निरभ्राकाशे प्रविश्य तत्र रक्तमांसभक्षिणः पक्षिणः, प्रतिकूलं रथं परिभ्रम्य अशुभानि सूचयन्ति। भीषणाः शृगालाः ज्वलद्वमना गर्जन्ति, दिवः उल्का पतति, वातः च कठोरतया प्रवहति। ग्रहाः परस्परं विक्षिप्ताः न प्रकाशन्ते, मेघाः च राक्षसस्य रथस्य उपरि दारुणं गर्जन्तः संजज्ञिरे। तैः रक्षसः च रथस्य अग्रगण्याः सेनापतयः रक्तवर्षेण सिक्ताः। दक्षिणाभिमुखः गृध्रः रथध्वजस्थले स्थितः अन्तर्धानं गच्छति। सः गृध्रः उभयतः गर्जन्, रथध्वजस्थले स्थितं, प्रहस्तस्य सर्वं तेजः अपहृत्य तत्र अन्तर्धानं गच्छति; रथसारथिः पुनः पुनः युद्धं प्रवेशयन्, कम्पितः अभवत्। तस्य हस्तात् च रज्जुः पतितः, अश्वानां चालकः, तस्य दीप्तं दुर्लभं निर्गमनतेजः नष्टम्। क्षणात् एव सा दीप्तिः लुप्ता, अश्वाः समभूमौ अपि स्खलिताः। प्रसिद्धधर्मवीर्यः प्रहस्तः निर्गच्छन्, कपिसेनाः विविधायुधैः सुसज्जिताः तस्य युद्धाय अग्रे आगच्छन्ति। ततः कपिसेनायाः मध्ये महान् नादः उत्पन्नः, तैः वृक्षान् उपाट्य, महाशिलाः च गृह्य। राक्षसाः गर्जन्ति, कपयः नदन्ति; उभे सेनाः—राक्षसगणः वनवासिनः च कपयः—हर्षिताः। तेषां शीघ्रगामिनां युद्धविशारदानां वीराणां मध्ये महान् कलकलः श्रुतः, अन्योन्यं समासाद्य विनाशाय उद्युक्ताः। ततः दुष्टचित्तः प्रहस्तः कपिराजसेनायाः प्रति विजयाय प्रवृत्तः, तीव्रवेगेन तां सेनां प्रविश्य, ज्वलदग्नौ पतङ्गः इव, स्वविनाशाय प्रवृत्तः। इदानीं वाल्मीकीरामायणे युद्धकाण्डे अष्टपञ्चाशततमः सर्गः श्रूयताम्। ततः प्रहस्तं युद्धाय निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा, शत्रुनिग्रहम् रामः स्मितं कृत्वा विभीषणं प्राह। "कः एषः विशालशरीरः, महान् बलसमूहेन परिवृतः, तीव्रवेगेन आगच्छति? तस्य रूपं, बलं, वीर्यं च किम्?" "महाबाहो, कः एष बलवान् रात्रिचरः?" इति राघवस्य वचनं श्रुत्वा विभीषणः प्रत्युवाच। "एषः तस्य सेनापतिः राक्षसः प्रहस्तः नाम, लङ्कायां राज्ञः तृतीयं बलं धारयति; शक्तिमान्, आयुधकुशलः, प्रख्यातवीर्यः च।" ततः भीषणः प्रहस्तः, महान् बलसमूहेन परिवृतः, गर्जन् निर्गच्छति। कपिसेनायाः महान् शक्तिमान् वीराः तं गर्जन्तं प्रहस्तं युद्धाय आगच्छन्ति। राक्षसैः विजयाय उत्सुकैः शस्त्राणि—खड्गाः, शूलाः, गदाः, बाणाः, मुद्गराः, परशवः, विविधाः धनुषः—गृह्यन्ते, तैः कपिपक्षे प्रति दीप्तिमन्तः प्रहस्तं प्रति धावन्ति। कपयः अपि युद्धाय उत्सुकाः, पुष्पितवृक्षान्, पर्वतान्, दीर्घशिलाः च गृह्य युद्धाय प्रवृत्ताः। अन्योन्यं समासाद्य, तेषां मध्ये महान् युद्धम् अभवत्, शिलाबाणवर्षेण। राक्षसैः बहवः अग्रगण्याः कपयः हन्यन्ते, कपिभिः अपि बहवः राक्षसाः निहताः। केचित् शूलैः, केचित् महायुधैः, केचित् मुद्गरैः, केचित् परशुभिः विदारिताः। केचित् श्वसितुं न शक्ता भूमौ पतिताः; केचित् बाणैः हृदयम् विदारितम्, द्विधा कृताः भूमौ पतन्ति। केचित् खड्गैः द्विधा कृताः भूमौ पतन्ति; राक्षसवीराः कपयः पार्श्वे विदार्यन्ति। क्रुद्धाः कपयः अपि वृक्षपर्वतान् भूमौ पतयन्तः राक्षसगणम् सर्वतः विदारयन्ति। वज्रप्रहारैः तेषां केचित् कपिभिः पिष्टाः, तेषां दशनेत्राणि भग्नानि, तेषां मुखात् रक्तं स्रवति। कपिराक्षसयोः नादः, वेदनायाः क्रन्दनम्, सिंहनादः च, महान् कलकलः उत्पन्नः। क्रुद्धाः कपयः राक्षसाः च, वीर्यमार्गे स्थिताः, मुखानि विकृत्य, निर्भयम् कर्माणि कुर्वन्ति। नरान्तकः, कुम्भहनः, महानदः, अन्ये च प्रहस्तस्य मन्त्रिणः वनवासिनः कपयः हन्ति। तेषां कपयः शीघ्रं पतित्वा, द्विविदः पर्वतशिलया नरान्तकं हन्ति। ततः दुर्मुखः कपिः महावृक्षं गृह्य, शीघ्रपाणिना स्थितं राक्षसं हन्ति। जाम्बवान् क्रुद्धः, महाशिलां गृह्य, तया महानदस्य वक्षसि प्रहारं करोति। कुम्भहनः वीर्यवान् तारं समीपं गत्वा, महावृक्षेण तस्य प्राणान् युद्धे हरति। तद्व्यपहारं न सहन्तः, प्रहस्तः रथं आरुह्य, धनुः गृहीत्वा, वनवासिनां मध्ये भीषणं संहारं करोति। ततः द्वयोः सेनयोः मध्ये महान् कलकलः, समुद्रस्य उद्वेगवद् नादः उत्पन्नः। राक्षसः प्रहस्तः बाणवर्षेण कपिभिः युद्धे अत्यन्तं पीडयति। भूमिः कपिराक्षसशरीरैः पर्वतवत् घोरैः शिलास्तूपैः आच्छादिता। रक्तधाराभिः भूमिः आच्छादिता, वसन्ते पलाशपुष्पैः आच्छादिता इव शोभते।