येषां महाकपीनां पूर्वं कुम्भकर्णेन निपातितानां पुनः चेतनां प्राप्तानां, ते सर्वे सुग्रीवम्, कपिश्रेष्ठम्, उपसस्रुः। तदा सुग्रीवः समन्ततः वानरसेनां भीतां नरान्तकात् पलायमानां निरीक्ष्य ददर्श। पलायमानां सेनां दृष्ट्वा, सुग्रीवः नरान्तकं हस्ते शूलं गृहीत्वा, तुरङ्गमारूढं समीपं समागच्छन्तं अपश्यत्। एवं दृष्ट्वा, महाबलः कपिराजः सुग्रीवः, इन्द्रसमवीर्यं वीरपुत्रं अङ्गदं इदं वाक्यम् अब्रवीत्— "श्वः शीघ्रं तं राक्षसवरं तुरङ्गमारूढं युद्धकुशलं, वानरसेनां विक्षोभयन्तं, प्राप्य तस्य शीघ्रं प्राणान् हर।" स्वामिनः आदेशं श्रुत्वा, अङ्गदः बलसम्पन्नः सेनायाः मध्ये प्रभामिव मेघमण्डलाद् आदित्यः निर्गतः प्रजज्वाल। स कपिश्रेष्ठः अङ्गदः सुवर्णाभरणैः भूषितः, पर्वतसङ्घातमिव, कनकधातुमिव, प्रबभासे। स बलसम्पन्नः, केवलं नखदंष्ट्राभ्यां संयुतः, निरायुधः सन्, वानरराजपुत्रः नरान्तकं समीपमुपेत्य वाक्यम् उवाच— "तिष्ठ! किम् एतेषु सामान्येषु वानरेषु ते कार्यम्? त्वं यद्यस्ति वीर्यं, शूलमिदं तव वज्रस्पर्शसमं मम वक्षसि शीघ्रं क्षिप!" एवमुक्त्वा, अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, नरान्तकः कोपसमाविष्टः, दन्तैः ओष्ठं दष्ट्वा, सर्प इव फुफ्फुसन्, क्रुद्धः वालिपुत्रं अभ्यधावत्। ततः स तेजस्वी नरान्तकः दीप्तं शूलं समुत्क्षिप्य, बलात् अङ्गदस्य वक्षसि क्षिप्तवान्; किं तु तद् वज्रसारवद् वालिसूनोर् उरसि पतित्वा, भग्नं भूमौ पपात। शूलस्य भग्नत्वं दृष्ट्वा, गरुडेन छिन्नभुजङ्गमणिवलयमिव, वालिसुतः अङ्गदः तं हस्तं समुत्क्षिप्य तुरङ्गमस्तकं ताडयामास। तेन ताडनेन, पादौ निमग्नौ, अक्षभागः भग्नः, जिह्वा निर्गता, पर्वतसदृशः स अश्वः भूमौ निपपात, शिरो भग्नम्। अश्वस्य निपातं दृष्ट्वा, नरान्तकः क्रोधवशेन, भुजं समुत्क्षिप्य, महाबलः सन्, युद्धे वालिसुतं शिरसि ताडयामास। ततः अङ्गदस्य शिरः तेन प्रहारेण विदारितम्; तस्मात् उष्णं रक्तं प्रवव्राज; स पुनः पुनः ज्वलन्, मूर्च्छितः, चेतनां प्राप्य, विस्मितः अभवत्। ततः अङ्गदः, मृत्युसंवेगसमः, पर्वतशृङ्गसदृशं भुजं संकुर्वन्, महाबलम् नरान्तकं वक्षसि ताडयामास। तेन प्रहारेण भग्नवक्षाः, स्रवद्रक्तः, ज्वलनसदृशः नरान्तकः, वज्रपातेन भग्नपर्वत इव, भूमौ पपात्। यदा महाबलः नरान्तकः युद्धे वालिसुतेन निहतः, तदा दिवि देवानाम् ऋषीणां च महान् निनादः अभवत्। ततः अङ्गदः तद् दुष्करं कर्म कृत्वा, रामस्य हृदयं प्रमोदितवान्, स्वं भीषणं कर्म दृष्ट्वा विस्मितः पुनः युद्धे हृष्टः अभवत्। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिये युद्धकाण्डे सप्ततितमः सर्गः शृणु। नरान्तकस्य निधनं दृष्ट्वा, रजनीचरश्रेष्ठाः—देवन्तकः, त्रिशिराः, पौलस्त्यः, महोदरश्च—निनदन्तः अभवन्। ततः महोदरः शीघ्रकर्मा, मेघसन्निभं महागजं समारुह्य, वालिसुतं अङ्गदं प्रति समभ्यद्रवत्। देवान्तकः अपि, भ्रातृवधदुःखात् दग्धः, भीषणं लौहमुसलं गृहित्वा अङ्गदं प्रति अभ्यधावत्। त्रिशिरा वीरः, सूर्यसमप्रभां रथं उत्तमाश्वयुक्तां समारुह्य, वालिसुतं प्रति प्रस्थितवान्। ते त्रयः महाबलिनः राक्षसाः, सुरमदापहरणकर्तारः, अङ्गदं समन्तात् समभ्यद्रवन्त। तदा अङ्गदः, विशालशाखां महावृक्षं समूलं समुत्पाट्य, देवानामिव इन्द्रः दीप्तवज्रं क्षिपन्, देवान्तकं प्रति समाक्षिपत्। तं वृक्षं त्रिशिरा विषधरशरैः छित्त्वा भूमौ पतितं कृत्वा, अङ्गदः पुनः उत्पपात्। ततः कपिश्रेष्ठः वृक्षशिलास्त्रवर्षं चकार; त्रिशिरा क्रुद्धः तीक्ष्णैः शरैः तान् सर्वान् छित्त्वा नाशयामास। लौहमुसलाग्रेण महोदरः तान् वृक्षान् विनिघ्नन्, त्रिशिरा च अङ्गदं शरैः अभ्यधावत्। महोदरः गजमारुह्य, वज्रसारैः शूलैः क्रुद्धः सन्, वालिसुतं वक्षसि ताडयामास। देवान्तकः अपि कोपसमाविष्टः, मुसलप्रहारं कृत्वा शीघ्रं तत्र तत्र विचचार। एवं तैः त्रिभिः राक्षसश्रेष्ठैः एकत्र आक्रम्यमाणः अपि, तेजस्वी वालिसुतः न चचाल। ततः स वेगवान् अङ्गदः, महागजं पाणिना ताडयामास। तेन प्रहारेण गजपतिः नेत्रे पतिते, स गजः मृतः। ततः वालिसुतः तस्य दन्तं निष्कृष्य, देवान्तकं प्रति धावन् युद्धे तं ताडयामास। स रक्तवर्णं महास्त्रावं स्रवन्, वायुविक्षिप्तवृक्ष इव, देवान्तकः सन्निपत्य स्थितः। कष्टेन चेतनां पुनः प्राप्तः, बलवान् देवान्तकः मुसलम् उन्नम्य, अङ्गदं तेन प्रहारं चकार। तेन मुसलप्रहारेण कपिपुङ्गवः भूमौ जानुना पतितः, किं तु तत्क्षणात् पुनः उत्पपात्। उत्पत्य, त्रिशिरा तीक्ष्णैः त्रिभिः समधुच्छ्रायैः शरैः कपिसुतं ललाटे ताडयामास। तदा त्रिभिः निसादश्रेष्ठैः परिवृतं अङ्गदं दृष्ट्वा, हनुमान् च नीलश्च, तदवस्थां विज्ञाय, समुत्पेततुः।