सर्वं दैवबलातीतं, दैवमेव परं पदम्। अहं तु महता शोकवशेन दीनः त्वदनुग्रहम् इच्छामि। भगवन्, मम कर्माणि दैवेन निरुद्धानि, तस्मात् त्वं मम कृते कर्तव्यम् आचर। अन्यत्र शरणं न गमिष्यामि, न च अन्यद् अस्ति मम आश्रयम्; त्वमेव स्वबलात् दैवं निवर्तयितुम् अर्हसि। एतेन प्रकारेण त्रिशङ्कुर्नृपः, महर्षेः विश्वामित्रस्य समीपं गतः, तं शरणं याचमानः स्थितः। तत्रैव श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः प्रवृत्तः। करुणया सम्प्रेरितः कौशिकपुत्रः मधुरं वचः अब्रवीत् तस्मै नृपतये, यो वस्तुतः चाण्डालत्वं प्राप्तः। "आयुष्मन् इक्ष्वाको, स्वागतं ते, धर्मिष्ठः त्वं यथार्थतः। मम शरणागतं त्वां रक्षिष्यामि, मा भैः, राजेन्द्र।" "अहं सर्वान् पुण्यकर्माणः महर्षीन् यज्ञसहायिनः आह्वयिष्यामि; ततः त्वं, राजन्, यथासुखं यज्ञं करिष्यसि। यं रूपं त्वयि गुरुशापात् आगतम्, तेनैव सरीरेण त्वं स्वर्गं यास्यसि। स्वर्गः तव हस्तगम्यः, राजन्, यतः त्वं कौशिकपुत्रं शरणं गतः।" इत्युक्त्वा, महातेजाः मुनिः, स्वधार्मिकपुत्रान् यज्ञोपकरणान् सज्जयितुम् आज्ञापयत्। सः शिष्यान् आहूय, एतद् उक्तवान्— "मम आज्ञया सर्वान् महर्षीन् वसिष्ठसहितान् आनयत। तेषां शिष्यान् मित्राणि ऋत्विजः च वेदपारगान् आनयत; ये च इच्छन्ति मम वचोऽनुग्रहेण आगन्तुम्, तेऽपि आगच्छन्तु।" सर्वं यथोक्तं मया, किन्तु मम वचनं तैः अवज्ञातम्; तत् श्रुत्वा, ते सर्वदिशः जग्मुः। ततः सर्वतः ब्राह्मणर्षयः समागताः; तेषां शिष्याः अपि संहृष्टाः, तपोबलसम्पन्नं मुनिं उपजग्मुः। तैः सर्वैः ब्रह्मर्षिभिः उक्तं वचः श्रुत्वा, द्विजातयः समागच्छन्। सर्वतः आगच्छन्, केवलं महोदयात् न आगताः; सर्वे वसिष्ठाः कोपसमन्विताः, क्रोधगर्वितं वचः ऊचुः। "श्रूयतां, मुनिश्रेष्ठ, यथोक्तं मया— कथं क्षत्रियः चाण्डालस्य ऋत्विक् भवेत्? देवर्षयः कथं तस्य हविरास्वादयेयुः, वा ब्राह्मणाः महात्मानः चाण्डालभुक्तं अन्नं भुञ्जेयुः? विश्वामित्ररक्षिताः कथं स्वर्गं यास्यन्ति?" इत्येवं क्रुद्धाक्षाः कठोरं वचः ऊचुः। सर्वे वसिष्ठाः, महोदयवासिनः च, एवं वदन्तः, तेषां वचनं श्रुत्वा, मुनिश्रेष्ठः— क्रोधात् रक्तलोचनः, रुष्टः इदं वचः अब्रवीत्— "निष्पापोऽहम्, घोरतपसि स्थितः, तथापि मया निन्दितः। ते दुष्टाः नूनं भस्मसात् भविष्यन्ति; अद्य कालपाशेन यमलोकं नीताः। सप्तशतजन्मानि ते मृतपाः स्युः, श्वानमांसभक्षिणः, निर्दयाः, मुष्टिकाख्याः। विकृतदेहाः, अपकीर्त्या जगति विचरन्तः; महोदयः च, दुर्मनाः, मां निष्पापं निन्दितवान्— सः सर्वेषु लोकेषु दुश्शीलः निषादत्वं गमिष्यति, प्राणिवधरतः, अनृणयः। दीर्घकालं सः मम कोपात् दुःखं स्थास्यति।" इति उक्त्वा, महातपाः विश्वामित्रः, मुनिमध्ये विरराज मौनं चकार। ततः श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः प्रवृत्तः। वसिष्ठाः च महोदयवासिनः च तपोबलवशं प्राप्ताः इति ज्ञात्वा, महर्षिः विश्वामित्रः मुनिसंघे इदं वचः अब्रवीत्— "एषः त्रिशङ्कुः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, धर्मात्मा, दानशीलः, मम शरणमागतः। सः आत्मना स्वर्गं जेतुम् इच्छति, सशरीरः देवलोकगमनाय अभिलषति।" "तस्मात्, मया सह यज्ञः आरभ्यताम्।" इति विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, सर्वे महर्षयः शीघ्रं समागताः, धर्मज्ञाः, धर्मानुसारं वदन्तः— "एषः कौशिकवंशजः महातपस्वी, क्रोधसमन्वितः। यद् उक्तं तेन, तत् न संशयः कर्तव्यम्; सः अग्निसमः, क्रुद्धः शापं दास्यति। तस्मात्, यज्ञः क्रियतां, यथा इक्ष्वाकुवंशजः विश्वामित्रबलात् सशरीरः स्वर्गं यातु।" एवं उक्त्वा, सर्वे मुनयः तं यज्ञं आरब्धुम् उद्यताः। विश्वामित्रः होता अभवत्; अन्ये ऋत्विजः मन्त्रविशारदाः कर्माणि क्रमशः अकुर्वन्। सर्वं विधिपूर्वकं कर्म समापाद्य, दीर्घकाले गते, महातपाः विश्वामित्रः सर्वेषां देवानां हविर्भागार्पणं तत्र अकुर्वत्। किन्तु तदा, न कश्चित् देवः तं हविर्भागं ग्रहीतुं आगतः। ततः क्रोधसंयुक्तः विश्वामित्रमहर्षिः, उदीर्णस्रुच्, त्रिशङ्कुं प्रति रोषात् इदं वचः अब्रवीत्— "पश्य मे तपसो वीर्यं, राजन्; मम बलात् त्वां सशरीरं स्वर्गं नयामि। गच्छ सशरीरः स्वर्गं, राजन्, यद् दुरापम्; किञ्चिद् एव मे तपसः फलम् उपार्जितम्।" एवं, संपूर्णं विश्वामित्रस्य अनुग्रहेण त्रिशङ्कुः, यज्ञसंपन्नः, स्वशरीरेण स्वर्गगमनाय उद्युक्तः अभवत्।