युद्धभूमिः तदा निहतवीरशतसंकुला, भग्नायुधमहाद्रुमसमूहम्, रक्तनदीप्रवाहेन यमसागरं प्रति वहन्तीव दृश्यते स्म। तस्याः नदीायाः तटेभ्यः यकृत्प्लीहामयानि महापङ्कानि, विच्छिन्नान्तराणि शैवालवत् विक्षिप्तानि, भग्नदेहाङ्गानि शिरांसि च तृणसमूहमिव सन्ति। तत्र गृध्रहंसक्रौञ्चसमाकीर्णा, बकचक्रवाकसेविता, फेनमज्जसंपूर्णा, संत्रस्तजननिनादिताऽपि सा नदी आसीत्। सा रणरूपिणी नदी भीरुभिः दुस्तरा, हंसचक्रवाकसेविता मेघविप्रयाता नदीव बभूव। तां दुस्तरां नदीं राक्षसप्रवरवानराश्च, गजयूथानि पङ्किलं पुष्करिणीमिव परागसमाकीर्णां, सहजसाहस्यानि तीर्त्वा जग्मुः। ततो नीलः शीघ्रं प्रहस्तं रथस्थं, शरवृष्टिं स्रवमाणं, वानरान् प्रहारयन्तं, ददर्श। प्रहस्तः तु नीलं युद्धाय समुपागतं, यथा वातः मेघसमूहं गगने वेगात् विक्षिपति, तथा दृष्टवान्। स सूर्यसङ्काशरथः धनुषा सन्नद्धः, श्रेष्ठधनुष्मान् प्रहस्तः, नीलमभिमुखः परमयुद्धाय समुपययौ। प्रहस्तः सेनापतिः नीलाय शरान् ससृजे; ते शराः नीलं सम्प्राप्य विविशुः। ते वेगेन कोपितभुजङ्गवद् भूमौ पतिताः; नीलः तीक्ष्णैः शरैः अग्निसमप्रभैः विद्धः। स महावानरः नीलः, एकं महाद्रुमं समुत्पाट्य, दुर्धर्षं प्रहस्तं वेगेन प्राहरत्। तेन प्रहारेण कोपितः प्रहस्तः राक्षसेन्द्रः निनादं कृत्वा वानरसेनायाम् इषुवर्षं ववर्ष। तस्य पापस्य राक्षसस्य शरसमूहं सहनुं अशक्तः नीलः, बद्धनेत्रः शरवर्षं सहते स्म, यथा वृषभः शरद्वर्षं सहते। एवं नीलः बद्धनेत्रः, प्रहस्तस्य दुर्धर्षं शरवर्षं सहसा सहते स्म। तस्य शरवर्षेण कोपितः महाबलः नीलः, महता सालवृक्षेण प्रहस्तस्य अश्वान् प्राहरत्। ततः कोपसंयुक्तः नीलः, त्वरया तस्य पापस्य प्रहस्तस्य धनुः भग्नं कृत्वा, पुनः पुनः निनादम् अकरोत्। धनुषा रहितः प्रहस्तः, नीलस्य तेन, भीमां गदां गृहीत्वा रथात् अपतत्। तौ सेनापती, परस्परशत्रू, रक्तेन सिक्ताङ्गौ, भग्नदन्तौ द्वौ गजाविव तस्थतुः। तीक्ष्णदंष्ट्राभ्यां परस्परं विदारयन्तौ, सिंहव्याघ्रसमानौ, सिंहव्याघ्रकृत्यं चाकुरुताम्। तौ वीरौ महाबलौ, अजितौ, कीर्तिम् इच्छन्तौ, वृत्रेन्द्रवत् युद्धे स्थितौ। तदा प्रहस्तः समस्तबलं योजयन्, गदया नीलस्य ललाटे प्राहरत्, ततो रक्तं प्रवव्राज। ततः रक्तलिप्तदेहः महावानरः, महद्वृक्षं समुत्पाट्य, कोपात् प्रहस्तस्य वक्षसि क्षिप्तवान्। महतीं गदां गृहीत्वा प्रहस्तः, प्रचण्डवेगेन नीलं प्रति अभ्यधावत्। प्रहस्तं वेगेन कोपेन च समभ्यागतं दृष्ट्वा, महावानरः वातवेगसमः, महाशिलां जग्राह। युद्धकाङ्क्षी गदायुद्धविशारदः प्रहस्तः समुपेत्य, नीलः त्वरया तस्य मूर्ध्नि शिलां पातयामास। सा महाशिला, नीलस्य प्रहस्तस्य भीमं शिरः बहुधा चकर्द। तस्य प्रहस्तस्य जीवनं, तेजः, बलं, इन्द्रियाणि च नष्टानि; स भूमौ पतितः, छिन्नमूलवृक्ष इव। तस्य भग्नशिरसः रक्तप्रवाहः, शरीरात् अपि, गिरिप्रवाह इव, प्रवव्राज। यदा प्रहस्तः नीलहस्तेन निहतः, तदा हृष्टाः राक्षसाः लङ्कां प्रतिपेदिरे। सेनापतौ निहते राक्षसाः श्रान्तकर्माणः, राक्षसेन्द्रगृहं गताः, मौनं समास्थाय, चिन्तायाम् मग्नाः। ते दुःखसागरं प्रविष्टाः, मूर्च्छितवत् अभवन्। ततो विजयी महाबलः नीलः, प्रशंसितकर्मा, रामलक्ष्मणयोः समीपं गतः, सेनापतिः प्रमुदितः बभूव। शृणु अधुना नवपञ्चाशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे। यदा प्रहस्तः राक्षससेनापतिः, श्रेष्ठवानरेण संग्रामे निहतः, तदा राक्षसराजस्य सेना, भीषणायुधधारिणी, सागरवेगेन पलायिता। तदा राक्षसेन्द्रस्य समीपं गत्वा, सेनापतिः अग्निसूनुना निहतः इति निवेदयामासुः; तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः कोपेन समाविष्टः। संग्राममध्ये प्रहस्तस्य निधनं श्रुत्वा, कोपात् संतप्तः, शोकसमन्वितः, राक्षससेनापतिभ्यः इन्द्र इव देवसेनापतिभ्यः वाक्यम् उवाच। "न कश्चिद् रिपुः अवज्ञेयः। योऽयं इन्द्रबलं नाशयित्वा, मम सेनापतिं सह सहायगजैः च हत्वा, तेन तु रिपुणा न अवमान्यः। तस्मात् शत्रुनाशाय विजयाय च, अहं स्वयम्, किञ्चिदपि न विचिन्त्य, युद्धस्य अग्रे गमिष्यामि। अद्य अहं तां वानरसेनां रामलक्ष्मणौ च, अग्निवर्षेण दग्ध्वा, भूमिं वानररक्तेन तर्पयिष्यामि।" एवं उक्त्वा, शक्रशत्रुः, अग्निसमप्रभः, श्रेष्ठाश्वयुक्तरथमारुह्य, तेजसा दीप्तः संग्रामाय प्रस्थितः।