकायः त्वष्टृणः नलमस्त्रं मुमोच; सौमित्रिः तु वीर्यसम्पन्नः इन्द्रास्त्रेण तद् छित्त्वा नाशयामास। नलमस्त्रं विनाशितं दृष्ट्वा रावणात्मजः कोपात् यमास्त्रयुक्तं शरं सन्धानमकरोत्। तत् रजनिचरः लक्ष्मणाय प्राहिणोत्; लक्ष्मणः तु वातास्त्रेण तद् व्यधुनोत्। ततः कोपसम्भृतः लक्ष्मणः रावणसुतं शरवर्षेण समवर्षत्, यथा वारिदः जलधाराभिः। ते शराः अतिकायस्य वज्रकवचं विदारयन्तः, शिखराणि भग्नानि भूमौ पेतुः। तान् शरान् निष्फलान् दृष्ट्वा, लक्ष्मणः शत्रुसैन्यविनाशनः, कीर्तिमान्, सहस्रशरवर्षं पुनरपि मुमोच। शरवर्षेण क्षिप्तः स महाबलः स्थूलदेहः राक्षसः, युद्धे दुरजयकवचेन संरक्षितः, न कम्पितः। तेन विषधराकारः शरः लक्ष्मणाय प्राहिणोत्; स तेन विद्धः सौमित्रिः गात्रे व्यथितः। क्षणमात्रं शत्रुनाशनः मूर्च्छितः; पुनः चेतना लब्ध्वा, चत्वारः उत्तमान् शरान् आदाय— स महाबलः युद्धे तस्य रथस्य अश्वान् सारथिं च पातयामास; पताकां च शरवर्षेण विदार्य, शत्रुनिग्रही— सौमित्रिः अविचलितः, तान् शरान् लक्ष्यीकृत्य, तं राक्षसं हन्तुं शरान् मुमोच। परन्तु पुरुषश्रेष्ठः तं युद्धे बाधयितुं न शशाक; तदा समीपमागतः वायुः तं वाक्यमुवाच— "अयं ब्रह्मणः वरप्राप्तः, दुरजयकवचेन संवृतः; ब्रह्मास्त्रेण विदारयैनं, अन्यथा न शक्यः। कवचयुक्तः, बलसम्पन्नः, अन्यैः शस्त्रैः न बाध्यते।" एवं वायुवचनं श्रुत्वा सौमित्रिः, शौर्येन्द्रसमः, शीघ्रं महाबलशरं गृहीत्वा, तत्रैव ब्रह्मास्त्रं सन्दधे। स तु ब्रह्मास्त्रयुक्तं तीक्ष्णाग्रं शरं सन्धानमकरोत्, तदा दिशः, चन्द्रः, सूर्यः, महाग्रहाः, नभः, भूमिश्च कम्पिताः। ब्रह्मास्त्रं सन्दधानेन सौमित्रिणा, यमदूतकल्पं पत्त्रिणं शरं रावणशत्रोः पुत्राय युद्धे मुमोच। लक्ष्मणेन विसृष्टः स शरः वेगेन वर्धमानः, भीमवेगवायुवत्, गरुडपक्षसमलङ्कृतः, युद्धे अतिकायेन दृष्टः। सहसा दृष्ट्वा, अतिकायः तं शरं बहुभिः तीक्ष्णैः शरैः विव्याध; स शरः गरुडवेगेन महाबलात् तस्य पार्श्वं प्रति प्रचक्रमे। स शरः मृत्युःशिखेव दीप्तमानः समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, अतिकायः न विवेच्य, शूलैः, तोमरैः, गदाभिः, परशुभिः, शक्तिभिः, शरैः च तं प्राहरत्। तानि सर्वाण्यस्त्राणि निष्फलानि जातानि; स शरः ज्वलन इव, अतिकायस्य केशान्तं शिरः छित्त्वा जग्राह। स शिरः किरीटिनं कवचयुक्तं, लक्ष्मणशरेण भग्नं, सहसा भूमौ पपात हिमवतः शिखरमिव। तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, वस्त्राभरणविसृत्तं, शेषाः रजनिचराः भयग्रस्ताः बभूवुः। ते शोकसन्तप्तचित्ताः, मुखानि नताः, श्रमपीडिताः, बहवः सहसा क्रन्दन्तः, कण्ठगद्गदस्वराः, विलपन्तः तिष्ठन्ति।