वेगेन महान्, कोपिताः सर्पाः इव, राक्षसाणां बाणाः भूमौ अपतन्; तैः ज्वलद्भिः बाणैः नीलः वानरः तीव्रं ताडितः। ततः बलवान् नीलः कुपितः, एकं वृक्षं समूलम् उत्पाट्य, भीषणेन वेगेन आक्रमन्तं प्रहस्तं, यः अतिदुर्जयः आसीत्, तेन ताडितवान्। तस्य प्रहस्तस्य ताडनात्, राक्षसाधिपः प्रहस्तः क्रुद्धः गर्जितुम् आरब्धवान्, वानरसेनायां बाणवर्षं स्रष्टुम् आरभत। तस्य दुष्टस्य राक्षसस्य बाणवृष्टिं नीलः सहनं न शशाक, किन्तु नीलः निमीलितनेत्रः तां बाणवृष्टिं सहनं यथा शरद्वृष्टिं वृषभः सहते। एवं नीलः, निमीलितनेत्रः, प्रहस्तस्य दुर्जयां बाणवृष्टिं सहनं अकृत्वा, तत्र स्थितः। बाणवृष्ट्या कुपितः नीलः, बलसम्पन्नः, एकेन महता सालवृक्षेण प्रहस्तस्य अश्वान् ताडितवान्। ततः नीलः, क्रोधाविष्टः, शीघ्रं प्रहस्तस्य दुष्टस्य धनुषं चूर्णितवान्, पुनः पुनः गर्जितुम् आरब्धवान्। धनुषं नष्ट्वा, सेनापतिः प्रहस्तः, नीलस्य कृते, एकां भीषणां गदां गृह्य, रथात् अवततार। तौ सेनापतिः च वानराधिपः, शत्रू, रक्तमज्जिताङ्गौ, दन्तभङ्गयुक्तौ गजाविव स्थितौ। तौ उग्रदंष्ट्राभिः एकमेकं विदारयन्तौ, सिंहव्याघ्रौ इव आचारयन्तौ। तौ वीरौ, महाबलौ, विजिगीषू, युद्धे अविचलौ, यशः प्राप्तुम् इच्छन्तौ, वृत्रेन्द्रयोरिव। ततः प्रहस्तः, सर्वबलं प्रयुञ्जन्, गदया नीलस्य ललाटे ताडितवान्; रक्तं तस्य ललाटात् प्रवाहितम्। ततः रक्तलिप्तदेहः नीलः, महान् वानरः, एकं महावृक्षं क्रुद्धः प्रहस्तस्य वक्षसि क्षिप्तवान्। प्रहस्तः, गदां गृह्य, महाबलः, नीलं प्रति तीव्रवेगेन अभिपतितः। प्रहस्तस्य भीषणं वेगं दृष्ट्वा, नीलः वातवेगः, एकं महागिरिशिलां आदाय, प्रहस्तं प्रति क्षिप्तवान्। प्रहस्तः, युद्धे उत्सुकः, गदायां निपुणः, अग्रे गतः; नीलः शिलां तस्य शिरसि समारोपितवान्। सा शिला, नीलस्य कृतः, प्रहस्तस्य भीषणं शिरः बहुधा विदारितवती। तस्य प्रहस्तस्य जीवनं, तेजः, बलं, इन्द्रियाणि च नष्टानि; सः भूमौ पतितः, छिन्नमूलवृक्षः इव। तस्य शिरः भग्नात्, बहु रक्तं निर्गतम्; तस्य देहात् अपि, पर्वतप्रवाहः इव। प्रहस्तः, महाबलः, अचलः, नीलस्य कृते हतः, राक्षसाः हर्षिताः लङ्कां प्रत्यागताः। सेनापतिः हतः, राक्षसाः श्रान्ताः, राक्षसराजस्य गृहं गताः, मौनं धृत्वा चिन्तायाम् अवस्थिताः। तैः दुःखसागरं प्रविष्टम्, मूर्च्छिताः इव अभवन्। ततः नीलः, विजयी, महाबलः, पुण्यकर्मणा स्तुतः, रामलक्ष्मणयोः समीपं गत्वा, सेनापतिः