एवं उक्त्वा रावणः, राक्षसराजः महाबाहुः, तं शरं अस्त्रेण संयोज्य सेनापतिं विव्याध। तेन अस्त्रनिपातितेन बाणेन वक्षसि अभिहतेन नीलः सहसा दग्धः भूमौ पतितः। पितुः महात्मनः तेजसा स्वेन च ऊर्जसा स भूमौ जानुभ्याम् अपतत्, प्राणान् तु न मुमोच। हरिम् अचेतनं दृष्ट्वा रावणः युद्धोत्सुकः सुमित्रानंदनस्य समीपं रथेन मेघनिनादेन अभिपतितः। स युद्धमध्यं प्राप्य, महाबलः राक्षसाधिपः दीप्तिमन्तं सौमित्रिं पुरतः स्थित्वा धनुः संधाय चक्रे। सौमित्रिः अप्रकम्प्यधीरः, तस्य अगम्यधनुषः संधानं दृष्ट्वा, तम् इदं वचनम् उवाच—"जानिहि मां, रजनीचरराज, मम संग्रामे वानरैः सह युद्धं न उचितम्।" तस्य गंभीरस्वरं वचनं तथा च धनुषः घोरं ज्यानिःस्वनं श्रुत्वा, रावणः स्थिरं सौमित्रिं समीपं गत्वा क्रुद्धः इदं वचनम् उवाच—"धन्यं ते, राघव, यत् मम दृष्टिपथं प्राप्तः; त्वं विपरीतबुद्धिः, मृत्युसमीपस्थश्च। अद्यैव मम बाणवृष्ट्या हतः यमलोकं गमिष्यसि।" सौमित्रिः तस्य गर्जन्तं, दीप्तविकटदंष्ट्रं, न चलितः प्रत्युवाच—"राजन्, महाबलिनां गर्वो न शोभते; व्यर्थं वदसि, पापानां श्रेष्ठ। अहं ते बलं, वीर्यं, पराक्रमं जानामि, राक्षसाधिप। अहं धनुः शरांश्च धारयन् इह स्थितः; आगच्छ, किमर्थं व्यर्थवचनैः विलम्बः?" एवं उक्तः राक्षसाधिपः क्रुद्धः सप्त सुपर्णशरान् मुमोच; लक्ष्मणः स्वर्णभूषितैः तीक्ष्णैः शरैः तान् छित्त्वा निवारितवान्। तस्य शरान् सहसा छिन्नान्, नागान् इव छिन्नफणान्, दृष्ट्वा लङ्केश्वरः कोपसमन्वितः तीक्ष्णान् अन्यान् शरान् ससर्ज। तदा रामानुजः धनुषा तीक्ष्णशरवर्षं मुमोच; कार्मुकैः, नाराचैः, पत्रिभिः तान् शरान् छित्त्वा न व्यथितः। राक्षसराजः पुनःपुनः व्यर्थीकृतानि तानि शरवर्षाणि दृष्ट्वा लक्ष्मणस्य वेगेन विस्मितः, पुनरपि तीक्ष्णान् शरान् मुमोच। लक्ष्मणः, महेन्द्रसमबलः, दीप्तान् तीक्ष्णाग्रान् शरान् धनुषि संयोज्य, वज्रसमानवेगान्, राक्षसराजवधाय मुमोच। राक्षसराजः तान् तीक्ष्णशरान् छित्त्वा, आत्मनं देवद्विषां शत्रुं, लक्ष्मणं ब्रह्मदत्तेन ज्वलन्तेन शरेण ललाटे विव्याध। रावणबाणाभिहतः लक्ष्मणः स्रस्तधनुष्कः स्खलितः; चेतना समाश्रित्य, शत्रुधनुः छित्त्वा, पुनः स्थितः। ततः दशरथात्मजः तस्य छिन्नधनुषः रावणस्य त्रिभिः तीक्ष्णैः शरैः वक्षः प्राहरत्; तैः बाणैः विद्धः राजा स्खलितः, कठिनेन चेतनां पुनराविन्दत्। धनुः