एवं देवेन संबोधितः महातपस्वी विश्वामित्रः महादेवं नमस्कृत्य इदं वचनं अब्रवीत्— "यदि त्वं तुष्टः असि, हे निष्पाप महादेव, धनुर्वेदस्य सर्वाङ्गोपाङ्गोपनिषद्गुह्यज्ञानं मे ददाऽसि।" पुनः प्रार्थयामास— "यद् यद् अस्त्रं देवेषु दानवेषु महर्षिषु गन्धर्वयक्षराक्षसेषु प्रसिद्धं तद् सर्वं मम सन्निधौ प्रकटं भवतु, हे निष्पाप!" "तव प्रसादेन, देवदेव, मम इच्छाऽप्य् अनुष्ठिता भवतु।" तदा देवदेवः "तथास्तु" इति उक्त्वा तत्रतः निर्जगाम। एवं देवदेवात् अस्त्राणि लब्ध्वा महाबलः विश्वामित्रः महद् गर्वं प्राप। सः तदा, हे राम, पूर्णचन्द्रे समुद्र इव, बलवृद्धिं प्राप्य, वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं हतान् मन्यते स्म। ततः आश्रमं गत्वा राजा तानि अस्त्राणि मुक्तवान्, येन तपोवनं तस्य मुनिवनं अस्त्रबलात् दग्धम् अभवत्। तदा तदस्त्रं विश्वामित्रेण मुक्तं दृष्ट्वा, शतशः भयाकुलाः मुनयः दिशो दिशः पलायिताः। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगाः पक्षिणश्च, भयभीताः सहस्रशः सर्वतो व्याकुलाः पलायिताः। क्षणमात्रं वसिष्ठस्य महात्मनः आश्रमः शून्यः निःशब्दः शुष्ककाष्ठवनसदृशः अभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति उक्त्वा, "अद्य अहं गाधिपुत्रं नाशयिष्यामि, सूर्यः तिमिरं यथा," इति घोषयामास। एवं उक्त्वा, मन्त्रजपत्तमः महाबलः वसिष्ठः क्रोधसंयुक्तं वचनं विश्वामित्रं प्रति अब्रवीत्— "त्वया दीर्घकालपरिपालितं आश्रमं विनष्टम्, हे मोहितः दुष्टाचारः! अतः त्वं न स्थास्यसि।" इत्युक्त्वा, परमक्रुद्धः यमदण्डसदृशं दण्डं धृतवान्, ध्वान्तरहितविनाशाग्निसदृशम्। एवं वसिष्ठेन संबोधितः महाबलः विश्वामित्रः अग्न्यस्त्रं लक्ष्यीकृत्य "तिष्ठ तिष्ठ" इति अब्रवीत्। वसिष्ठः ब्रह्मदण्डं यमदण्डसदृशं उत्तोल्य, क्रुद्धः इदं वचनं अब्रवीत्— "हे क्षत्रियवंशनाशक, अहं तिष्ठामि—बलं दर्शय! अद्य ते अस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिपुत्र!" "क्व क्षत्रियबलं, क्व ब्रह्मबलं? पश्य मम दिव्यं ब्रह्मबलं, हे क्षत्रियरेणुः!" तदा गाधिपुत्रेण मुक्तं अग्न्यस्त्रं ब्रह्मदण्डेन शमितम्, यथा अग्नेः शक्तिः वारिणा शम्यते। ततः गाधिपुत्रः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतं, ऐषीकं च मुक्तवान्। तदा मानवास्त्रं, मोहनं, गन्धर्वं, स्वापनं, जृम्भणं, मदनं, संतापनं, विलापनं च मुक्तवान्। शोषणं, दारणं, दुर्जयम् वज्रास्त्रं, ब्रह्मपाशं, कालपाशं, वरुणपाशं च। प्रियं पिनाकास्त्रं, शुष्कं च जलजं वज्रं, दण्डास्त्रं, पैशाचं, क्रौञ्चास्त्रं च। धर्मचक्रं, कालचक्रं, विष्णुचक्रं, वातास्त्रं, मथनास्त्रं, अश्वशीर्षास्त्रं च। द्वौ शूलौ, कङ्कलास्त्रं, गदा, विद्यामहास्त्रं, कालास्त्रं च। तीक्ष्णं त्रिशूलं, कपालास्त्रं, कंकणास्त्रं च सर्वाणि मुक्तवान्। वसिष्ठस्य मन्त्रजपत्तमस्य ब्रह्मदण्डेन सर्वाणि तानि अस्त्राणि निगीर्णानि, तेन ब्रह्मपुत्रस्य अद्भुतं अभवत्। अस्त्राणि शमितानि दृष्ट्वा, गाधिपुत्रः ब्रह्मास्त्रं मुक्तवान्; तदस्त्रं उत्तोल्य, अग्निप्रमुखाः देवाः, दिव्यर्षयः, गन्धर्वाः, महानागाः च उद्विग्नाः अभवन्; त्रैलोक्यं भयाकुलं अभवत्। तद् भयङ्करं ब्रह्मास्त्रं अपि, वसिष्ठः ब्रह्मदण्डबलात् सम्पूर्णं निगीर्णवान्। यदा वसिष्ठः ब्रह्मास्त्रं निगीर्णवान्, तदा तस्य रूपं भयङ्करं अभवत्, त्रैलोक्यं मोहयन्। महात्मनः वसिष्ठस्य रोमकूपेभ्यः ध्वान्तरहिताः ज्वलन्त्यः अग्निशिखाः निष्पेतुः। वसिष्ठस्य हस्ते ब्रह्मदण्डः ध्वान्तरहितविनाशाग्निसदृशः यमदण्डसदृशः ज्वलितवान्। तदा ऋषिसंघः वसिष्ठं मन्त्रजपत्तमं स्तुत्वा "तेजस्ते अव्याहतं, हे ब्रह्मन्, तेजसा दीप्तिं धारय," इति अब्रवीत्। "त्वया, हे ब्रह्मन्, महाबलः विश्वामित्रः शमितः; तव तेजः परमं अव्याहतं—लोकाः भयमुक्ताः सन्तु।" एवं उक्त्वा, दीप्तिमान् वसिष्ठः शान्तः अभवत्; विश्वामित्रः पराजितः, दीर्घं निश्वस्य, इदं वचनं अब्रवीत्— "धिक् क्षत्रियबलं, क्षत्रियशक्तिं; ब्रह्मतेजः एव सत्यम्। एकेन ब्रह्मदण्डेन मम सर्वाणि अस्त्राणि विनष्टानि।" एवं चिन्तयन्, इन्द्रियाणि च मनः च संयम्य, "महत्तपः करिष्यामि, यद् ब्रह्मत्वस्य कारणम्," इति निश्चितवान्। इदानीं श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः शृणु।