तेषां महात्मनां वानरश्रेष्ठानां पतितानां कुम्भकर्णेन ताडितानां सहस्रशः वानराः तस्मात् कुम्भकर्णात् पलायन्ते स्म। सर्वे च वानरयूथपतयः महाबलाः स्वयम् पर्वतसन्निभाः, तस्मिन्नेव कुम्भकर्णे समारुह्य, उत्पत्य, तं दन्तैः नखैः पाणिभिः बाहुभिश्च ददंशुः। वानरश्रेष्ठाः तं महाबाहुं कुम्भकर्णं नखदन्तपाणिबाहुभिः समाहत्य ताडयन्ति स्म। सहस्रसंख्यकवानरैः आच्छादितः स राक्षससिंहः पर्वतसन्निभः स्ववृक्षैः भूषितः पर्वत इव शोभते स्म। स स महाबलः कुम्भकर्णः क्रुद्धः समस्तवानरान् बाहुभ्यां गृहीत्वा, गरुडः इव पन्नगान्, तान् वानरान् भक्षयितुम् आरब्धवान्। कुम्भकर्णेन तस्य पातालगम्भीरस्य मुखे क्षिप्ताः वानराः तस्य नासापुटाभ्याम् कर्णाभ्यां च निष्पेतुः। स राक्षसश्रेष्ठः पर्वतसन्निभः महाक्रोधेन वानरान् भक्षयन्, क्रोधेन तान् सर्ववानरान् विदारयामास। स राक्षसः भूमिं मांसरुधिरसिक्ताम् कृत्वा, वानरसेनायाम् उन्मत्तज्वलन इव विचचार। कुम्भकर्णः युद्धे महाबलः शूलधारी, वज्रपाणिरिन्द्र इव, अन्तकः पाशधारी इव, शोभते स्म। यथा अग्निः ग्रीष्मे शुष्कवनानि दहति, तथा कुम्भकर्णः वानरसेनां दग्धवान्। वध्यमानासु वानरेषु, क्षिप्यमाणेषु च सैन्येषु, भयाकुलाः वानराः विकृतस्वरेण ननदुः। कुम्भकर्णेन निह्यमानाः, क्लेशसन्तप्ताः, व्याकुलचित्ताः वानराः राघवं शरणं जग्मुः। वायुपुत्रस्य पुत्रः हनूमान्, वज्रपाणिना वानरान् भग्नान् दृष्ट्वा, महायुद्धे शीघ्रं कुम्भकर्णम् अभ्यधावत्। स महाशिलाखण्डं गृहीत्वा, पुनः पुनः गर्जनं कृत्वा, कुम्भकर्णानुचरान् राक्षसान् सर्वान् भयभीतान् कृतवान्। स तां पर्वतशृङ्गम् आदाय कुम्भकर्णस्य शिरसि क्षिप्तवान्; पर्वतेन ताडितः स शत्रुघ्नः इन्द्रशत्रुः आहतः अभवत्। ततः कुम्भकर्णः महाक्रोधेन ज्वलितः, क्रुद्धः शीघ्रं वालिपुत्रं प्रति धावितवान्। स कुम्भकर्णः घोरं निनादं कृत्वा, सर्ववानरान् भयभीतान् कृतवान्; कोपेन स शूलं महाबलायाङ्गदाय क्षिप्तवान्। तं महाशूलं पतन्तं दृष्ट्वा, महाबलः निपुणवानरश्रेष्ठः चपलतया तस्मात् अपसर्पत्। स शीघ्रं उत्पत्य, तं वक्षसि तलप्रहारेण ताडितवान्; तेन प्रहारेण स पर्वत इव कोपात् मूर्च्छितः पतितः। प्रत्यागतचेताः स महाबलः राक्षसः, वामहस्तेन संकुचितं पाणिं प्रक्षिप्य, तेन ताडितः स वानरः मूर्च्छितः भूमौ पतितः। स मूर्च्छितः वानरश्रेष्ठः भूमौ पतितः सन्, स शूलं गृहीत्वा सुत्वरं