एतेन सह शतशः देवदानवान् विजित्य, राक्षसान् संरक्ष्य, यक्षांश्च निहतान्। तेन प्राज्ञेन्द्रस्य वज्रश्च शरेण निगृह्य, वारुणस्य पाशोऽपि युद्धे प्रतिहतः। एषः अतिकायः, बलवान् राक्षसश्रेष्ठः, रावणस्य बुद्धिमतः पुत्रः, येन देवदानवानां मदो भग्नः। तस्मात्, नरश्रेष्ठ, शीघ्रं यत्नं कुरु, यावदेषः वानरसेनां शरैः न विनाशयति। ततः महाबलः अतिकायः वानरसेनां प्रविश्य, धनुः संकर्ष्य, पुनः पुनः निनादयामास। तं भीमवपुषं रथस्थं योधश्रेष्ठं दृष्ट्वा, वनौकसां महाबलाः नायकाः अभ्यधावन्। कुमुदः, द्विविदः, मैनदः, नीलः, शरभः च, सर्वे वृक्षैः पर्वताग्रैश्च सह तस्याभिमुख्यं जग्मुः। अतिकायः, महातेजाः, अस्त्रकुशलानां श्रेष्ठः, तेषां वृक्षपर्वतान् सुवर्णभूषितैः शरैः छित्त्वा नाशयामास। स बलवान् निशाचरः तान् सर्वान् वानरान् येनाभिमुख्यं युद्धे स्थिताः, लौहशल्यैः शरैः ताडयामास। शरवृष्ट्या अभिहतानां तेषां वानराणां शरीराणि विदारितानि, ते च युद्धे अतिकायं न सहन्त। तेन राक्षसेन भीषितं वानरवीराणां बलं, क्रुद्धसिंहेन मृगयूथमिव, बभूव। राक्षसराजः तेषां वानराणां मध्ये, ये युद्धं न कुर्वन्ति तान् निहत्य, ततः उत्पत्य राममभिगम्य, धनुष्पाणिः गर्वितं वचनं प्रोवाच— "रथस्थोऽहं धनुष्मान् शरयुक्तः, न साधारणैः योधैः सह युद्धं करोमि; यस्य यः बलं धैर्यं वा अस्ति, स शीघ्रं अद्य मया सह युद्धं करोतु।" तस्य वचनं श्रुत्वा, सौमित्रिः रिपुंतकः कोपं जग्राह; स न सहमानेन, धनुः आदाय, स्मितपूर्वकं उत्पपात। सौमित्रिः क्रुद्धः सज्यं कृत्वा, शरं तूणीरेण आदाय, अतिकायस्य पुरतः महद्धनुः व्याक्षिपत्। लक्ष्मणेन तस्य धनुषः स्वरः पृथिवीं, व्योम, समुद्रं, दिशः च व्याप्य, भीमः शब्दः निशाचरान् संत्रासयामास। सौमित्रेः धनुषः तं भीमं शब्दं श्रुत्वा, बलवान् दीप्तिमान् राक्षसराजसुतः विस्मितः अभवत्। तदा अतिकायः लक्ष्मणं उत्पतन्तं दृष्ट्वा, क्रुद्धः तीक्ष्णं शरं गृहीत्वा, वचनमिदं उवाच— "बालोऽसि सौमित्रे, वीर्ये अनुभवशून्यः; गच्छ, किं मां कालेन तुल्यं युद्धाय इच्छसि? न हि हिमवांश्च न नभः न च पृथिवी, मम बाहुप्रसृतेन शरवेगेन तिष्ठन्ति।" "त्वं शान्तं कालाग्निं बोधयितुमिच्छसि; धनुः त्यक्त्वा निवर्तस्व, मा जीवितं मयि नाशय। अथवा यदि त्वं दुरात्मा निवर्तितुम् इच्छसि न, तिष्ठ, प्राणान् त्यक्त्वा यमस्य लोकं गमिष्यसि। पश्य मम तीक्ष्णान् शरान् रिपुवीर्यविनाशनान्, अमरास्त्रसदृशान् तप्तहेमविभूषितान्।" "अयं शरः सर्पसदृशः तव रक्तं पिबिष्यति, यथा क्रुद्धसिंहः सर्पराजस्य रक्तं पिबति;" इति क्रुद्धः स शरं धनुषि स्थापयामास। अतिकायस्य क्रुद्धगर्वितं वचनं युद्धे श्रुत्वा, स राजपुत्रः बलवान् धैर्ययुक्तः कोपं जग्राह, ततः गंभीरं वचनमिदं उवाच— "न केवलं वाक्येन श्रेष्ठः भवति, न च सत्पुरुषाः गर्वेण महान्तः; अहं धनुष्पाणिः स्थितः, कर्मणा तव वीर्यं दर्शय, दुष्ट।" "कर्मणा आत्मानं दर्शय, न गर्वेण; साहसं यस्य अस्ति स एव वीरः स्मृतः। सर्वास्त्रधारी, धनुष्मान्, रथस्थः सन्, अद्य शरैः वा अस्त्रैः वा वीर्यं दर्शय। ततः अहं तीक्ष्णैः शरैः तव शिरः छित्त्वा पातयिष्यामि, यथा वातः पक्वतालफलम्। अद्य मम तप्तहेमभूषिताः शराः तव शरीरात् बहिर्निष्क्रान्तं रक्तं पिबिष्यन्ति।" "मा माम् अवमंस्थाः बालोऽस्मीत्येव; यः वा वृद्धः वा, युद्धे मृत्युः तस्यैव। बालः विष्णुना त्रिभिः क्रमैः त्रयो लोकाः व्यापिताः;" इत्येवं युक्तं सत्यं च लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, अतिकायः कोपं जग्राह, उत्तमं शरं गृहीत्वा। तस्मिन्नेव काले, विद्याधराः, भूता, देवाः, दानवाः, महर्षयः, महात्मनः, तं युद्धं द्रष्टुं समागच्छन्। ततः अतिकायः क्रुद्धः शरं धनुषि स्थाप्य, लक्ष्मणाय प्रेषयामास, यथा आकाशं संकुच्यते। स तीक्ष्णः शरः सर्पवद्वेगवान् सन्, लक्ष्मणेन रिपुंतकेन अर्धचन्द्रेण छित्त्वा नाशितः। तस्य शरस्य छिन्नत्वं दृष्ट्वा, सर्पस्य फणच्छेदवत्, अतिकायः अतिवेगेन क्रुद्धः पञ्चान्यः शरान् गृहीत्वा, लक्ष्मणाय प्रेषयामास। भरतस्यानुजेन तानि शराणि स्वैः तीक्ष्णैः शरैः पूर्वमेव छित्त्वा निवारितानि। ततः लक्ष्मणः रिपुंतकः, तेषां शराणां छेदनेन, दीप्तं तीक्ष्णं च शरं गृहीत्वा सज्यं कृत्वा, महाबलिनं राक्षसश्रेष्ठं ललाटे ताडयामास, स्ववीर्यं दर्शयन्। स शरः, तस्य भीमराक्षसस्य ललाटे लग्नः, रक्तसिक्तः, पर्वते फणिनामिव सर्पराजः, विराजमानः दृष्टः।