सर्वे शस्त्राः भूमौ विकिरिताः सन्तः, महाबलः कुम्भकर्णः तदा निरस्त्रः इति अवगच्छन् स्थितः। सः तु बाहुभिः पाणिभिः च भीषणं वधं कृतवान्; तस्य शरीरं बाणैः विद्धम्, रक्तेन सिक्तम्, पर्वतस्य प्रवहद्भिः सरित्प्रवाहैः यथा, रक्तं स्रवत्। तीव्रकोपेन आविष्टः, रक्तक्षयात् मूर्च्छितः, सः हरियक्षभालून्म् भक्षयन् इदं इदं विचरन् अभवत्। तदा सः भीष्णवीर्यः महाबलः, घोरं पर्वतशिखरं प्रगृह्य, मृत्युर्भूतः यथा, रामाय सम्यक् प्रक्षिप्तवान्। तस्य पर्वतशिखरस्य रामं प्रति आगच्छन्ति, रामः धनुः संनद्धः, तन्न शिखरं सप्तधा सम्यग्बाणैः छिन्नवान्। रामः धर्मात्मा, भरतानां अग्रजः, सुवर्णाभूषितैः बाणैः तं महापर्वतशिखरं विदारितवान्। तत् शिखरं मेरुशिखरं इव, दीप्तिमान्, पतन् द्विशत् हरियूथान् अभिगच्छत्। तस्मिन्नेव काले धर्मात्मा लक्ष्मणः रामं अभ्युवाच, कुम्भकर्णवधाय सज्जः, बहून् उपायान् चिन्तयन्। सः उवाच — "राजन्, सः न हरीन् न राक्षसान् च जानाति; रक्तगन्धेन मद्यः, स्वजनान् शत्रून् च भक्षयति। अग्रगण्याः हरीः सर्वत्र आरोहतु, प्रमुखाः नेतारः च सर्वतः तं परितः तिष्ठन्तु। अद्य, एष दुष्टचित्तः राक्षसः, महाभारः समवहितः, पृथिव्यां विचरन् अन्यं हरीं न हन्तु।" लक्ष्मणस्य वाक्यम् श्रुत्वा, बलिनः हरियूथपाः हर्षपूर्णाः कुम्भकर्णम् आरोहत्। कुम्भकर्णः क्रुद्धः, हरीभिः आवृतः, तान् बलात् अपाकृतवान्, दन्तिनं मदोन्मत्तं महावतः यथा। तान् अपाकृत्य, रामः राक्षसस्य कोपात्, शीघ्रं अग्रे गत्वा उत्तमं धनुः गृहीत्वा स्थितः। तस्य क्रोधात् रक्तवर्णितनेत्रः, दृढनिश्चयः, तेजसा दह्यमानः, राघवः राक्षसस्य बलात् पीडितान् सर्वान् प्रमुखान् प्रेरयन्, तीव्रं समारभत्। सः धनुः, नागरूपः, दृढसूत्रः, सुवर्णाभूषितः, गृहीत्वा, उत्तमबाणैः कृतकुञ्चः, हरियूथान् सान्त्वयन्, अग्रे प्रवृत्तः। बलिनः हरियूथैः परिवृतः, वीरः महाबलः रामः, लक्ष्मणेन सह, अग्रे गतः। सः तदा महात्मानं, किरीटिनं, शत्रुनाशनं कुम्भकर्णं, महाबलम्, रक्तनेत्रं, रक्तसिक्तशरीरम् अपश्यत्। सः सर्वेषां प्रति धावन्तं, दिग्गजं क्रुद्धं इव, हरीन् अन्वेषन्तं, राक्षसैः परिवृतं, क्रुद्धं कुम्भकर्णं अपश्यत्। सः विंध्यमन्दरसमानः, सुवर्णाभूषितकङ्कणः, तस्य मुखात् रक्तधारा नूतनमेघस्य यथा स्रवत्। रक्तसिक्तोष्ठं जिह्वया चालयन्, हरीयूथं विदारयन्, कालः यथा