कुम्भकर्णः महोदरस्य भीमं मृत्युभीतिं रावणहस्ते राघवेण भयात् निवारयितुं वचनं उवाच— "सर्वं ते भीष्मं मृत्युभीतिं राघवस्य दुष्टहस्ते नाशयिष्यामि। सान्त्वं त्वं कुरु, मम कोऽपि वैरं नास्ति, सुखी भव।" ततः कुम्भकर्णः वीराणां धर्मं निरूपयन् उवाच— "वीराः शून्यजलमेघवत् व्यर्थं न गर्जन्ति; युद्धे मम वचनानि कर्मणा सिद्धानि पश्य।" पुनः सः अवदत्— "यथार्थवीराः स्वयम् आत्मानं न स्तुवन्ति, न च आत्मप्रदर्शनं कुर्वन्ति; ते कठिनानि कर्माणि विज्ञाय न प्रदर्शयन्ति।" महोदरस्य वचनानि मन्यन्ते— "महोदरस्य वाक्यं दुर्बलानां मूढराजानां प्रियं, ये स्वयम् बुद्धिमन्तः इति मन्यन्ते।" तदनन्तरं कुम्भकर्णः व्याहृतवान्— "युष्मद्विधाः भयानकाः, ये प्रियवचनं नित्यं वदन्ति, राजानुगाः च, युद्धधर्मः सर्वः नष्टः।" लङ्का केवलं राज्ञः शेषा, कोशः क्षीणः, सेना विनष्टा; स राजा, मित्रचिह्नितः, शत्रुत्वं प्राप्तः।" इदानीं कुम्भकर्णः युद्धाय सज्जः शत्रुं जयितुं, महोदरस्य दुष्प्रज्ञं युद्धे शोधनाय, प्रस्थितः। कुम्भकर्णः यथा उक्तवान्, तदा राक्षसराजः हसन् उत्तरं दत्तवान्— "महोदरः रामात् नूनं भीतः, युद्धनिपुणः सः युद्धे इच्छां न करोति, प्रिय भ्रातः।" रावणः कुम्भकर्णं प्रशंसन् अवदत्— "मित्रे बलं च त्वं तुल्यं नास्ति; शत्रुं हन्तुं विजयाय गच्छ।" "शत्रुनाशाय तव जागरणं कृतवान्; राक्षसाः महाकाले प्रस्थिताः, शत्रुसूदन।" "गृहीत्वा शूलं यमः पाशहस्तः इव, कपीन् रामलक्ष्मणौ च, सूर्यसमानौ, भक्षय।" "ते ते रूपं दृष्ट्वा कपयः भयात् पलायन्ति, रामलक्ष्मणयोः हृदयेषु महत् कम्पनं भविष्यति।" एवं कुम्भकर्णः तेजस्वी राक्षसश्रेष्ठः स्वयम् नवजातः इव अभिमन्यते। रावणः कुम्भकर्णस्य बलं विज्ञाय, वीर्यं ज्ञात्वा, चन्द्रवत् प्रसन्नः अभवत्। तेन उक्तः कुम्भकर्णः हृष्टः, महाबलः, राज्ञः वचनं श्रुत्वा, युद्धाय निर्गतः। तेन एकं तीक्ष्णं शूलं गृहीतं, यः कृष्णायससम्पूर्णः, दग्धसुवर्णाभूषितः, शत्रुनाशाय शीघ्रः। स शूलः इन्द्रवज्रसदृशः, वज्रभारः, देवदानवगन्धर्वयक्षनागनाशकः। सः विशालं शूलं गृहीत्वा, रक्तमालया भूषितं, स्वदीप्त्याग्निसंयुक्तं, शत्रुशोणितलेपनं, कुम्भकर्णः रावणं उवाच— "अहं एकाकी गमिष्यामि, मम सेना अत्र स्थातुम्।" "अद्य भूत्वा क्षुधितः, क्रुद्धः, कपीन् भक्षयिष्यामि।" रावणः कुम्भकर्णस्य वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच— "सेनाभिः परिवृतः गच्छ, शूलहस्तवीरैः सह; कपयः महात्मानः, वीर्यवान्, दृढनिश्चयः।" "यदि एकाकी गच्छसि, ते तव दन्तैः नाशयन्ति; अतः सेना परिवृतः गच्छ, दुर्जयः, सर्वशत्रुसैन्यं बलात् नाशय।" ततः रावणः आसनात् उत्थाय, कुम्भकर्णाय रत्नमणिवलययुक्तं हारं बन्धितवान्। दिव्यं बाहुशोभनं किंकिणीं, अङ्गुलीयकं, चन्द्रसदृशं मौक्तिकमालां च तस्य महात्मनः धारयामास। रावणः दिव्यं सुरभिगन्धयुक्तं माल्यं तस्य शरीरं भूषितवान्, कर्णयोः कुण्डलं च स्थापितवान्। सुवर्णकिङ्किणीभिः, कङ्कणैः, भूषणैः भूषितः, कुम्भकर्णः विस्तीर्णकर्णः, यज्ञाग्निवत् दीप्तिमान् अभवत्। तस्य कटिप्रदेशे चित्रमहारत्नमेखला शोभिता, मन्दरगिरिरिव मणिपाशेन समुद्रमन्थनकाले बद्धः। सुवर्णमणिमयान्, वज्रदीप्तिमान्, वायुविहीनान्, विद्युत्प्रभान् कवचान् धारणे, सः सन्ध्यामेघसंवृतगिरिराज इव दीप्तिमान् अभवत्। सर्वाभरणैः भूषितः, शूलधारी, कुम्भकर्णः नारायणस्य त्रिविक्रमः इव शोभितः। भ्रातृं आलिङ्ग्य, दक्षिणं प्रदक्षिणं कृत्वा, शिरः नमित्वा, सः महाबलः निर्गतः। रावणः शुभाशिषा, शङ्खध्वनिः, मृदङ्गनिनादः, उत्तमायुधयुक्तसेनाभिः सह, कुम्भकर्णं प्रेषितवान्। महात्मनः रथिनः, श्रेष्ठवीराः, गजाश्वरथैः मेघनिनादवत् अनुगच्छन्ति। सः नागैः, ऊष्ट्रैः, गर्दभैः, सिंहैः, गजैः, मृगैः, पक्षिभिः, सः भीषणः महाबलः कुम्भकर्णः अनुगतः। पुष्पवृष्ट्या सिक्तः, छत्रधारी, तीक्ष्णशूलधारी, मदविह्वलः, रक्तगन्धमत्तः, देवदानवशत्रुः निर्गतः। बहवः बलवन्तः पदातयः, महानिनादः कुर्वन्तः, भीषणराक्षसाः, तीक्ष्णदृष्टयः, आयुधधारिणः अनुगच्छन्ति। रक्ताक्षाः, विस्तीर्णस्कन्धाः, अञ्जनगुच्छसदृशाः, शूलखड्गतीक्ष्णपरशुधारिणः। ते प्रहरणानि—स्लिङ्गः, आयसदण्डः, गदा, मुसलः, महान् तालदण्डः—दुर्दम्यः धारयन्ति। ततः कुम्भकर्णः अन्यं भीमं, उग्रं रूपं धारयन्, तेजस्वी, महाबलः, अवतरत्। तस्य धनुः शतहस्तमितम्, षट्शतान् उन्नतः, भयानकः, रथचक्रनेत्रः, महान् गिरिरिव शोभितः।