हर्षेण दीप्तिमान् अभवत्। शृणु, इदानीं, वाल्मीकिरामायणस्य युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। यदा प्रहस्तः, राक्षससेनायाः रक्षकः, युद्धे वानरश्रेष्ठेन हतः, राक्षसराजस्य सेना, भीषणायुधयुक्ता, समुद्रतरङ्गवेगेन, पलायिता। ताः राक्षसाः, राक्षसाधिपतिं गत्वा, सेनापतिः अग्निसुतः नीलः हतः इति निवेदितवन्तः; तेषां वचनं श्रुत्वा, राक्षसाधिपः क्रोधेन अभिभूतः अभवत्। युद्धमध्ये प्रहस्तस्य निधनं श्रुत्वा, सः क्रोधात् संतप्तः, शोकसमन्वितः, राक्षससेनापतिभ्यः इन्द्रः देवसेनापतिभ्यः इव उवाच। "कोऽपि शत्रुः अवमाननीयः न; यः इन्द्रसेनां विनष्टवान्, सः मम सेनापतिं, तस्य अनुचरं गजैः सह हत्वा। अतः, शत्रुनाशाय विजयाय च, अहं स्वयं, विलम्बं विना, युद्धभूमिं गमिष्यामि। अद्य अहं वानरसेनां रामलक्ष्मणौ च, अग्निवनमिव ज्वलद्भिः बाणैः दग्ध्वा, भूमिं वानररक्तेन तर्पयिष्यामि।" एवं उक्त्वा, देवराजशत्रुः, अग्निदीप्तिमान्, उत्तमाश्वयुक्तं रथं आरुह्य, दीप्तस्वरूपः, दीप्तवर्णः अभवत्। ततः राक्षसाधिपः, मंगलगीतैः पूजितः, शङ्खदुन्दुभिपणवघोषैः, जयशब्दैः, ताडनैः, कूजैः, सिंहनादैः च सम्मानितः, प्रस्थितवान्। सः राक्षसाधिपः, पर्वतमेघाकारैः, मांसभक्षकैः, ज्वलद्बाणैः, अग्निदीप्तनेत्रैः राक्षसैः परिवृतः, रुद्रः भूतैः परिवृतः इव दीप्तिमान् अभवत्। ततः सः महाबलः, नगरात् सहसा निर्गत्य, वानरसेनां, महासागरमेघनादवत् गर्जन्तीं, वृक्षगिरिशिखरधारिणीं, दृष्टवान्। तस्य भीषणायाः राक्षससेनायाः दर्शनं कृत्वा, रामः, नागराजवद्बाहुः, विभीषणं शस्त्रधारिणां श्रेष्ठं, सेनया सह दीप्तिमान्, उवाच। "एषा सेना, नानापताकाध्वजछत्राभूषिता, शूलखड्गतोमराद्यायुधयुक्ता, अचलाऽभयाऽमहेंद्रसेनासदृशी—कस्य?" ततः रामस्य वचनं श्रुत्वा, विभीषणः, इन्द्रसमबलः, रामाय राक्षसश्रेष्ठान् सेनायाः प्रमुखान् वर्णितवान्। "यो गजरूढः, ताम्रवर्णमुखः, नवसूर्यसमः, गजशिरः कम्पयन् आगच्छति—सः अत्र अकाम्पनः। यो रथस्थः, सिंहध्वजधारः, इन्द्रधनुष्कवर्णधनुष्कः, गजदंष्ट्रायुक्तः—सः इन्द्रजित्, श्रेष्ठः। यो विंध्यमहेंद्रसदृशः, धनुर्धरः, रथस्थः, महाबलः, अप्रतिमधनुष्कः—सः नाम्ना अतिकायः, अतिविस्तीर्णदेहः।" एवं रामायणस्य युद्धकाण्डे, प्रहस्तस्य निधनात् राक्षससेनायाः पलायनं, रावणस्य क्रोधः, तस्य युद्धाय प्रस्थानम्, विभीषणस्य राक्षससेनायाः प्रमुखान् रामाय विवरणं च, एकस्मिन् प्रवाहेण वर्णितम्।