धर्मश्चार्थश्च परमफलप्रदौ, अधर्मानर्थौ तु विपरीतफलदौ इति नूनम्। मनुष्याः अस्मिन्लोके परत्र च फलार्थं कर्माणि कुर्वन्ति; कामनिष्ठोऽपि शुभानि कर्माणि प्राप्नोति। अतः राज्ञः हृदि स्थितं यत् निर्णीतं, तत् अस्माकं मन्त्रः; शत्रोः प्रति कोऽत्र साहसोऽस्ति? एकस्यैव प्रस्थानकारणं यत् त्वया उक्तं, तत्र यदनुचितं यदचिन्त्यम् अहं ते कथयामि। त्वमेवैकः कथं राघवं जेष्यसि, येन पूर्वं जनस्थाने बहवो बलिनः राक्षसाः निहताः? ये बलवन्तः राक्षसाः तेन जनस्थाने पूर्वं पराजिताः, तान् त्वं नगरे अद्य न पश्यसि; सर्वे भीतानि। यं त्वं दाशरथिं रामं बोधयितुमिच्छसि, स कोपेन सिंह इव, शयानं सर्पं इव बोधयेत्। कः तं समाश्रितुं शक्नोति, यः नित्यं तेजसा दीप्तः, कोपेन भीषणः, मृत्युना अपि दुर्ल्लंघ्यः? एतत्सर्वं शत्रौ प्रत्यवस्थिते अनिश्चितम्; पितः, एकस्यैव प्रस्थानं न मे रोचते। को हि, हीनसाधनः, समृद्धं शत्रुं निग्रहीतुं यत्नं कुर्यात्, साधारणमानुषवत्, स्वजीवनस्य निश्चयेन संकटे स्थितः? हे राक्षसश्रेष्ठ, न पुरुषेषु तस्य तुल्यः अस्ति; इन्द्रसूर्यसमं तं कथं जेतुमाशंससे? एवं क्रुद्धं कुम्भकर्णं प्रति उक्त्वा, महोदरः राक्षससमूहे रावणं लोकभीषणम् उवाच। वैदेहीं गृहीत्वा अपि, किं विलम्बसे? यदि इच्छसि, सीता साक्षात् तव वशे भविष्यति। अहं उपायं चिन्तितवान् येन सीता तव पुरतः आगमिष्यति; यदि ते रोचते, राक्षसराज, तर्हि शृणु। अहं द्विजिह्वः संहरदि कुम्भकर्णः वितर्दनश्च—एते पञ्च—रामवधाय निर्गच्छामः इति घोषय। ततः सर्वशक्त्या तं युध्येम, यदि शत्रूञ् जेष्यामः, न उपायस्य आवश्यकता। यदि तु शत्रुः जीवति, वयं च युद्धात् प्रत्यागच्छेम, तदा यं त्वं हृदि संकल्पितवान् तं उपायं चरिष्यामः। युद्धात् प्रत्यागच्छामः, रक्तैः सिक्ताः, रामनामाङ्कितैः बाणैः विद्धदेहाः। 'राघवः लक्ष्मणश्च अस्माभिः भक्षितौ' इति कथयित्वा, तव पादौ गृहीत्वा कामं पूरयामः। ततः, हे नृप, गजपीठात् नगरे सर्वत्र घोषय, 'रामः भ्राता च सैन्येन सह निहताः' इति। ततः, नाम्ना प्रहृष्टः, सेवकान् भोगैः परिचारकैः सुखैः धनैश्च सम्पूजय। ततः, वीराणां माल्यवस्त्राणि, उन्नमान्, सुरस्यान्नपानानि च वितर; त्वं च स्वयं हृष्टः पिब। यदा सर्वत्र उत्सवः प्रवृत्तः, राममित्राणां राक्षसैः भक्षितत्वं च सर्वत्र प्रसिद्धम्, तदा प्रविश्य सीतां रहसि सान्त्वय, धनधान्यरत्नैः सुखैश्च लोभय। एवं, हे नृप, पापमयेनानेन उपायेन, रक्षसामधिप, सीता पतिहीनत्वेन, अनिच्छन्ती अपि, तव वशे भविष्यति। पतिसौम्यं नष्टमालोक्य, शोकवशात् स्त्रीणां चपलत्वात्, सा तव वशे आगमिष्यति। या पूर्वं सुखसंवृद्धा, सुखार्हा, सा दुःखपीडिता, त्वयि एव सुखं स्थितमिति ज्ञात्वा, सर्वथा तव अनुगता भविष्यति। एषः उपायः युक्तः; मम रूपेण रामदर्शनमात्रेण विपत्तिः जायेत; अत्रैव सम्पद्यते—मा शुचः—महायुद्धेन न महत् सुखं प्राप्यते। सेना अक्षता, संशयो नास्ति, शत्रुं युद्धे विजित्य, नृपते, त्वं दीर्घकालं यशः पुण्यं श्रीं कीर्तिं च भोक्ष्यसे। एतस्मिन्नन्ते षट् षष्टितमः सर्गः शृणु। एवमुक्तः कुम्भकर्णः, महोदरस्य वचः श्रुत्वा, अनन्तरं भ्रातरं रावणं राक्षसर्षभं प्रत्युवाच। तव तं रामपातजनितं भीषणं मृत्युभयं अहं समूलं नाशयिष्यामि; शम्यतां, मम कोऽपि द्वेषो नास्ति, सुखी भव। वीराः तु व्यर्थं न गर्वन्ते, निर्जलमघनवद्; पश्य युद्धे मम वचः कर्मणा सिद्धं भविष्यति। शूराः न आत्मनः स्तुतिं कुर्वन्ति, न दर्शयन्ति; किं तु, दुष्कराणि कर्माणि कृत्वा, न प्रकाशयन्ति। महोदर, तव वचनानि सदा दुर्बलमूर्खराजानां प्रियाणि, ये स्वयम् बुद्धिमन्तः इति मन्यन्ते। त्वद्विधानां भीरूणां, ये सदा प्रियं वदन्ति, राजानुगाः, कारणात् सर्वे युद्धधर्माः विनष्टाः। लङ्का केवलं राज्ञा शेषिता, कोषः क्षीणः, सेना विनष्टा; राजा मित्रचिह्नितः अपि शत्रुः अभवत्। अहं तु युद्धाय सज्जः, शत्रुं जेतुम्, तव दुष्टमन्त्रम् अस्मिन्महायुद्धे प्रत्याख्यातुम् निर्गच्छामि। एवं वदति कुम्भकर्णे, धिमति, राक्षसेश्वरः सस्मितम् प्रत्युवाच। अयं महोदरः नूनं रामात् भीतः; यः युद्धकुशलः सन् अपि युद्धं न इच्छति, प्रिय भ्रातः।