कुम्भकर्णस्य बाहुः, रामबाणेन छिन्नः, भूमौ पर्वतशृङ्गमिव निपपात। स तु तेन बाहुना विक्षिपन् वृक्षान्, शिलाः, वानरराक्षसान् च निपातयामास। तं छिन्नबाहुं सहसा भीमस्वनं धावन्तं दृष्ट्वा रामः तीक्ष्णौ चन्द्रार्धाकृतौ बाणौ गृहीत्वा युद्धे तस्य राक्षसस्य पादौ छित्त्वा न्यपातयत्। तस्य सशब्दौ पादौ पतन्तौ दिशः सर्वाः, गिरिगुहाः, सागरं, लङ्कां, वानरराक्षससेनाः च कम्पयन्तौ व्यपेतताम्। स बाहुपादविहीनः, विवृतमुखः कालमुखसन्निभः, भीमस्वनं कृत्वा रामं प्रति विवेश, यथा राहुः नभसि शशिनं धावति। तदा रामः तीक्ष्णाग्रान् सुवर्णपट्टबद्धांश्च बाणान् तस्य विवृतमुखे समपूरयत्। तस्य मुखं बाणैः पूरितं, वाक्यं वक्तुं न अशक्नोत्, दुःखेन निःश्वस्य मूर्च्छितः चाभवत्। रामः ततः सूर्यरश्मिसदृशं, ब्रह्मदण्डकालयमसदृशं, महाबलम्, तीक्ष्णं, सुपर्णम्, इन्द्रास्त्रम्, वातवेगसमं बाणं गृहीत्वा तं रात्रिचरराक्षसं प्रत्यसृजत्। स बाणः सुवर्णपट्टशोभितः, वज्रसन्निभः, सूर्याग्निसमप्रभः, इन्द्रवज्रवेगः, रामबाहुनिष्क्रान्तः, दश दिशः प्रकाशयन्, धूमरहिताग्निसदृशः, भयङ्करवेगः इन्द्रवज्रसन्निभः प्रावर्तत। स बाणः राक्षसाधिपतेः पर्वतशृङ्गसमं, सुसंहतदंष्ट्रं, शोभमानकुण्डलयुतं शिरः छित्त्वा पातयामास, यथा पुरा पुरन्दरः वृत्रं निपातितवान्। कुम्भकर्णस्य तत् शिरः कुण्डलाभूषितं, महद्, रात्रौ पूर्णचन्द्रमिव, सूर्यप्रभं बभौ। तत् राक्षसस्य शिरः रामबाणाभिहतम्, पर्वतसन्निभं, आश्रमद्वाराणि, तोरणानि, उच्चप्राकारं च भग्नं कृत्वा अपतत्। तत् विशालं शिरः हिमवत्समप्रभं सागरं पतितं, मत्स्यग्राहमहामीनसर्पान् चूर्णयित्वा भूमौ विवेश। कुम्भकर्णे ब्राह्मणदेवद्विषि रणाङ्गणे निहते, पृथिवी गिरयः च कम्पिताः, देवाः हर्षोत्कर्षेण स्तुतिप्रणादं चक्रुः। ततः देवाः, ऋषयः, महर्षयः, नागाः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, सुपर्णाः, गुह्यकाः, यक्षगन्धर्वाः चाकाशे रामस्य पराक्रमे हृष्टाः सञ्जज्ञिरे। तस्य राक्षसाधिपतेः बान्धवाः, तद्बलवधेन शोकसन्तप्ताः, रामं रघुवरं विलोक्य, गजराजाः इव क्रन्दन्तः, दुःखार्ताः अभवन्। यथा सूर्यः राहुमुखात् विमुक्तः सुरलोकस्य तमः नाशयति, तथा रामः कुम्भकर्णं हत्वा वानरसैन्ये तेजसा व्यराजत। वानराः अपि, प्रसन्नपद्मवदनाः, हृष्टाः, रामं सुमङ्गलदातारं पूजयामासुः, शत्रौ महाबलिनि निहते। स