तदा महातपस्वी विश्वामित्रः भगवन्तं देवानां देवमुपगम्य विनयपूर्वकं प्रार्थयामास—"ये ये अस्त्राणि सुरेषु, दानवेषु, महर्षिषु, गन्धर्वेषु, यक्षराक्षसिषु च विख्यातानि, तानि सर्वाण्यस्त्राणि मय्याविर्भवन्तु, हे अनघ!" इत्युक्त्वा पुनः स विनीतः प्राञ्जलिरुवाच—"भगवन्, भवतोऽनुग्रहेण मम एषः कामः सफलो भवतु।" ततो देवानां प्रभुः "एवं भवतु" इति प्रत्युक्त्वा तत्रैवान्तर्धानमगच्छत्। एवं देवानां प्रभोः सकाशात् सर्वाण्यस्त्राणि प्राप्य, महाबलः विश्वामित्रः महत् गर्वं प्राप्नोत्। तेन तदा पूर्णचन्द्रोदधिवद्वर्धमानबलः स ऋषिः वसिष्ठं महर्षिं हतमेव मन्यते स्म। ततः तेन तपस्विना तदाश्रमं गत्वा, येन तानि अस्त्राणि तत्र तपोवनाख्ये मुनिवने विनिपातितानि, तानि विसर्जितानि येन तद्वनं दग्धमभूत्। तदस्त्रं मुमोच महात्मा विश्वामित्रः, तद् दृष्ट्वा शतशः सन्तस्त्रस्ताः दिशः दिशः पलायिताः। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगाः पक्षिणश्च, भयात्सन्तप्तमनसः सहस्रशः सर्वतो व्यद्रवन्। क्षणमात्रं तदाश्रमं महात्मनः वसिष्ठस्य शून्यं शान्तमिव शरःवनमभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति ब्रुवन्, "अद्याहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा सूर्यः तिमिरं नाशयति," इति घोषयामास। एवमुक्त्वा स महातेजाः मन्त्रदर्शिनां श्रेष्ठः वसिष्ठः क्रोधात् विश्वामित्रं वाक्यमुवाच—"त्वया दीर्घकालसंवर्धितमेतदाश्रमं नष्टं कृतम्, दुर्मते, तव च पापकर्मणः नाशो न सन्दिग्धः।" इत्युक्त्वा स महाक्रुद्धः यमदण्डोपमं दण्डमुत्थाप्य, धूमरहितं कालाग्निमिव, तत्र स्थितः। एवमुक्ते, श्रूयताम् षट्षष्टितमः सर्गः। तदा वसिष्ठवाक्यैः कृतोद्यमः महाबलः विश्वामित्रः, अग्न्यस्त्रं सन्धानयन्, "तिष्ठ तिष्ठ" इति वदन्, वसिष्ठं प्रति समुत्सुकः। वसिष्ठः अपि क्रुद्धः कालदण्डमिव ब्रह्मदण्डमुत्थाप्य, "क्षत्रियविनाशन, अहं तिष्ठामि, स्वबलं दर्शय। अद्य तेास्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, गाधिनन्दन!" इति कठोरं वचनमुवाच। "कुतस्तव क्षात्रं बलं, कुतो ब्राह्मं महद्बलम्? पश्य मे दिव्यं ब्राह्मतेजः, हे क्षत्रियरेणो!" इति चोक्तवान्। तदा गाधिनन्दनस्य प्रक्षिप्तमग्न्यस्त्रं वसिष्ठस्य ब्रह्मदण्डेन निगृहीतम्, यथा वह्निबलमुदकेन। ततः स गाधिसुतः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतास्त्रं, ऐषीकास्त्रं च मुमोच। ततो मानवास्त्रं, मोहनास्त्रं, गान्धर्वास्त्रं, स्वापनास्त्रं, जृम्भणास्त्रं, मदनास्त्रं, संतापनास्त्रं, विलापनास्त्रं च स विससर्ज। शोषणं, दारणं, दुर्जयं वज्रास्त्रं, ब्रह्मपाशं, कालपाशं, वरुणपाशं च प्राक्षिपत्। पिनाकं प्रियास्त्रं, शुष्कं चर्द्रं वज्रं, दण्डास्त्रं, पैशाचं, क्रौञ्चास्त्रं च मुमोच। धर्मचक्रं, कालचक्रं, विष्णुचक्रं, वातास्त्रं, मन्थनास्त्रं, अश्वशिरास्त्रं च स विससर्ज। द्वौ शूलौ, कङ्कालास्त्रं, गदां, विद्याधरास्त्रं, भीषणं कालास्त्रं च प्राक्षिपत्। त्रिशूलं, कपालास्त्रं, कङ्कणास्त्रं च स मुमोच, रघुनन्दन। एतानि सर्वाणि अस्त्राणि मन्त्रदर्शिनां श्रेष्ठेन वसिष्ठेन तद्ब्रह्मदण्डेन निगृहीतानि, तदिदं विस्मयं जनयामास। ततस्ते अस्त्राणि निगृहीतानि सति, गाधिसुतः ब्रह्मास्त्रं सन्दधौ। तदस्त्रं दीप्तमालोक्य, अग्निप्रमुखाः देवाः, दिव्याः ऋषयः, गन्धर्वाः, महोरगाः च सत्रस्ताः। त्रयः लोकाः भयाकुलाः अभवन्। तदपि भीषणं ब्रह्मास्त्रं वसिष्ठः स्वब्रह्मदण्डबलात् सम्पूर्णं निगृह्य, त्रिभुवनं विस्मयेन व्याप्तवान्। तदा महात्मनः वसिष्ठस्य रोमकूपेभ्यः धूमरहितदीप्तज्वालाः इव प्रभारश्मयः निष्पेतुः। वसिष्ठस्य हस्ते तद्ब्रह्मदण्डं प्रज्वलितमिव कालाग्निमिव, यमदण्डमिव द्योतितम्। तदा मुनिगणाः मन्त्रदर्शिनां श्रेष्ठं वसिष्ठं स्तुत्वा ऊचुः—"अक्षयस्तव तेजः, ब्रह्मन्; स्वतेजसा तेजः संहर। त्वया, ब्रह्मन्, महाबलः विश्वामित्रः निगृहीतः, तव तेजोऽक्षयम्, लोकाः निरभयाः सन्तु।" इति। एवं स्तुतः स महातेजाः वसिष्ठः स्वबलं शमयामास। विश्वामित्रः तु पराजितः दीर्घं निश्वस्य, "धिक् क्षात्रबलं, ब्रह्मतेजः सत्यमेव बलम्। एकेन ब्रह्मदण्डेन मम सर्वाण्यस्त्राणि विनष्टानि।" इति सन्तप्तचित्तः चिन्तयामास। ततो मनसा संयतः, इन्द्रियैश्च संयम्य, "महत्तपः करिष्यामि, येन ब्राह्मण्यं प्राप्यते," इति निश्चयमकरोत्। शृणु पुनः सप्तपञ्चाशत्तमं सर्गम्। तदा दुःखविह्वलचित्तः, स्वपराभवमनुस्मरन्, महात्मनः वैरिणं कृत्वा, विश्वामित्रः पुनः पुनः दीर्घं निश्वस्य, दक्षिणां दिशं प्रस्थितः। तत्र स्वपत्नीमादाय, महातपस्वी विश्वामित्रः, परमं तपः समुपागमत्।