तत्र महाबलः महोदरः, ताम्रलोचनः नवोदितार्कसङ्काशः, खरनामकगजमारुह्य, निनादयन् घंटानिनादेन, वीर्यसम्पन्नः तिष्ठति। तस्य समीपे सुवर्णाभरणैः भूषितं, सायं मेघसङ्काशं, तुरङ्गमधिरूढः, सुवर्णबद्धशूलधारी, पिशाचः विद्युत्समवेगः प्रज्वलति। तत्रापि, शरद्विज्ज्वलितं तीक्ष्णं शूलं गृहीत्वा, किम्करवज्रवेगेन, वृषभाधिपमधिरूढः, चन्द्रसङ्काशः, त्रिशिरा नाम ख्यातः राक्षसः विराजते। तत्र मेघसन्निभं रूपं यः धारयति, स कुम्भः, विस्तीर्णवक्षाः, सुसंहताङ्गः, एकाग्रचित्तः, नागराजपताकां वहन्, धनुष्मान्, सायकान् सन्धत्ते। यः तु दीप्तं धूम्रं लौहमुसलं सुवर्णवज्रकान्ताभरणं धारयन्, राक्षसबलस्य ध्वजवाहकः, निकुम्भः नाम, अद्भुतकर्मा भीषणकर्मा च दृश्यते। यश्च धनुः, खड्गं, बाणसमूहं च धारयन्, पताकाभूषितरथमारुह्य, अग्निसमप्रभः, भीमः, नरान्तकः नाम, पर्वतशिखरैः समरे युध्यते। यः तु विविधभीषणरूपैः—व्याघ्रमुखैः, उष्ट्रमुखैः, गजमुखैः, मृगमुखैः, अश्वमुखैः च—परिवृतः, विशाललोचनः, देवगर्वापहारी, स प्रज्वलति। यत्र शुक्लच्छत्रं सुकुमारं प्रवरं चन्द्रमण्डलसमानं विराजते, तत्र महात्मा राक्षसेश्वरः, गणैः परिवृतः, रुद्रसमानप्रभः, तिष्ठति। स राजराक्षसः किरीटी, चलकुण्डलधरः, भीषणतनुः, हिमालयविन्ध्यसमानः, इन्द्रयमगर्वनाशकः, सूर्यसङ्काशः, विराजते। ततः राघवः शत्रुनाशनः विभीषणं प्रति उवाच—"हन्त! रावणः राक्षसेश्वरः प्रज्वलितमहाबलसम्पन्नः।" रावणः प्रभाभिः दीप्तः, सूर्यसमानदर्शनीयः, तस्य रूपं मया सम्यग् नावलोक्यते, प्रभया संवृतत्वात्। राक्षसराजस्य यद् रूपं अत्र दीप्तमस्ति, तत् न सुरासुरवीराणां मध्ये दृश्यते। सर्वे तस्य योधाः पर्वतसमानाः, पर्वतयोधिनः, प्रज्वलितायुधधारिणः, तस्य महात्मनः सेनायाः वीराः। स राक्षसेश्वरः भीमकरभीषणगणैः परिवृतः, मृत्युस्वरूपवत् प्रज्वलन्, विराजते। सौभाग्येन, अयं दुष्टात्मा अद्य मम दृष्टिपथं प्राप्तः; अद्य अहं सीताहरणोत्थितं कोपं मोक्ष्यामि। एवं उक्त्वा रामः पराक्रमसम्पन्नः धनुः समादाय, लक्ष्मणेन सह उत्तमं शरं सज्जीकृत्य स्थितः। एतस्मिन्नेव काले महात्मा राक्षसेश्वरः तान् बलिनः राक्षसान् सम्बोधितवान्—"युष्माभिः द्वारेषु, रक्षागृहेषु, प्राकाराग्रेषु च, सुरक्षितैः, अविचलितैः स्थातव्यम्।" "अहं युष्माभिः सह अत्र आगतः इति ज्ञात्वा, वानराः किञ्चिद् रिक्तं दुर्गमं च नगरं दुर्बलतां विज्ञाय सहसा आक्रमेयुः।" एवं मन्त्रिभ्यः विसर्ज्य, राक्षसैः आज्ञाप्य निर्गतेषु, स राक्षसेश्वरः वानरसमुद्रं मकर इव पूर्णसागरं