छिन्नं, बाणैः विद्धः, रुधिरस्वेदसिक्तशरीरः, देवद्विषां शत्रुः, स्वबलप्रचण्डः, ब्रह्मदत्तं शूलं युद्धे जग्राह। स राक्षसराजः हरीन् संत्रासयन्, धूमाग्निवेष्टितं दीप्तं शूलं सौमित्रये चिक्षेप। तत् शूलं त्वरया पतन्तं रामानुजः शस्त्रैः शरैश्च हुताशनसमैः प्राहिणोत्; तदपि शूलं दशरथात्मजस्य वक्षसि विवेश। शूलेन अभिहतः स रघुनन्दनः भूमौ ज्वलन् पतितः; स पीडितः विवर्णः, राजा त्वरया बाहुभ्यां तम् आलिङ्ग्य जग्राह। हिमवाँस् वा मन्दरः मेरुर्वा, त्रयो वा लोकाः सुरैः सह, बाहुभिः उद्धर्तुं शक्याः; न तु भरतानुजः। दिव्येन शूलेन वक्षसि विद्धः सौमित्रिः स्वं विष्णुत्वांशं स्मरन् स्थितः। तदा देवद्विषां शत्रुः, सौमित्रिं दुरात्मानां दर्पनाशनं बाहुभ्यां द्रढम् आलिङ्ग्य, उद्धर्तुं न शशाक। ततः क्रुद्धः वायुपुत्रः रावणस्य समीपं गत्वा, वज्रसमानम् अुष्टमुष्टिना तस्य वक्षः प्राहरत्। तेन मुष्टिप्रहारात् रावणः राक्षसराजः भूमौ जानुभ्यां पतितः, स्खलितः, सुषुप्तः च। तस्य मुखात्, नेत्राभ्यां, कर्णाभ्यश्च बहु रक्तं प्रवहन्, स्खलितः, निश्चेष्टः, रथे उपाविशत्। स मूर्च्छितः, चेतनां न पुनराविन्दत्; तम् अचेतनं भीमपराक्रमं रावणं युद्धे दृष्ट्वा—ऋषयः, हरयः, सुराः, असुरैः सह, जयशब्दं निनदुः। हनुमान्, महाकपिः, लक्ष्मणं रावणबाणाभिहतम् आलोक्य— स तम् उद्यम्य बाहुभ्यां, राघवस्य समीपं स्नेहसमन्वितः भक्तिपरमया च बुद्ध्या निनाय; स च रिपुभिः अपि अचलः, कपये कृते लघुत्वं गतः। तत् अस्त्रं, सौमित्रिं युद्धे निपात्य, पुनः रावणस्य रथस्थाने प्रतिनिवृत्तम्। रावणः, महातेजाः, चेतनां प्राप्त्वा, तीक्ष्णान् बाणान् आदाय, महद् धनुः जग्राह। लक्ष्मणः, रिपुं निघ्नन्, अस्त्रात् विमुक्तः, आत्मनः विष्णुत्वांशं स्मरन्, पुनः स्थितिम् अवाप्तवान्। रामः, वानरबलिनां महाबलानां च सेना युद्धे निपातिताम् आलोक्य, रावणं प्रति अभ्यधावत्। तदा हनुमान् समीपं गत्वा इदं वचनम् उक्तवान्—"मम पृष्ठम् आरोह; त्वं राक्षसं जय। यथा विष्णुः गरुडम् आरोह्य देवरिपुं जितवान्।" एवं वातसुतवचनं श्रुत्वा, राघवः शीघ्रम् हनूमन्तं महाकपिं आरुह्य, रणभूमौ रथस्थं रावणं ददर्श। तम् आलोक्य, महाबाहुः रामः रावणं प्रति अभ्यधावत्, विष्णुरिव शस्त्राणि समुत्क्षिप्य वैरोचनं क्रुद्धः। स धनुषः घोषं घोरं वज्रनिष्पेषनिस्वनसमं निर्माय, गभीरया वाचा राक्षसराजानम् इदं वचनम् उवाच।