क्षणमात्रं निर्जीववत् भूमौ शयानः स देवद्विष्, चेतनान् पुनः प्राप्त्वा, सन्ध्यामेघसमानवर्णः, जलाधिपतेः पुत्रं समारोप्य युद्धे प्रहारं अकरोत्। तेन प्रहारेण स पुत्रः भूमौ मूर्च्छितः पतितः, किन्तु क्षणात् चेतनान् पुनः प्राप्त्वा, पर्वतसमदण्डं तं एव गदां गृहीत्वा युद्धे प्रहारं अकरोत्। सा तीक्ष्णा गदा, देवब्राह्मणद्विषः शरीरं समीपं गच्छन्ती, तस्य वक्षःस्थलं विदार्य, पर्वतः प्रभूतं वारिवत् रुधिरं स्रावयन्ती अभवत्। ततः स राक्षसः शीघ्रं तां गदां गृहीत्वा पुनः पुनः भ्रामयामास। तदा महात्मा युद्धे मदोन्मत्तं अनिकं गदया प्रहारं अकरोत्; स्वगदया विदारितः, तस्य दशाक्षि विनष्टः। ततः स मदोन्मत्तः पर्वत इव वज्रहतः भूमौ पतितः, नेत्राणि विनष्टानि, जीवः प्राणः च गच्छतः; तं राक्षसं पतितं दृष्ट्वा राक्षससेना पलायिता। रावणस्य भ्राता हतः इति दृष्ट्वा, रात्रिचरसेना समुद्रसमविस्तीर्णा, शस्त्राणि परित्यज्य जीवग्रहणाय पलायिता, भग्नसागरस्य सदृशम्। एवं सप्तत्येकसर्गः श्राव्यः। तदा रावणः स्वसेनां भग्नां, भयंकरां, केशोत्तीर्यां च दृष्ट्वा, तदीयौ भ्रातरौ, इन्द्रसमवीर्यौ, हतान् अपि दृष्ट्वा, पितृव्यौ युद्धे पतितौ, भ्रातरौ च युद्धमदप्रमत्तौ, राक्षसश्रेष्ठौ, हतान् दृष्ट्वा, महाबलः अतिकायः, ब्रह्मणा वरदत्तः, देवासुरमदभञ्जनः, युद्धे कोपितः अभवत्। स सहस्रसूर्यसमप्रभः, रथं आरुह्य, इन्द्रारिः, वानराणां प्रति प्रचक्रमे। ततः धनुषं गृहीत्वा, किरीटकुण्डलाभरणः, स्वनाम घोषयन्, महानादं ननाद। सिंहनादेन, नाम घोषणया, धनुष्ट्वनितेन च, वानराणां हृदयेषु भीतिं सञ्जनयामास। तस्य रूपमाहात्म्यं दृष्ट्वा—कुम्भकर्णः इव उत्थितः—सर्वे वानराः भीताः, परस्परं शरणं गृहीत्वा स्थिताः। तस्य रूपं दृष्ट्वा, विष्णोः त्रिविक्रमस्य सदृशम्, वानरवीराः भयात् सर्वतः पलायिताः। अतिकायं संप्राप्त्य, वानराः मोहितचित्ताः, युद्धभूमौ लक्ष्मणाग्रजं शरणं गृहीत्वा स्थिताः। तदा काकुत्स्थवंशजः रामः, रथस्थं अतिकायं, पर्वतसमानं, धनुष्पाणिं, दूरात् मेघनादं घोषयन्तं दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। वानरान् सान्त्व्य, विभीषणं अपृच्छत्—"कः एष पर्वतसमानः धनुष्पाणिः सिंहनेत्रः, विस्तीर्णरथस्थः, सहस्राश्वयुक्तरथः स्थितः? कः एष तीक्ष्णशूलैः, विशिखैः, परशुनि च, अग्निवत् दीप्तः, महेश्वरः भूतैः परिवृतः इव? कः रथशूलैः कालजिह्वासदृशैः शोभते, विद्युत्प्रभैः मेघः इव? कस्य धनुषः सर्वे सुवर्णपृष्ठाः दिव्यरथं शोभयन्ति, इन्द्रधनुषः आकाशं शोभयति इव? एष राक्षससिंहः, रणभूमिं प्रकाशयन्, रथश्रेष्ठः, सूर्यसदृशरथः समीपं आगच्छति। रथपताका राहुसदृशी, दशदिशः सूर्यकिरणसदृशैरशुभैः बाणैः प्रकाशयति। तस्य त्रिसंधानधनुः, मेघनादः, सुवर्णाभरणः, इन्द्रधनुषः इव शोभते। पताकाप्रवरैः, रथपृष्ठेन, चतुर्हययुक्तः, मेघनादः इव घोषयति। रथे विंशति दशाष्टच शरकोष्ठानि, महाबलानि धनूंषि, पीतवर्णानि च धनुष्प्रवराणि। तस्य पार्श्वयोः ज्वलन्ती शस्त्रे, चतुर्हस्तानि, दशाङ्गुलिप्रस्फुटानि, सुवर्णाभरणानि शोभन्ति। रक्तकण्ठधनुष्प्रवरः, स्थिरः, पर्वतसमः, कालः इव, विशालवक्त्रः, सूर्यः मेघमध्ये इव। सुवर्णकङ्कणाभरणभुजा, हिमवत्पर्वतयुगलः इव शोभन्ति। तस्य भीषणं मुखं, द्विकुण्डलाभरणं, पूर्णचन्द्रः पुनर्वसौ इव शोभते। महाबाहो, वदस्व—कः एष राक्षसश्रेष्ठः, यस्य दर्शनात् वानराः भयाकुलाः सर्वतः पलायिताः?" रामेण एवं पृष्टः, अपरिमिततेजाः विभीषणः राघवाय उवाच—"स एष रावणः, दशग्रीवः, वैश्रवणानुजः, महाक्रौर्यः, महात्मा, राक्षसाधिपः। तस्य पुत्रः, बलसमः रावणस्य, वृद्धपूजकः, शास्त्रविद्, आयुधविदां अग्रगण्यः। अश्वहस्ति-आरूढः, खड्गधनुष्प्रवरः, भेदनसंघातः, सामदानादिविधिः, मन्त्रविद्, दानविद्, तन्त्रविद्। तस्य बाहुबलं आश्रित्य, लङ्का निर्भया स्थिता; स धन्यमालिनः पुत्रः अतिकायः प्रसिद्धः। स तपसा, शुद्धचित्तेन, ब्रह्माणं तुष्ट्वा, आयुधानि प्राप्तवान्, शत्रून् जितवान्। स्वयम्भुवेन, देवासुरैः अभेद्यत्वं, दिव्यकवचं, सूर्यसदृशं रथं च प्राप्तवान्।" एवं रामायणस्य सर्गे, युद्धभूमौ राक्षसवीरस्य अतिकायस्य आगमनं, तस्य रूपमाहात्म्यं, वानराणां भयम्, रामस्य जिज्ञासा, विभीषणस्य उत्तरं च, एकस्मिन प्रवाहेण वर्णितम्।