विदारयन् प्रविवेश। युद्धे त्वरितगमनं राक्षसराजं दृष्ट्वा, दीप्तबाणधनुष्मन्तं, वानरेश्वरः महत्तरं पर्वतशृङ्गं समुत्पाट्य, राक्षसेश्वरं प्रति प्रस्थितः। स तद् पर्वतशृङ्गं बहुवृक्षयुतं गृहीत्वा, रजनीचरं प्रति क्षिप्तवान्; तद् वेगशालिनं शृङ्गं पतन्तं दृष्ट्वा, रावणः सुवर्णशल्युक्तैः बाणैः तद् छित्त्वा चकार। तत् शृङ्गं महतीभिः शिखरैः वृक्षैः च युक्तं, छिन्नं भूमौ पतितम्। ततः राक्षसाधिपः मृत्युसमं बाणं, महोरगसदृशं, गृहीत्वा, वेगवान्, अग्निसमप्रभं, इन्द्रवज्रवेगसमं, कोपसमाविष्टः सुग्रीववधाय सन्दधानः। रावणबाहुविसृष्टः स बाणः इन्द्रवज्रसदृशरूपतेजाः, सुग्रीवं वेगेन विदार्य, क्रौञ्चं तीक्ष्णशल्येन इव, विव्याध। स बाणाहतः सुग्रीवः, विचेतनः, भूमौ पतितः, शब्दं चक्रे; तं पतितं विमूढं दृष्ट्वा राक्षसाः प्रमुदिताः रणमध्ये निनादम् अकुर्वन्। ततः गवाक्षः, गवयः, सुसेणः, ऋषभः, ज्योतिमुखः, नलश्च—ते महाबलाः—पर्वतान् समुत्पाट्य, राक्षसाधिपं प्रति अभ्यधावन्। राक्षसेश्वरः तेषां प्रहारान् शतशः तीक्ष्णैः बाणैः निष्फलान् चकार; तान् वानरयूथपतीन् सुवर्णभूषितैः बाणवर्षैः विदारयामास। ते महाबलिनः वानरयूथपाः राक्षसेश्वरस्य बाणैः पतिताः; ततः तीक्ष्णबाणवर्षेण सा भीमा वानरसेना आच्छादिता। ते वीराः हताः पतिताः, रावणबाणैः विद्धाः, भयव्यथिताः, वानराः राघवं शरणं जग्मुः। ततः महात्मा रामः धनुर्धारी शीघ्रं अग्रसरोऽभूत्; लक्ष्मणः तं संप्राप्य, अञ्जलिं कृत्वा, गाढार्थं वचनं प्रोवाच— "आर्य, अहं अस्य पापस्य वधार्थे समर्थः; अनुमतिं दत्त्वा, तं हन्याम्।" रामः महातेजाः सत्यवीर्यः प्रत्युवाच—"गच्छ, युद्धे यत्नशीलः भव, लक्ष्मण।" "रावणः महाबलः, अद्भुतयोधी; कोपितः स त्रिषु लोकेषु दुष्प्रतिरोधः—न संशयः।" "तस्य दोषान् अन्विष्य, स्वस्य च रक्षां कुरु; एकचित्तः, नेत्रैः धनुषा च आत्मानं रक्ष।" राघववाक्यं शृत्वा, सौमित्रिः तं परिष्वज्य, पूजयित्वा, रामाय प्रणम्य, रणाय प्रस्थितः। स रावणं दृष्टवान्, यस्य भुजौ नागयुगलसमौ, दीप्तधनुर्धरः, वानरान्, विद्धदेहान्, विकीर्णांश्च, बाणवर्षेण आच्छादयन्। तं दृष्ट्वा, महाबलः मारुतात्मजः हनुमान् बाणवर्षं प्रतिहत्य, रावणं प्रति अभ्यधावत्। रथं समीपमुपेत्य, दक्षिणभुजं प्रसार्य, हनुमान् प्राज्ञः रावणं भयत्रस्तं कृत्वा, वचनमिदं उवाच— "त्वं देवासुरगन्धर्वयक्षराक्षसैः अभयम् अलभथा; वानरेभ्यस्तु ते भयम्।" "एष मे दक्षिणभुजः पञ्चशाखः उद्धृतः; स ते शरीरं विनाशयिष्यति, चिरस्थितं च आत्मानं मोक्षयिष्यति।