राजा रावणः लङ्कापुरं दृष्टवान्, यत्र राक्षससमूहैः रक्षितं, बहुभिः सैन्यवर्गैः परिवृतं, पताकाध्वजैः शोभितं च। तस्यां नगर्याम् आक्रान्तायाम्, राक्षसाधिपः रावणः युद्धकुशलं प्रहस्तं स्वहिताय समये युक्तं वचनम् अब्रवीत्। स नगरं आकस्माद् अभियुक्तं संकुचितं च दृष्ट्वा, रावणः युद्धात् अन्यं मार्गं न पश्यति, हे युद्धविशारद प्रहस्त, इत्य् उक्तवान्। अहं वा कुम्भकर्णः वा त्वं वा सेनापतिः, इन्द्रजित् वा निकुम्भः वा—एतेषां कस्यचित् एष भारः वहनीयः। अतः शीघ्रं सैन्यं संगृह्य, सर्वे वानराः यत्र तत्र विजयं प्राप्तुं निर्गच्छ। यदा त्वं निर्गच्छसि, तदा राक्षसाधिपतीनां गर्जनं श्रुत्वा वानरसेना शीघ्रं विखण्डितं भविष्यति। वानराः चञ्चलाः, अनुशासनहीनाः, चित्ते स्थैर्यहीनाः; ते तव गर्जनं न सहिष्यन्ति, यथा गजाः सिंहनादं न सहन्ति। तदा पलायमानाय सेनायाः, रामः लक्ष्मणेन सह, अनाश्रितः, प्रहस्त, तव वशे पतिष्यति। आपदः समागम्य, किम् उत्तमम् इति निश्चितुं न शक्यते; अत्र निश्चयः नास्ति। यत् प्रतिकूलम्, यत् अनुकूलम्, यत् हितकरम् इति यत् तव मतम्, तद् वक्तव्यम्। एवं रावणेन संबोधितः प्रहस्तः, सेनापतिः, राक्षसाधिपाय यथोषणा असुराधिपाय वदति स्म, तद्वद् उत्तरम् दत्तवान्। हे राजन्, वयं कुशलैः मन्त्रिभिः सह विचारितवन्तः, परस्परं मतानि चर्चितानि च। मया निश्चितम्—सीता प्रत्यावर्तनीया, यदि सा न प्रत्यावर्त्यते, तर्हि युद्धम् अनिवार्यम्। त्वया मम सदा दानैः, सम्मानैः, समये सान्त्वनैः च पूजितम्; तव हिताय किम् न करिष्यामि? मम प्राणाः, पुत्राः, पत्नी, धनं च—एते न मम रक्षणीयाः; युद्धे तव कृते मम प्राणत्यागः अपि सिद्धः अस्ति। एवं रावणम् उक्त्वा, प्रहस्तः सेनापतिः, पुरतः स्थितान् सेनानायकान् संबोधितवान्। शीघ्रं मम बलवन्तं राक्षसबलम् संगृह्य, ये मदोन्मत्ताः, ये युद्धभूमौ पतिताः, तान् संगृह्य आगच्छन्तु। अद्य वानराणां मांसभक्ष्य पक्षिणः तृप्ताः स्युः; इति वचनं श्रुत्वा, बलवन्तः सेनानायकाः—राक्षसप्रासादे सैन्यं व्यवस्थितवन्तः। क्षणेन तत्र विविधायुधधारिणः भीषणयोद्धारः समागच्छन्। लङ्का राक्षसवीरैः, गजैः इव, समाकीर्णा अभवत्; ते अग्नौ होमं कृतवन्तः, ब्राह्मणान् नमस्कृतवन्तः च। तत्र सुगन्धितः वातः, घृतगन्धयुक्तः, मृदुलः प्रवाहितः; विविधरूपाः मालाः, मन्त्रैः अननुष्टिताः, गृह्यन्ते स्म। ततः राक्षसाः, युद्धाय सज्जाः, हृष्टाः, धनुष्मन्तः, कवचधारिणः, शीघ्रं निर्गतवन्तः। रावणं दृष्ट्वा, प्रहस्तं समवृत्य, तं समुपसृत्य, भीषणं रणदुन्दुभिं ताडयित्वा, राजानं अभिवाद्य। प्रहस्तः, सर्वसज्जः, उत्तमश्वैः युक्तं, शीघ्रगामि, सुविनियुक्तं, सुदृढनियन्त्रितं रथम् आरोहितवान्। स रथः, महाघननादः, सूर्यचन्द्रवत् दीप्तिमान्, नागध्वजेन अनापत्यः, सुवर्णकवचेन, स्वध्वजेन च शोभितः। सुवर्णजालैः अलङ्कृतः, हसितप्रभया दीप्तिमान् इव, रावणाज्ञया तस्य रथम् आरोहित्वा। स शीघ्रं लङ्कायाः निर्गतवान्, महाबलसेनया परिवृतः; तदा दुन्दुभीनां घोषः, मेघनादवत्, वाद्यनिनादः च भूमिं व्याप्तवान्। सेनापतेः निर्गमने, शङ्खनिनादः श्रुतः; राक्षसाः भीषणं गर्जन्तः, अग्रे गतवन्तः। प्रहस्तस्य मुख्ययोधाः—नरान्तकः, कुम्भहनुः, महानादः, समुन्नतः—भीमाकृतयः, महाकायाः, मन्त्रिणः, तं समवृत्य निर्गतवन्तः। भीमरूपा सुव्यवस्थितं सैन्यं, प्रहस्तः पूर्वद्वारं निर्गतवान्, गजसमूहवत् महाबलसेनया परिवृतः। सैन्येन समुद्रवत् आवृतः, प्रहस्तः, कालान्ते यमवत् क्रुद्धः, निर्गतवान्। तस्य निर्गमनघोषे राक्षसगर्जने च, लङ्कायां सर्वे प्राणी विचित्रैः स्वरैः विलपितवन्तः। मांसरुधिरभक्ष्य पक्षिणः, निर्व्यालम्बे आकाशे, रथं प्रतिकूलं प्रदक्षिणं कृत्वा, अशुभं सूचितवन्तः। भीषणाः शृगालाः, अग्निवमन्तः, हुंकारवन्तः, उल्का आकाशात् पतिता, वातः तीक्ष्णः प्रवाहितः। ग्रहाः परस्परं विघ्निताः, न दीप्तिमन्तः; मेघाः, तीक्ष्णनादयुक्ताः, राक्षसरथस्य उपरि समागताः। ते रुधिरं वर्षितवन्तः, तस्य मुख्ययोधान् सिक्तवन्तः; दक्षिणाभिमुखः गृध्रः तस्य रथध्वजे लीनः। उभयतः क्रन्दित्वा, सर्वं तेजः हरितवान्; सारथिः, यद्यपि पुनःपुनः युद्धे प्रविष्टः, कम्पितः अभवत्। सारथेः हस्तात् काष्ठदण्डः पतितः, अश्वनियन्ता कम्पितः; दीप्तः, दुर्लभः, निर्गमनप्रभा नष्टः। क्षणेन सा अपगता, अश्वाः समभूमौ अपि कम्पिताः; प्रहस्तः, गुणवीर्यसम्पन्नः, निर्गतः, वानरसेना, बहुयुद्धायुधधारिण्या, तं युद्धाय अभिमुखी अभवत्। तदा वानराणां महती घोषः अभवत्, ते वृक्षान् उन्मूल्य, महाशिलाः गृह्य। राक्षसाः गर्जन्ति, वानराः नादयन्ति; उभे सेना, राक्षससमूहः वानरसमूहः च, हृष्टाः अभवन्।