तदा राक्षसश्रेष्ठस्य महापार्श्वस्य गदाऽभरणं सुवर्णपट्टैः विभूषितम्, मांसशोणितफेनसंलिप्तं, रिपुशोणितपानप्लुतं, दीप्तमिव महद्भास्वरम् आसीत्। तस्य गदायाः अग्रभागः तेजसा दीप्तः, रक्तमाल्यविभूषितः, गजराजमहापद्मनायकानां सर्वभूपालानां च भीतिं जनयामास। ताम् उग्रां गदां समालभ्य, क्रोधविस्फारितः प्रमत्तः च राक्षसराजः कपिसैन्यं प्रति प्रलयाग्निरिव जज्वाल। तत्र कपिसत्तमः बलवान् महाकपिः, हरिवृन्दवृषभः, तस्य रावणानुजस्य पुरतः समुत्पत्य स्थितवान् प्रमत्तस्य योद्धुः साक्षात् समक्षम्। स तु महाबलवान् कपिराजः पर्वतसन्निभः तस्य क्रुद्धस्य राक्षसस्य पुरतः स्थितमालोक्य, वज्रसमानया गदया वक्षसि तं ताडयामास। तया गदया ताडितः स हरिसत्तमः विदारितवक्षाः सस्राव बहुशोणितम्, कम्पितश्चाभवत्। दीर्घकालं मूर्च्छितः स कपिराजः चेतनां पुनरवाप्य, क्रोधसंरक्तः कम्पिताधरः महापार्श्वं निरीक्ष्य त्वरया वायुवत् समुपेत्य, पर्वतशृङ्गसन्निभः, सङ्कुचितमुष्टिना तं बाह्वन्तरे सहसा ताडयामास। स तु राक्षसः छिन्नमूलवृक्ष इव भूमौ पतितः, रक्तार्द्रतनुः, तस्य भीषणां गदां यमदण्डसदृशीं गृहित्वा घोरनिनादं ननाद। क्षणमिव मृतेव स्थित्वा, स देवदानवद्विषः चेतनां पुनरवाप्य, सन्ध्याभ्रसदृशवर्णः, वारुणात्मजं बलवान् कपिं गदया ताडयामास। स तु मूर्च्छितः कपिः भूमौ पतितः, क्षणात् पुनश्चेतनां प्राप्य, तां पर्वतसमानां गदामादाय युद्धे तं राक्षसं ताडयामास। सा घोरगदा तस्य देवर्षिद्विषः वक्षःस्थलं विदार्य, बहुशोणितं पर्वतस्रवदिव निष्प्रस्रुतम्। स तु राक्षसः तस्य महात्मनः गदां त्वरया समुपेत्य, तां भीषणां पुनः पुनः प्रावर्तयत्। महात्मा कपिराजः प्रमत्तं अनिकं रणभूमौ स्वगदया ताडयामास; स तु स्वगदया विदारितदशनेत्रः भूमौ पतितः। वज्राहतपर्वत इव मदोन्मत्तः स भूमौ पतितः, भग्नदशनेत्रः, प्राणवियोगं प्रपेदे; तस्य पतितस्य तदा राक्षससैन्यं पलायितम्। रावणस्य तु भ्रातुः निहते, निशाचरवृन्दं समुद्रकल्पं शस्त्राणि परित्यज्य, प्राणरक्षणायैव, भग्नसागर इव, दिशः पलायितम्। एवं सर्गः सप्ततितमः श्रोतव्यः। ततः स्वसैन्यं विक्लबं भीमम् रोमाञ्चकारणं, स्वान् च भ्रातॄन् इन्द्रसमविक्रमान् निहतान् दृष्ट्वा, पितृव्यौ च युद्धे पतितौ, भ्रातरौ च राक्षसश्रेष्ठौ युद्धमदप्रमत्तौ दृष्ट्वा, ब्रह्मदत्तवरः तेजस्वी देवदानवमदापहः महाबलः अतिकायः युद्धे क्रुद्धः अभवत्। स सहस्रसूर्यसमप्रभः, रथमारुह्य, शक्रशत्रुः कपिसैन्यं प्रति समुत्पत्य ययौ। स केतुमुकुटकुण्डलभूषितः धनुः संकर्ष्य, स्वनाम घोषयन्, भीमस्वनं ननाद। तस्य सिंहनादेन, नामोच्चारणेन, धनुषः शब्देन च, कपीनां हृदयानि संत्रासं जग्मुः। तस्य रूपमालोक्य, कुम्भकर्णमिवोत्थितम्, सर्वे कपयः भीताः परस्परं शरण्यं जग्मुः। तं दृष्ट्वा विष्णोः त्रिविक्रमेव रूपं, कपिवीराः भयात् सर्वतो व्यद्रवन्। अतिकायं समासाद्य, कपयः मोहितचेतसः रणभूमौ लक्ष्मणज्येष्ठं शरणं प्रपेदिरे। ततः काकुत्स्थवंशजः रामः अतिकायं रथस्थं, धनुर्धरं, पर्वताकारं, दूरात् घननिनादमिव नदन्तं ददर्श। तं बलिनं दृष्ट्वा, राघवः विस्मितः सञ्जातः; कपीन् समाश्वास्य, विभीषणं प्राह। "कः अयम् पर्वतसन्निभः धनुर्धरः, सिंहनेत्रः, महरथः, सहस्रयुक्तरथस्थः? कः अयम् शूलशक्तितोमरैः परिवृतः, ज्वलन इव, महेश्वरः भूतैः परिवृत इव दीप्तमानः? अस्य रथदण्डाः कालजिह्वासमाः, स विद्युत्सम्पातवद् मेघ इव शोभते। अस्य धनुषः सर्वे सुवर्णपृष्ठाः, दिवम् इन्द्रधनुष इव शोभयन्ति। अयम् राक्षसव्याघ्रः रणभूमिं दीप्तयन्, सूर्यसमप्रभेण रथेन, महरथः अभिमुखं सम्प्राप्तः। अस्य रथध्वजः राहुवत् विराजते, तेन दश दिशः सूर्यरश्मिसदृशैः शरैः प्रकाशयन्। अस्य त्रिसंधानधनुः मेघघोषवद्, सुवर्णमण्डितं, इन्द्रधनुष इव शोभते। पताकाध्वजसंयुक्तः, पृष्ठफलकसमन्वितः, चतुर्हययुक्तः, अस्य महरथः मेघनिनादवद् गुञ्जति। विंशतिः दश चाष्टौ च तूणीराः रथे स्थापिता, महाधनुषां च पीतवर्णानि ज्यानि। तस्य द्वौ खड्गौ दीप्तिमन्तौ, पार्श्वयोः विभूषितौ, चतुर्हस्तग्रहौ, स्पष्टदशाङ्गुलपृष्ठौ। रक्तकण्ठज्या, स्थिरः, महापर्वतसन्निभः, स एव कालः, विशालवक्त्रः, मेघमध्यगते सूर्य इव। सुवर्णकङ्कणाभ्यां भूषितबाहुः, हिमवच्छिखरद्वयमिव शोभते।" एवं स राक्षसश्रेष्ठः रणभूमौ दीप्तमानः कपिसैन्यं प्रति समुपेत्य, युद्धाय सज्जः अभवत्।