तेषां शीघ्रगामिनां समरकुशलानां योधानां परस्परवधकाङ्क्षिणां महान् निनादः समुत्पन्नः। ततो दुष्टबुद्धिः प्रहस्तः जयकाङ्क्षया वानरसेनां प्रति प्रावर्तत, सा सेना वेगेन प्रवृद्धा तस्य प्रवेशनं ददर्श, स प्रहस्तः प्रज्वलिते वह्नौ पतङ्ग इव स्वविनाशाय प्रविवेश। शृणु वैदेहसुतस्य श्रीमद्रामायणस्य युद्धकाण्डे अष्टचत्वारिंशत्तमं सर्गं। तदा प्रहस्तं संग्रामाय प्रवर्तमाने दृष्ट्वा शत्रुनिबर्हणः रामः सस्मितं विभीषणं वाक्यम् अब्रवीत्— "कः एष महाकायः महाबलैः परिवृतः वेगेन अभिप्रवर्तते? किमस्य रूपं बलं च विक्रमश्च? कः अयं महाबाहो रात्रिचरः शक्तिमान्?" इति। राघवस्य वचः श्रुत्वा विभीषणः प्रत्युवाच— "एष लङ्कायाः सेनापतिः राक्षसः प्रहस्तः, राजा त्रैपादिकबलसम्पन्नः, महाबलः, शस्त्रविद्याविशारदः, प्रख्यातवीर्यः च।" ततः प्रहस्तः भयङ्करः महाबलः निनदन् राक्षसैः परिवृतः निर्गतः। तस्य निनादं श्रुत्वा वानरसेना महाबलाः समराभिलाषिणः संनद्धा अभवत्। शस्त्राणि—खड्गाः, शूलाः, तोमराः, बाणाः, गदाः, मुसलानि, परशवः, विविधाः परशवः च—राक्षसैः जयकाङ्क्षिभिः गृहीतानि दीप्तिमन्ति बभुः, ते वानरान् प्रति अभ्यधावन्। वानराः अपि युद्धोत्साहेन पुष्पितवृक्षान् पर्वतान् महाशिलाः च जगृहुः। यदा परस्परं समागताः, तदा तेषां मध्ये महान् संग्रामः समुत्पन्नः, बहवः शिलास्त्रबाणवर्षाः समवर्तन्त। बहवः राक्षसाः युद्धे प्रमुखान् वानरान् निह्नुः, वानराः अपि बहून् राक्षसान् निह्नुः। केचित् शूलैः, केचित् महाशस्त्रैः, केचित् मुसलैः, केचित् परशुभिः विदारिताः। केचित् श्वासरहिताः भूमौ पतिताः, केचित् बाणैः विदारितहृदयाः विदीर्णाः शेरते। केचित् खड्गैः द्विधाकृता भूमौ पतन्ति, वीर्यवन्तः राक्षसाः वानरान् पार्श्वतः विदारयन्ति। क्रुद्धाः वानराः अपि वृक्षैः पर्वताग्रैः च भूमौ राक्षसगणान् सर्वतः चूर्णयन्ति। वज्रसमानघातैः पाणिभिः ताडिताः केचित् मुखात् रक्तं वमन्ति, दशाक्षिणः चूर्णिताक्षाः भवन्ति। तत्र पीडायाः क्रन्दनं सिंहनादश्च वानरराक्षसयोः महानिनादः उत्पन्नः। क्रुद्धाः वानरराक्षसाः वीरमार्गनिष्ठाः, विकृताननाः, निर्भयकर्माणः कर्माणि अकुर्वन्। नरान्तकः कुम्भहन् महानादः च, तस्य मन्त्रिणः, प्रहस्तस्य सहचराः, वानरान् समरे निपातयामासुः। तेषां पततां वानराणां मध्ये द्विविदः पर्वताग्रेण नरान्तकं निहत्य निपातयामास। तदा दुर्मुखो वानरः महावृक्षेण त्वरया तिष्ठन्तं तं राक्षसं त्वरितहस्तं निपातयामास। जाम्बवान् महाक्रोधात् महाशिलां गृहीत्वा महाबलिनः महानादस्य वक्षसि प्रहृत्य निपातयामास। कुम्भहन् अपि महावीर्यः तारं अभिगम्य महावृक्षेण तस्य प्राणान् संग्रामे जग्राह। तं कर्म न सहमानः प्रहस्तः रथमारुह्य धनुः पाणौ कृत्वा वनचराणां मध्ये भीषणं संहारं चकार। तदा उभयोः सेनयोः मध्ये महावर्तुलः शब्दः उत्पन्नः, स समुद्रस्य यथा विक्षुब्धस्य निनादः इव। प्रहस्तः राक्षसः बाणवर्षेण वानरान् घोरसंघर्षे त्वरया पीडयामास। वानरराक्षसदेहानां शैलसमूहरूपैः विकृतैः शिरोमालाभिः भूमिः आच्छादिता अभवत्। सा भूमिः रक्तप्रवाहैः आच्छन्ना वसन्ते पलाशपुष्पैः इव शोभते स्म। निहतानां वीराणां राशिभिः, भग्नशस्त्रैः, महावृक्षैः च, रक्तनद्याः इव सा भूमिः यमसागरं प्रति प्रवहन्ती इव अभवत्। यकृत्प्लीहस्रोतोभिः, समुद्रशैवालोपमैः अन्त्रैः, भग्नदेहाङ्गमस्तकैः तटेषु तृणैः इव सा भूमिः आसीत्। गृध्रहंसक्रौञ्चैः, बकचक्रवाकैः, फेनमज्जनैः, विपन्ननिनादैः च सा भूमिः आकीर्णा अभवत्। सा रणनदी भीरुणां दुस्तराः, मेघविनिर्गतेषु हंसचक्रवाकसेविता इव बभूव। राक्षसवानरश्रेष्ठाः तां कठिननदीं हस्तैः कमलपुञ्जैः आकीर्णां पद्मिनीं गजयूथपाः इव तर्तुम् अर्हन्। तदा नीलः शीघ्रं प्रहस्तं रथे स्थितं बाणवर्षं वानरान् ताडयन्तं ददर्श। स प्रहस्तः सेनापतिः, वायुवत् महद्भूतमेकं मेघसमूहं व्यपोह्य, नीलस्य समागमं ददर्श। स सूर्यसङ्काशरथे स्थितः उत्तमधन्वी प्रहस्तः, नीलं प्रति धनुः सञ्जघान। सेनापतिः प्रहस्तः नीलं प्रति बाणान् ससर्ज, ते बाणाः नीलं अभिहत्य विदारयामासुः।