प्रतीतिः। तं राक्षसश्रेष्ठं, ज्वलन्तं अग्निम् इव, दृष्ट्वा, नरश्रेष्ठः धनुः संनद्धः। धनुषः निनादेन राक्षसश्रेष्ठः क्रुद्धः, तं शब्दं न सहन्, राघवम् प्रति समारभत्। तदा, तस्य भुजौ नागराजवर्तुलौ इव, वातनुन्नमेघमण्डलौ इव, पर्वतप्रवृत्तौ इव, कुम्भकर्णः युद्धे रामेण संबोधितः। रामः उवाच — "आगच्छ राक्षसाधिप, मा विषीदः। अहम् धनुः गृहीत्वा तिष्ठामि। राक्षसवंशनाशं मां विद्धि, त्वं शीघ्रं मूर्च्छितो भविष्यसि।" कुम्भकर्णः "एष रामः" इति विज्ञाय, घोरं हास्यं कृत्वा, क्रुद्धः, हरीयूथं युद्धे विकिरन् अग्रे गतः। सः घोरं हास्यं मेघनिनादवत् कृत्वा, सर्वेषां वनवासिनां हृदयम् विदारयन् इव प्रतीतिः। कुम्भकर्णः महाबलः राघवम् प्रति उवाच — "न अहं विराधः, न कबन्धः, न खरः; न वालिः, न मारीचः; अहं कुम्भकर्णः आगतः।" "पश्य मे भीषणं गदां, कृष्णायससम्पूर्णां, विशालां; तया देवदानवाः पूर्वं जिताः।" "मां 'कर्णहीनं नासहीनं' इति अवमानय; कर्णनासहानिः माम् किंचित् न पीडयति।" "इक्ष्वाकुवीरशार्दूल, बलं तव मयि दर्शय, निष्पाप! ततः ते वीर्यं दृष्ट्वा, त्वां भक्षयिष्यामि।" कुम्भकर्णस्य वाक्यं श्रुत्वा, रामः सुविस्तीर्णपक्षाणि बाणानि ससर्ज; तैः वज्रसदृशैः बाणैः ताडितः, देवद्विषः न कम्पितः न च विचलितः। ये बाणाः वालिं हतान्, महावृक्षान् छिन्नान्, तैः बाणैः कुम्भकर्णस्य वज्रसदृशं शरीरं ताडितम्, किन्तु तेन न व्यथितम्। सः इन्द्रारिः, तान् बाणान् जलधारावत् शरीरं पीत्वा, घोरं शीघ्रं गदां प्रगृह्य, रामस्य बाणवर्षं प्रतिरोद्धुम् समारभत्। राक्षसः रक्तसिक्तजानुना, देवसेनायाः भयावहः, घोरं शीघ्रं गदां प्रगृह्य, हरियूथं समूलं भग्नवान्। तदा रामः वात्यायुधं गृहीत्वा, अन्यं अस्त्रं रात्रिचराय प्रक्षिप्य, तेन तस्य गदासहितं भुजं छिन्नवान्; एकभुजः महाकायः भीषणं निनादं कृतवान्। तस्य भुजः पर्वतशिखरसमः, गदया सह, राघवबाणेन छिन्नः, हरियूथमध्ये पतन्, हरीयूथं भग्नवान्। शेषाः हरीः भग्नाः, विदारिताः, तदा सीम्नि शरणं गत्वा, विषण्णाः, तं भीषणं नरराजराक्षसाधिपयुद्धं दृष्टवन्तः। कुम्भकर्णः दिव्यास्त्रेण भुजं छिन्नः, महापर्वतशिखरमिव महादण्डेन छिन्नम्, तदा हस्तेन वृक्षं समूलं उपादाय, नरराजं युद्धे अभिगच्छत्। रामः तस्य तं वृक्षधरं भुजं, नागवर्तुलसमानं, सुवर्णाभूषितेन बाणेन, इन्द्रास्त्रबलसम्पन्नेन, ताडितवान्।