तदा कुम्भकर्णः, शत्रूणां संहारकर्ता, क्षुधितः सन् मांसं जग्राह, तृषितः च रक्तं पपौ, तस्मिन्नेव काले शक्रशत्रुः पयः-मांस-मद्य-पूर्णानि पात्राणि पिबन् तृप्तिं लेभे। तस्य तृप्तिं विज्ञाय निशाचराः समुत्थाय, शिरसावन्द्य तम् सर्वतः परिवव्रुः। सुप्तनयनः सन्, तमसावृतदृष्टिः कुम्भकर्णः सर्वतः निरीक्ष्य तान् निशाचरान् ददर्श। स राक्षसश्रेष्ठः सर्वान् राक्षसान् सान्त्वयन्, आकस्मिकं बोधनं विस्मितः, तानिदं वचनमुवाच— "कस्मात् त्वं मां शीघ्रं बोधितवन्तः? किम् राजा कुशलम्? किमपि भयम् न वा?" "किं वा, नूनम्, किञ्चिद् अन्यतः महद्भयं प्राप्तम् येन यूयं मां शीघ्रं बोधितवन्तः? अद्य अहम् राक्षसराजस्य भयम् मूलात् छित्वा, महेन्द्रमपि विदारयिष्यामि, वह्निमपि शमयिष्यामि। न खलु माम् तृणमात्रकारणेन सुप्तं बोधयितुम् युक्तम्; तस्मात् यथार्थं कारणं वदत।" एवं कुम्भकर्णस्योक्त्वा, यूपाक्षः मन्त्रिणां श्रेष्ठः, संक्लेशितः, कृताञ्जलिः वाक्यमुवाच— "नः देवतेभ्यः कदाचित् भयम् नास्ति; किन्तु नरात् महान् उपसृतः भीषणः आपद् वर्तते। नः दैत्येभ्यः न दानवेभ्यः च भयम्, किन्तु रामात् प्राप्तं भयम् अन्यद्, हे राजन्।" "लङ्का पर्वतसमैः वानरैः परिवृता; सीताहरणात् रामात् महान् नः भीतः। एकदा, एकेनैव वानरेण नगरी दग्धा, अक्षकुमारः च स्वसैन्येन गजैः च सह हतः। अपि च, राक्षसेन्द्रः सः पौलस्त्यः, सुरदर्पहा, रामेण रणाङ्गणे विवशः अभवत्।" "यद् देवाः न शक्ताः, न दानवाः, न दैत्याः, तत् रामेण कृतम्; राजा जीवितसंकटे स्थितः।" यूपाक्षस्य वाक्यं श्रुत्वा, भ्रातुः पराजयश्रवणेन कुम्भकर्णः क्रोधात् विकचनेत्रः, तमिदं वचनमुवाच— "अद्यैव, यूपाक्ष, सर्वं वानरबलं लक्ष्मणेन रामेण च सह रणाङ्गणे जित्वा, रावणं द्रक्ष्यामि। वानरमांस-रुधिरैः राक्षसान् तर्पयिष्यामि; रामलक्ष्मणयोः रक्तं स्वयम् पास्यामि।" तस्य गर्वयुक्तं क्रोधोद्धतं वचनं श्रुत्वा, महोदरः राक्षसेन्द्रः कृताञ्जलिः वाक्यमुवाच— "रावणस्य गुणदोषौ विचिन्त्य, त्वं महाबाहो, पश्चात् शत्रूञ्जेष्यसि।" एवम् उक्ते, कुम्भकर्णः तेजस्वी बली च, राक्षसैः परिवृतः, शीघ्रं प्रस्थितः। तं भीषणनेत्रं, विकटवपुषं, विक्रमसमन्वितम् उत्तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, राक्षसाः शीघ्रं दशग्रीवस्य निकेतनं ययुः। दशग्रीवं दिव्ये सिंहासने स्थितम् उपसृत्य, सर्वे निशाचराः कृताञ्जलयः प्राञ्जलयः इदं वचनमूचुः— "कुम्भकर्णः, तव भ्राता, राक्षसाधिपः, जागर्ति; किमत्र गन्तव्यम्? वा त्वं तं द्रष्टुम् इच्छसि?" रावणः निर्भयः तान् राक्षसान् उवाच— "अत्रैव तम् द्रष्टुम् इच्छामि; यथार्हम् पूज्यताम्।" "एवं अस्तु" इति ते राक्षसाः प्रत्यागत्य, रावणेन प्रेरिताः कुम्भकर्णं प्राहुः— "राजा राक्षसेन्द्रः त्वां द्रष्टुम् इच्छति; भ्रातरं हर्षयित्वा गन्तुम् मन्यस्व।" कुम्भकर्णः अप्रतिघ्नः, भ्रातरः आज्ञां श्रुत्वा, "एवं अस्तु" इति प्रत्युवाच, सः महाबलः शय्याया उत्थितः। मुखं प्रक्षाल्य, सन्तुष्टः, स्नातः, परमप्रहृष्टः, तृषितः, शीघ्रं मद्यं बलवर्धनं आनयितुम् आज्ञापयत्। तदा राक्षसाः रावणस्याज्ञया, विविधानि मद्य-मांसानि शीघ्रं प्रावर्तयन्। द्विसहस्र-कुंभानि पीत्वा, सः किञ्चित् मदोन्मत्तः, गर्जन्, बलवीर्यसमन्वितः, मार्गे प्रस्थितः। कुम्भकर्णः क्रुद्धः, कालान्तकसदृशः बभौ; भ्रातुः प्रासादं गच्छन्, राक्षसबलैः परिवृतः, पृथिवीं पदनिनादेन नादयन् ययौ। सः तेजस्वी, सहस्रकिरणवद् आभायुक्तः, राजमार्गं प्रकाशयन्, हस्तमाल्येन भूषितः, स्वयम्भूरिवेन्द्रालयं गच्छन् बभूव। वनौकसः बहिः स्थिताः तम् शत्रुनिषूदनं, राजमार्गे पर्वतशिखराकारं, दृष्ट्वा, स्वगणपतिभिः साकं कम्पिताः। केचित् शरणं प्राप्य रामं अभ्युपेत्य, केचित् पतिताः, केचित् भयात् मूर्च्छिताः, केचित् भीताः भूमौ निषेदुः। तं किरीटिनं पर्वताकारं, स्वतेजसा सूर्यसदृशं, वनौकसः दृष्ट्वा, तस्य महद् अद्भुतं रूपं वीक्ष्य, दिशः सर्वतः पलायन्त। श्रूयतां सर्ग एकषष्टितमः। तदा रामः महातेजाः महाबलः धनुः गृहीत्वा, किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श। तम् पर्वतसन्निभं, नभो गच्छन्तमिव, प्राचीननारायणमिव, पुनः दृष्ट्वा, जलदसंकाशं, सुवर्णकङ्कणभूषितं, तं पुनः दृष्ट्वा, महद् वानरबलं पलायितम्।