ततः कुम्भकर्णः रोषाविष्टः रणे रामं हन्तुमुद्यतः, गर्वितया वाचा व्याहरन्, "अत्र मया रामे निहते, येऽन्येऽत्र युद्धे शेषाः स्युः, तानपि बलवता मया विनाशयिष्ये।" एवं उक्त्वा स राक्षसः स्तुतिसंयुक्तां वाचं च व्याहरन्। तदा सौमित्रिः हास्यपूर्वकं तस्य युद्धे भीष्णतरां वाचं प्रत्युवाच— "त्वं, यः इन्द्रादीन् सुरानपि दुर्लङ्घ्यः, वीरत्वमवाप्तवानसि, एष सत्यम्, यतोऽद्य तव वीर्यमस्माभिः दृष्टम्।" तत्र दशरथात्मजः रामः पर्वतसमः स्थितः। तस्य श्रुत्वा निशाचरः लक्ष्मणं अवज्ञाय रामं प्रति व्यग्रम्। सौमित्रिं अतिक्रम्य बली कुम्भकर्णः भूमिं कम्पयन् रामं प्रति जघान। तदा दशरथसुतः रामः तीक्ष्णास्त्रं सन्धाय तीक्ष्णबाणैः कुम्भकर्णस्य हृदि प्राहिणोत्। स रामेण भिन्नः प्रज्वलदग्निशिखासंयुक्तश्चोष्मणि, तस्य कोपसमुत्थिता ज्वालाः मुखात् निष्पेतुः। रामास्त्रेण ताडितः स भयानकः राक्षसाधिपः नर्दन्, कोपसमन्वितः कपीन् प्रति व्यग्रम्, युद्धे तान् विखण्डयन्। मयूरपिच्छलाः बाणाः तस्य वक्षसि निमग्नाः, गदा च तस्य हस्तात् पतित्वा भूमौ निपपात। सर्वाणि शस्त्राणि भूमौ विक्षिप्य स बली निरायुधत्वं स्वयमन्वगच्छत्। ततः स पाणिप्रहारैः महद्वधं समाचरन्, बाणैः विद्धः रक्तेन सिक्तः, पर्वत इव रुधिरप्रवाहैः स्रवन्। तीव्रकोपसमन्वितः, रक्तक्षयात् मूर्च्छितः, स कपीन्, राक्षसान्, ऋक्षांश्च भक्षयन् अभ्यधावत्। तदा स बली विक्रान्तः भीषणवीर्यः, भीषणं पर्वतशिखरं प्रगृह्य, मृत्युस्वरूप इव रामं प्रति प्राहिणोत्। तदुपरि पतन्तं शिलाशिरः रामः धनुष्कोटिं विन्यस्य, तं पर्वतशिरः सप्तधा बाणैः छित्त्वा चिच्छेद। ततो धर्मात्मा रामः, भरतानाम् अग्रजः, सुवर्णाभरणैः बाणैः तं महाशिलाशिरः विदार्य चिच्छेद। सा शिला मेरुशिखरसमाना, शोभया प्रकाशमाना, पतन्ती द्विशत् कपीन् अभिहता। तस्मिन्नन्तरे धर्मात्मा लक्ष्मणः रामं प्रति उवाच, कुम्भकर्णवधाय युक्तिं चिन्तयन्, "राजन्, स न कपीन् न राक्षसान् वेत्ति; रक्तगन्धमत्तः स्वजनानामपि रिपूणां च भक्षणं करोति। अग्र्याः कपयः सर्वत्रारुह्य, प्रमुखाः सर्वतोऽस्य स्थिताः स्युः। अद्यायं दुष्टबुद्धिराक्षसः महाभारेण पीडितः पृथिव्यां विचरन् अन्यं कञ्चित् कपिं न हन्तु।" एवं विदुषः प्रांशोः वचनं श्रुत्वा बली कपयः हृष्टाः कुम्भकर्णमभ्यरोहन्। स कुम्भकर्णः क्रुद्धः कपिभिः आच्छादितः, बलात् तान् निपातयामास, इव गजो महावत्संघातम्। तान् निपातितान् दृष्ट्वा रामः राक्षसे क्रुद्धः शीघ्रं प्रधाव्य उत्तमं धनुः जग्राह। रोषारुणनेत्रः दृढनिश्चयः, तेजसा दहन्निव, राघवः तीव्रवेगं राक्षसं प्रति व्यग्रम्, ये च कपिश्रेष्ठाः कुम्भकर्णबलपीडिताः, तान् प्रेरयन्। स धनुः सर्पसमं, दृढज्यं, सुवर्णभूषितं गृहित्वा, उत्तमैः बाणैः तूणीरं पूरयन्, कपीन् समाश्वास्य प्रधावन्। तेन महाबलिनाः कपिभिः परिवृतः, वीर्यवान् रामः लक्ष्मणेन सह अग्रे प्रस्थितः। स तदा महात्मानं, किरीटिनं, रिपुघ्नं कुम्भकर्णं दृष्टवान्—महाबलिनं, रक्तलोचनं, रक्तसिक्ततनुं। स तं सर्वानभ्यधावन्तं, इव दिग्गजं क्रुद्धं, कपीन् विचिन्वानं, राक्षसैः परिवृतं, दृष्टवान्। स विंध्यमन्दरसमः, सुवर्णकङ्कणभूषितः, तस्य मुखात् रक्तधारा निर्गता, इव नवमेघः। स जिह्वया रक्तलेपनं ओष्ठं च लिलिहानः, कपिसैन्यं विनाशयन्, कालान्तकसदृशः अभवत्। तं प्रज्वलन्तमग्निसमं राक्षसश्रेष्ठं दृष्ट्वा, नरश्रेष्ठः रामः धनुः सन्दधौ। धनुषः स्वनं श्रुत्वा क्रुद्धः स राक्षसाधिपः, तं न सहमाणः, राघवं प्रति व्यग्रम्। तदा स कुम्भकर्णः, भुजैः फणिमण्डलोपमैः, वातचालितमेघसदृशः, पर्वतसन्निभः, रामेण युद्धे सम्बोधितः— "आगच्छ राक्षसाधिप! मा शुचः। अहं धनुः पाणिना स्थितः। मां राक्षसविनाशिनं विद्धि—त्वं शीघ्रं विमूढो भविष्यसि।" रामं विज्ञाय "एष रामः" इति, स भीषणस्वरेण हसन्, क्रुद्धः कपीन् प्रति व्यग्रम्, युद्धे तान् विक्षिपन्। स भीषणं हसन्, मेघनिनादसदृशः, सर्वे वनौकसां हृदयानि विदारयन् इव। तदा महाबलः कुम्भकर्णः राघवं प्रति उवाच— "नाहं विराधो, न कबन्धः, न खरः; न वालिः, न मारीचः—अहं कुम्भकर्णः प्राप्तः।" "पश्य मे भीषणां गदां, काञ्चनैः सम्पूर्णां, महतीं, येन देवदानवान् पूर्वं जितवानस्मि। मा मां कर्णनासाविहीनमिति अवज्ञाय; एष मे कर्णनासाभावः किंचित् दुःखं न जनयति।" "आत्मनः वीर्यं दर्शय, इक्ष्वाकुवृषभ! मम शरीरे, अघशुद्ध! ततः तव वीर्यं दृष्ट्वा त्वां भक्षयिष्यामि।