तु भरताग्रजः कुम्भकर्णं देवसेनाविनाशकं, महायुद्धेषु दुष्प्रधर्षं, हत्वा, यथा इन्द्रः वृत्रं हत्वा हर्षमवाप, एवं हर्षमवाप। शृणु तु श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः। कुम्भकर्णं महात्मना राघवेण निहतं दृष्ट्वा राक्षसाः रावणाय राक्षसराजाय निवेदयामासुः। स मृत्युसदृशः, मृत्युकृत्ये संलग्नः, वानरसैन्यं व्य散यन्, बहून् वानरान् जग्ध्वा, शत्रूणां संहारं कृत्वा किञ्चित्कालं शत्रून् दग्ध्वा रामतेजसा निगृहीतः, तस्य काये अर्धभागः भीषणसागरे निमग्नः, स स्थिरः अभवत्। तस्य नासिका कर्णौ च छिन्नौ, रक्तप्रवाहः, पर्वतसमं देहं द्वारि स्थापयित्वा लङ्काद्वारं अवरुद्धवान्। काकुत्स्थबाणाभिहतः कुम्भकर्णः तव भ्राता, दग्धवृक्ष इव विकृतः विवृतः च शयने स्थितः। तं महाबलिनं कुम्भकर्णं रणाङ्गणे निहतमिति श्रुत्वा रावणः शोकेन संतप्तः मूर्च्छितः पपात। तस्य भ्रातुः निधनं श्रुत्वा देवान्तकः, नरान्तकः, त्रिशिराः, अतिकायः च शोकाभिभूताः रुदन्तः अभवन्। रामेण निर्मलकर्मणा भ्रातुः निधनं श्रुत्वा महोदरः, महापार्श्वः च शोकग्रस्तौ अभवताम्। ततः स राक्षसश्रेष्ठः, कुम्भकर्णवधेन संतप्तः, कष्टेन चेतनां प्राप्त्वा, मोहविष्टः विललाप। "हा वीर कुम्भकर्ण! शत्रुशौर्यविनाशक! भाग्येन त्वं मां परित्यज्य यमसदनं गतः। बान्धवानां क्लेशं, आत्मनः च शूलं अपाकृत्य, शत्रुसैन्यं एकाकिना दग्ध्वा, मां विहाय क्व गच्छसि? अद्य खलु अहं न स्वः, यस्य दक्षिणबाहुः पतितः, येन अहं देवासुरान् न भीते। यं वज्रपातोऽपि न हिंस्यात्, स रामबाणाभिहतः, भूमौ निद्रां याति कथम्? एते देवाः ऋषयः चाकाशे स्थित्वा, त्वां रणाङ्गणे निहतं दृष्ट्वा हर्षात् निनदन्ति। नूनं वानराः अद्य हृष्टाः स्वकार्यसिद्धिं प्राप्य, लङ्कायाः सर्वाणि दुर्गाणि द्वाराणि च भेदयिष्यन्ति। न मे राज्ये स्पृहाऽस्ति, न सीतायाम्; किम् अहं तया? कुम्भकर्णे गते, जीविते मे न स्पृहा। यदि न अहं रामं भ्रातृहन्तारं रणाङ्गणे न हन्याम्, तर्हि मृत्युः एव मम श्रेयः, नायं वृथा जीवितः। अद्यैव अहं तत्र गमिष्यामि यत्र मे भ्राता गतः; भ्रातॄन् विहाय, कणमपि जीवितुं न शक्नोमि। देवाः माम् उपहसिष्यन्ति, येन पूर्वं ते पीडिताः; कथं तान् इन्द्रं च जेष्यामि, त्वयि कुम्भकर्णे निहते? इदानीं हि विभीषणस्य सुभाषितं मतिमान् उपेतम्; तस्य महात्मनः वचः न शुश्रावम् अहं मूढधीः।