सुग्रीवमभ्यधावत्। तं कुम्भकर्णं महाबलम् अभ्यपतन्तं दृष्ट्वा, वीरः वानरेश्वरः सुग्रीवः उत्पत्य स्थितवान्। स महावानरः पर्वतशृङ्गं आदाय, भ्रमयन्, महाबलिनं कुम्भकर्णं प्रति शीघ्रं अभ्यधावत्। वानरं समागच्छन्तं दृष्ट्वा, कुम्भकर्णः वानरराजस्य पुरतः, सर्वाङ्गं विस्तीर्णं कृत्वा स्थितवान्। कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा, यस्य अङ्गानि वानररुधिरलेपितानि, स वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः, तं वानरान् भक्षयन्तं दृष्ट्वा, एवमुवाच— "त्वया वीराः हताः, दुष्करं कर्म कृतं, सैन्यानि च भक्षितानि; उत्तमं यशः प्राप्स्यसि। एतां वानरसेनाम् उत्सृज्य, किं साधारणैः? मम पर्वतप्रहारं सहस्वैकः, राक्षस।" वानरराजस्य वचः श्रुत्वा, धैर्यसमन्वितः कुम्भकर्णः राक्षससिंहः प्रत्युवाच— "त्वं प्रजापतेः पौत्रः अर्कराजः च, धैर्यवीर्यसम्पन्नः अतः गर्जसि, वानर।" कुम्भकर्णस्य वचः श्रुत्वा, स सुग्रीवः शिलां भ्रमयित्वा, तां तूर्णं क्षिप्तवान्; स तया वज्रनिपातेन पर्वतशृङ्गेन कुम्भकर्णस्य वक्षसि ताडितः। तत् पर्वतशृङ्गं तस्य विशालबाहुभ्यां शीघ्रं भग्नं; तदा वानराः भीताः ननादुः, राक्षसगणाः च हृष्टाः प्रहृष्टाः अभवन्। पर्वतशृङ्गेन ताडितः स कुम्भकर्णः क्रुद्धः निनादं कृत्वा, कोपेन मुखं प्रसार्य, विद्युत्प्रभं शूलं भ्रमयन्, वानरश्रेष्ठं हन्तुं क्षिप्तवान्। स तीक्ष्णशूलः सुवर्णपट्टशोभितः, कुम्भकर्णबाहुप्रक्षिप्तः, हनूमता शीघ्रं उत्पत्य, उभाभ्यां हस्ताभ्यां गृहीत्वा, बलात् भग्नः। स महाभारः आयसशूलः सहस्रभारसमः, हनूमता जानुनि स्थाप्य, हर्षेण भग्नः। हनूमता भग्नं तं शूलं दृष्ट्वा, वानरसेना हृष्टा ननाद, सर्वत्र धावन्ति स्म। तदा राक्षसः भयभीतः अभवत्; प्रमुदिताः वानराः सिंहनादं कृत्वा, भग्नं शूलं दृष्ट्वा मारुतिं सत्कृतवन्तः। भग्नशूलं दृष्ट्वा, स महात्मा राक्षसराजः क्रुद्धः अभवत्; लङ्कापर्वतस्य शिखरं समूलं उद्धृत्य, समीपगतं सुग्रीवं तेन ताडितवान्। ततः कुम्भकर्णः अद्भुतविक्रमः, भीषणबलसम्पन्नः, युद्धे वानरराजमभ्यधावत्; सुग्रीवं दृढं गृहीत्वा, बलवतः वातस्य मेघं यथा, स तं अपाहरत्। कुम्भकर्णः घनसन्निभः, युद्धे तं वहन्, मेरुसमप्रभं स्वदेहं प्रकटयामास। स वीरः राक्षसाधिपः, रणाङ्गणे स्तूयमानः, वानरराजस्य ग्रहणं दृष्ट्वा, दिविस्थैः विस्मितैः स्वर्गवासिभिः निनदितः, तं अपाहरत्।