यदा त्रिशङ्कुनाम राजा, गुरुशापप्राप्तं रूपमधिगम्य, महर्षेः समीपमुपागच्छत्, तदा तं रूपमेव स्वशरीरेण स्वर्गारोहणाय साधनं भविष्यतीति महर्षिर्विश्वामित्रः प्रत्यभाषत। स च कौलिकपुत्रं शरणमुपेत्य, त्वया स्वर्गः साध्य एव विद्यमान इति राजानं समाश्वासयामास। ततः स महातेजाः महर्षिः स्वपुत्रान् सर्वधर्मज्ञान् धर्मनिष्ठान् यज्ञसामग्रीसंपादनाय आज्ञापयामास। शिष्यांश्च समाहूय, सर्वानृषीन् वसिष्ठेन सह मम आज्ञया आनयध्वमिति प्राह। तेषां शिष्यांश्च, मित्रांश्च, वेदविदः ऋत्विजश्च, ये चान्ये मम वचनेन आगन्तुमिच्छन्ति, तानपि आनयध्वमिति शिष्येभ्यः शशंस। यदुक्तं मया पूर्वं सर्वं तदवज्ञाय मम वचनं तैः तिरस्कृतम्। ततः ते शिष्याः सर्वदिशं प्रस्थिताः। सर्वतः ब्राह्मणर्षयः स्वशिष्यैः सह समागताः, तपसा दीप्तं मुनिं समुपेत्य, तत्र ब्राह्मणसर्वे वाक्यमूचुः। तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे द्विजातयः समाययुः। सर्वदेशेभ्यः ते समागताः, केवलं महोदयात् न केचन आगच्छन्। सर्वे वासिष्ठाः कोपसमन्विताः, रोषपूर्णं वचनमूचुः। ते वदन्ति—“कथं क्षत्रियः चाण्डालस्य ऋत्विजो भविष्यति? देवर्षयः कथं तस्य हविः गृह्णीयुः? ब्राह्मणमहात्मानः कथं चाण्डालभुक्तान्नं भुञ्जेरन्? ये च विश्वामित्रेण रक्षिताः, ते कथं स्वर्गमवाप्स्यन्ति?” इति क्रुद्धनयनेषु वासिष्ठेषु, महोदयवासिष्ठैः सह, एवं उक्ते, विश्वामित्रः कोपारुणनेत्रः प्रत्युवाच। स उवाच—“अहं निर्दोषः, तपसि च स्थितः, तथापि ते मां निन्दन्ति। ते दुष्टाः नूनं भस्मसात्क्रियन्ताम्; अद्य कालपाशेन यमक्षेत्रं नीयन्ते। सप्तशतानि जन्मानि ते मृतपाः श्वदित्या अमनुष्या मुष्टिकाः स्युः। विकृतवपुषः, जगति अपकीर्त्या विचरन्तः, महोदयः च, यः मां निर्दोषं निन्दितवान्, स सर्वलोकेषु अपकीर्तिमान् निषादः भविष्यति, जीवहत्या प्रवृत्तः, दयाविवर्जितः। मदीयकोपात् स चिरकालं दुःखं प्राप्स्यति।” इत्युक्त्वा स महातपाः मुनिसत्तमः विश्वामित्रः तत्र मौनं जग्राह। एवमुक्ते, वासिष्ठाः महोदयवासिष्ठैः सह विश्वामित्रस्य तपोबलविजिताः अभवन्। तदा महर्षिः विश्वामित्रः सर्वानृषीन् मध्ये प्राह—“एष त्रिशङ्कुः इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, धर्मात्मा, दानशीलः, मम शरणमागतः। स एष शरीरेणैव स्वर्गलोके विजयमिच्छन्, स्वस्वरूपेण स्वर्गारोहणं कामयते। अतः मया सह यज्ञः आरभ्यताम्।” विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, सर्वे महर्षयः शीघ्रं समागत्य, धर्मज्ञाः, धर्मानुसारं वदन्ति—“कौशिकवंशजः अयं मुनिः महाक्रोधी; यदुक्तं तेन, तत्संशयेन कर्तव्यम्, अन्यथा स कोपेन शापं दास्यति। अतः यज्ञः आरभ्यताम्, यथा इक्ष्वाकुवंशजोऽयं राजा विश्वामित्रबलात् शरीरेण स्वर्गमीयात्।” इत्युक्त्वा सर्वे ऋषयः तं यज्ञं तदा आरब्धवन्तः। तत्र विश्वामित्रः प्रधानऋत्विजः अभवत्, अन्ये च ऋत्विजः मन्त्रकुशलाः स्वस्वकार्याणि अकुर्वन्। सर्वकर्माणि विधिवत् सम्पादितानि। दीर्घकाले अतीते, विश्वामित्रः महातपाः तत्र देवतानां हविः आह्वयामास; किन्तु तदा न कोऽपि देवः स्वं भागं ग्रहीतुं समुपागच्छत्। तदा महर्षिः विश्वामित्रः कोपसमन्वितः, स्रुवमुत्क्षिप्य, त्रिशङ्कुम् इदं वचनमुवाच—“पश्य मे तपसो वीर्यं, राजन्! मम शक्त्या त्वां शरीरेण स्वर्गं नेष्यामि। शरीरेण स्वर्गमीयास्व, राजन्! मम तपसः किञ्चित्फलं प्राप्तमस्ति।” एवं मुनिना उक्ते, स राजा शरीरेण स्वर्गमुत्पतन्, ऋषयः पश्यन्तः। त्रिशङ्कुं स्वर्गलोकमुपगतम् दृष्ट्वा, इन्द्रः सर्वैः देवगणैः सह प्राह—“त्रिशङ्को, पुनरावर्त्य पृथिवीं गच्छ; त्वं स्वर्गस्थानं न संपादितवान्।” महेन्द्रेण एवं उक्तः, स त्रिशङ्कुः गुरुशापात् मूर्ध्ना पतन्। स “रक्ष मे!” इति विश्वामित्रं तपस्विनं प्रार्थयामास। तस्य शब्दं श्रुत्वा, कौशिकः महाक्रोधेन “तिष्ठ, तिष्ठ!” इति प्राह; मुनिसमुहे स प्रजापतिसमः दीप्तिमान् बभासे।