ततः शीघ्रवेगेन रामः इन्द्रशत्रोः बाह्वोः मध्ये, यथैव इन्द्रः वज्रेण मेरुं विदारयेत्, तथा वज्रसन्निभेण बाणेन तं विव्याध। स तु राजा, यः पूर्वं वज्राशनिसंहतेः अपि न चलितः, रामबाणाभिहतो गाढं पीडितः, सन्निपत्य धनुः पपात। तं विमूढं दृष्ट्वा रामः ज्वलन्तं चन्द्राकारं बाणं गृहीत्वा, तेन शीघ्रं राक्षसराजस्य सूर्यसमप्रभं किरीटं छित्त्वा पातितवान्। स तु किरीटनिष्क्रान्तः तेजोनिष्क्रान्तश्च राजा, विषरहितसर्पवत्, दीप्तिहीनसूर्यवद्भूतः, रामेण समरे संबोधितः। रामः तम् इदं उवाच—"त्वया महद्भयंकरं कर्म कृतम्; त्वया मम वीरान् निहतुम् कारणीकृतम्। अतः त्वं क्लान्तः; तस्माद् अहम् अद्य त्वां बाणैः न प्रेषयामि मृत्युं प्रति। गच्छ, युद्धक्लान्तं त्वां जानामि। लङ्कां प्रविश रजनीचराधिप। विश्रान्त्वा, पुनः समारुह्य आयुधैः समलङ्कृतः निर्गच्छ; तदा रथस्थः मम वीर्यं पश्यसि।" इत्युक्त्वा, गर्वहर्षविहीनः, छिन्नधन्वा, हताश्वसारथिः, बाणैः विद्धः, भग्नकिरीटः स राजा शीघ्रं लङ्कां प्रविवेश। तस्य रजनीचराधिपस्य, सुरासुरवैरिणः, लङ्कां प्रविष्टस्य, रामः युद्धमूर्धनि स्थित्वा, वानरांश्च लक्ष्मणं च तेषां व्रणान् सम्यक् समाचिकित्सत्। सुरेशवैरिणि पराजिते, देवाः, दानवाः, पिशाचाः, दिशः, समुद्राः, ऋषयः, महोरगाः, सर्वे च भूतगणाः प्रमुदिताः। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे षष्टितमः सर्गः आरभ्यते। स तु राजा रामबाणत्रस्तः, गर्वभङ्गः, लङ्कां प्रविश्य, चित्तविक्षिप्तः अभवत्। सिंहेन दन्तिनं यथा, गरुडेनेव सर्पं यथा, तथा स महात्मना राघवेण निगृहीतः। राघवस्य बाणान् ब्रह्मदण्डसदृशान् विद्युद्गणप्रभांश्च स्मृत्वा, राक्षसाधिपः संतप्तचित्तः अभवत्। स दिव्ये हेमसिंहासने उपविश्य, राक्षसान् निरीक्ष्य, रावणः इदं वचनं उवाच—"मम सर्वाणि तपांसि नूनं व्यर्थानि; अहम् इन्द्रसमः अपि, मनुष्येण पराजितः। ब्रह्मणः सा भीषणा वाणी मयि प्राप्ता—'मनुष्येभ्यः ते भीः भविष्यति'—इति। अहम् सुरदानवराक्षसगन्धर्वयक्षसर्पेभ्यः अभयम् अवेक्ष्य, मनुष्येभ्यः न याचितम्। मन्ये अयं रामो दशरथात्मजः, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, यथा अनरण्येन पूर्वं कथितम्। स हि उक्तम्—'त्वदीयवंशसमुत्पन्नः, हे पापकृत् राक्षसाधम, युद्धे त्वां सह पुत्रैरमात्यैः सैन्यैः अश्वैः सारथिना च हन्ता।' स एव दुष्टात्मा त्वदीयवंशजः युद्धे त्वां हन्ता; अहं च वेदवत्याः शापितः, या मया पूर्वं बलात्कृता। एषा सीता, जनकात्मजा, पुण्यश्लोका, सा एव—यथा उमा, नन्दीश्वरः, रम्भा, वरुणकन्या जाताः। यथा उक्तं, तथा प्राप्तम्; मुनिवचनं मिथ्या न भवति। तस्मात्, यूयं सर्वे सङ्गता, सर्वशक्त्या प्रयतध्वम्। राक्षसाः द्वारतोरणेषु स्थित्वा रक्षां कुर्वन्तु; स हि दुर्निवारो देवासुरमदापहारी समीपं आगच्छति। ब्रह्मशापवशात् सुप्तः कुम्भकर्णः प्रबोध्यताम्; प्रहस्तः हतः, बलं च पराजितम्। राक्षसेन्द्रबलस्य घोरं बलं विज्ञाय, महाबलः आज्ञापयत्—'द्वाराणि रक्षितव्यानि, प्राकारमालोक्य आरोहत।' कुम्भकर्णः सुप्तः प्रबोध्यताम्; स स्वप्ने सुखेन तुष्टचित्तः, कामवशं गतः। स राक्षसः नव, सप्त, दश, अथवा अष्टमासान् एकैकशः सुप्तः; अनुष्ठानं कृत्वा, इदानीं नवमः दिवसः। शीघ्रं तं महाबलिनं कुम्भकर्णं प्रबोध्यताम्; स हि युद्धे महाबाहुः राक्षसश्रेष्ठः वानरौ च राजपुत्रौ च त्वरया निहन्ति। स युद्धध्वजः, राक्षसाणां प्रमुखः; किन्तु कुम्भकर्णः नित्यं सुप्तः, मोहितः, निकृष्टकामनिरतः। यदि कुम्भकर्णः प्रबुद्धः स्यात्, अहं रामेण युद्धे पराजितः अपि दुःखं न अनुभवामि। किं तस्य इन्द्रसमबलस्य मम, यदि अस्मिन महाघोरे संकटे नोपकारकः? इति राक्षसेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा, राक्षसाः संत्रस्तचित्ताः कुम्भकर्णनिवेशने गताः। रावणाज्ञया, ते रक्तमांसभक्षका राक्षसाः, सुरभिगन्धिनः माल्यगणान्, महान्ति भोज्यानि च गृहीत्वा शीघ्रं प्रस्थिताः। रम्यां तां कुम्भकर्णगुहां प्रविश्य, या योजनपरिमिता, पुष्पगन्धसमाकुलां, बृहद्द्वारां च। कुम्भकर्णश्वासवेगेन कम्प्यमानाः, महाबलिनः ते राक्षसाः कष्टेन गुहां प्रविश्य। रत्नहेमविचित्रतलां तां दिव्यां गुहां प्रविश्य, राक्षसव्याघ्राः तं शयानं ददृशुः, भीषणं महाबलिनं कुम्भकर्णम्। ततः सर्वे समागम्य, तं महोदरं, विकृतं, पर्वतसन्निभं सुप्तं कुम्भकर्णं प्रबोधयामासुः। रोमाञ्चिततनुः, नागश्वासः, श्वासवेगेन वायुम् उद्वेजयन्, स तत्र शयानः, भीमविक्रमः दृष्टः। भीषणनासिकं, पातालमुखं, सर्वाङ्गं शय्यायाम् उत्तानं, स्नेहशोणितगन्धिनम्। सुवर्णकङ्कणभूषितम्, किरीटप्रभया सूर्यसमप्रभम्, रिपुघ्नं, राक्षसव्याघ्रं कुम्भकर्णं दृष्टवन्तः।