राक्षसाः तु भयात् परस्परं स्पृशन्तः पृष्ठतः पृष्ठतः निरीक्षन्तः सन्तः विमूढचित्ताः लङ्कां प्रविविशुः। तेषु महाबलिषु राक्षसेषु लङ्कां प्रविष्टेषु सर्वे वानराः हनूमन्तं समागत्य पूजयामासुः। धर्मसम्पन्नः स हनूमान् अपि तान् सर्वान् वानरान् यथार्हं स्नेहेन प्रत्यपूजयत्। तदा विजितवन्तः वानराः उच्चैः स्वरेण ननादुः, पुनः च तत्र राक्षसान् जीवतः इव अपश्यन्। महावानरः मारुतिः राक्षसान् निहत्य, युद्धभूमौ बलवतः भीमस्य राक्षसस्य वधात् अनन्तरं, विष्णोः शत्रुनाशिनः यथा, वीर्यतेजसा समन्वितः अभवत्। तदा देवानां गणाः, रामः, महाबलः लक्ष्मणः, सुग्रीवः, अन्ये वानराश्च, महाबलः विभीषणश्च, तं वानरं पूजयामासुः। शृणु तावत् श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। अकम्पनस्य निधनं श्रुत्वा राक्षसेश्वरः रावणः क्रुद्धः अभवत्, सः किंचित् अवनतमुखः मन्त्रिभ्यः अपश्यत्। मुहूर्तमात्रं चिन्तयित्वा मन्त्रिभिः सह मन्त्रं कृत्वा सः रावणः प्रातर् लङ्कापुरं समन्ततः सर्वाणि सैन्यानि निरीक्षितुम् प्रवव्राज। सः राजा तां लङ्कां दृष्टवान्, या राक्षसगणैः रक्ष्यमाणा, बहुभिः सैन्यैः परिवृता, पताकाध्वजैः च शोभिता आसीत्। लङ्कां परिवेष्टितां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रः रावणः आत्महिताय समये वचः युद्धकुशलं प्रहस्तं प्रति अभाषत। "अस्मिन्समये सहसा नगरी परिवेष्टिता, युद्धाद् ऋते अन्यः नः निःसरणमार्गः न दृश्यते। अहम्, कुम्भकर्णः, त्वम् सेनापतिः, इन्द्रजित्, निकुम्भः वा—एतेषां कश्चिद् एषं गुरुभारं वहेत्। अतः शीघ्रं सैन्यं संनह्य समागम्य, विजयानाय वनौकसां यत्र स्थितिः तत्र निर्गच्छ। यदा त्वं निर्गच्छसि, वानरसेना राक्षसेन्द्रनिनादं श्रुत्वा शीघ्रं विकीर्णा भविष्यति। वानराः चपलाः, असंयता, चित्तेऽस्थिराः; ते तव निनादं न स्थास्यन्ति, यथा गजाः सिंहनिनादं न सहन्ते। तदा पलायमाने तस्मिन् सैन्ये, रामः लक्ष्मणेन सह अनाथः भविष्यति, हे प्रहस्त, तव वशे पतिष्यति। आपदः काले किम् उत्तमं इति न निश्चीयते; अत्र निश्चयः नास्ति। प्रतिकूलं वा अनुकूलं वा, यः नः हितः तं मतं वद।" एवमुक्तः रावणेन प्रहस्तः सेनापतिः राक्षसेन्द्रं उशनः यथा असुरपतिं प्रत्युवाच। "राजन्, वयम् कुशलैः मन्त्रिभिः सह पूर्वमेव मन्त्रयित्वा परस्परं विचारयामास। मया निश्चयं कृतं—सीता प्रत्यर्पणीयाः। यदि सा न प्रत्यर्प्यते तर्हि नः युद्धं निवार्यं नास्ति। त्वया मम सदा दानमानसंमानैः च समये समये सान्त्वनैः च पूजितं; तव हिताय किं न करिष्यामि? मम जीवितं, पुत्राः, भार्या, वित्तं वा मम स्वार्थाय न रक्ष्यं; त्वं मां युद्धे जीवितत्यागाय एव पश्य।" एवमुक्त्वा स्वामिनं रावणं प्रहस्तः सेनापतिः तत्र स्थितान् सैन्याधिकारिणः इदं वचनमुवाच—"शीघ्रं बलिनां मदोन्मत्तानां रणभूमौ पतितानां च राक्षसानां महद्बलम् उपसंहरत। अद्य वनौकसां मांसभक्षिणः विहगाः तृप्ताः भवन्तु" इति। इति श्रुत्वा महाबलिनः सेनापतयः तं राक्षसप्रासादे सैन्यं व्यवस्थितवन्तः। क्षणेन सः प्रासादः नानायुधधारिभिः भयङ्करवीरैः पूर्णः अभवत्। लङ्का तैः राक्षसवीरैः गजैव समाकीर्णा अभवत्; ते हवनानि कृत्वा ब्राह्मणान् अभिवन्द्य च। तदा सुरभिगन्धवातः स्नेहगन्धयुक्तः मन्दमारुतः प्रववौ; नानारूपमाल्यं मन्त्रशुद्धं विना गृह्यते स्म। ततः युद्धाय संनद्धाः हृष्टमनसः धनुष्मन्तः कवचिनः राक्षसाः शीघ्रं प्रजग्मुः। तं रावणं दृष्ट्वा ते प्रहस्तं परिवव्रुः; ततः राजानं समभाष्य, घोरमृदङ्गनिनादं कृत्वा— प्रहस्तः सर्वसज्जः सुवेगैः अश्वैः युक्ते, सुविहिते, सुदृढनियते रथे आरुरोह। सः रथः मेघघोषसम्भिन्नः, सूर्यचन्द्रसमानप्रभः, अनिवार्यः, सर्पध्वजः, सुवर्णकवचविभूषितः, स्वध्वजशोभितः आसीत्। सुवर्णजालैः विभूषितः, हास्यतीव दीप्तिमान्, सः रथः प्रहस्तेन रावणाज्ञया आरूढः। ततः सः लङ्कां त्यक्त्वा महता सैन्येन परिवृतः शीघ्रं निर्गतः। तदा मृदङ्गनिनादः मेघगर्जितसदृशः, वादित्रध्वनिः च पृथिवीं व्याप्नोत् इव अभवत्। सेनापतौ निर्गच्छति, शङ्खनिनादः श्रूयते स्म; राक्षसाः घोरनिनादं नदन्तः अग्रे जग्मुः। भीमस्वरूपाः अतिविस्तीर्णाः प्रहस्तस्य प्रमुख्यवीराः—नरान्तकः, कुम्भहन्, महानादः, समुन्नतः च तस्य मन्त्रिणः तं परिवृत्य निर्ययुः। सः प्रहस्तः, सुस्थितव्यूहेण, पूर्वद्वारेण, गजगणोपमेन महता सैन्येन परिवृतः निर्गतः। तेन सैन्येन समुद्र इव उद्यन्, प्रहस्तः क्रुद्धः, यमसदृशः कालान्ते, निर्जगाम। तस्य निर्गम्य राक्षसानां च घोरनिनादेन लङ्कायां सर्वे प्राणिनः विचित्रैः स्वरैः विललापुः।