महात्मनः वसिष्ठस्य तेजसा विश्वामित्रस्य पुत्राः स्वैः स्वैः अश्वैः रथैः पदातिभिः सह क्षणेनैव भस्मसात्कृताः। तदा सर्वबलक्षयमवलोक्य स धर्मात्मा विश्वामित्रः लज्जया च चिन्तया च समाविष्टः अभवत्। स सागर इव तरङ्गविहीनः, भग्नदंष्ट्रः सर्प इव, ग्रस्ततेजाः सूर्य इव, सहसा तेजोविहीनः अभवत्। पुत्रैः बलैः च वियुक्तः, पक्षच्छिन्नः पक्षिराज इव, सर्वशक्तिवीर्यविहीनः, स शोकसमाविष्टः अभवत्। ततः स एकं पुत्रं राज्ये स्थापयित्वा, क्षत्रधर्मेण पृथिवीं पालयितुम् आदेशं दत्त्वा, स वनं प्रतस्थे। हिमालयस्य शिखरेषु, ये किन्नरैः नागैः च सेव्यमानाः, तत्र स कठोरं तपः आस्थाय, महादेवं प्रसादयितुम् आरब्धवान्। कालेन कस्यचित्, देवानां प्रभुः, वृषध्वजः महादेवः, तं महर्षिं विश्वामित्रं साक्षात् उपस्थितः, वरं दातुम् उद्यतः। स तं देवमुवाच—"किमर्थं तपस्यसि, राजन्? यदिच्छसि तद्वद। अहं वरदः—यः ते मनसि वर्तते स वरः प्रतिपाद्यताम्।" तेनैवं उक्तः, स महातपाः विश्वामित्रः, महादेवं प्रणम्य, नम्रवदनः इदं वचनम् उवाच—"यदि भगवन् त्वं प्रसन्नः, अनघ महादेव, तदा धनुर्वेदं सर्वाङ्गोपनिषद्गुह्यं सह शाखाभेदैः दातुम् अर्हसि।" "ये च शस्त्राणि सुरासुरर्षिगन्धर्वयक्षराक्षसाधिष्ठितानि, तानि सर्वाणि मयि प्रकाशन्तां, अनघ देवेश।" "तव प्रसादात्, भगवन्, मम मनोरथः सम्पद्यताम्।" तदा स देवेशः "एवं भवतु" इति उक्त्वा, तत्रैव अन्तर्धानं जगाम। एवं शस्त्राणि प्राप्त्वा देवेन्द्रात्, स महाबलः विश्वामित्रः महता गर्वेण पूर्णः अभवत्। पूर्णचन्द्रेण समुद्र इव स तदा, हे राम, वसिष्ठं मुनिवरं हतं एव मनसाचिन्तयत्। ततः स राजर्षिः तपोवनं गत्वा, तेषां शस्त्राणां प्रभावेण तं मुनिसंकुलं वनं दग्ध्वा, शस्त्राणि मुमोच। तदस्त्रं मुमोच तदा बुद्धिमान् विश्वामित्रः, तद्विलोक्य शतशः भीताः मुनयः दिशः दिशः पलायिताः। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगपक्षिणः च, भयाकुलाः सहस्रशः दिशः दिशः प्रधावन्ति। क्षणमात्रं तदाश्रमं महात्मनः वसिष्ठस्य शून्यम् अविश्रान्तम् अभवत्, इव तृणवनं निर्जनं। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति ब्रुवन्, "अद्याहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा सूर्यः तिमिरं नाशयति" इति घोषयामास। एवं उक्त्वा, स महाबलः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, क्रोधसंयुक्तः, विश्वामित्रं प्रति इदं वचनम् उवाच—"त्वया दीर्घकालसंवर्धितं तपोवनं विनाशितम्, मोहात् पापकर्मन्! अतः त्वं न स्थास्यसि।" एवं ब्रुवाणः, परमक्रुद्धः, यमदण्डसदृशं दण्डं वेगेनोत्थाप्य, धूमरहितं कालाग्निमिव, तं दण्डं प्रगृह्य तस्थौ। एतेनैव सर्गः षट्पञ्चाशत्तमः शृणु। एवं वसिष्ठेन संबोधितः, महाबलः विश्वामित्रः अग्न्यस्त्रं सन्धाय "तिष्ठ तिष्ठ" इति उवाच। वसिष्ठः अपि ब्रह्मदण्डं समुद्यम्य, कालदण्डमिव, क्रुद्धः इदं वचनम् अब्रवीत्—"हे क्षत्रियवंशविनाशक, अहम् अत्र स्थितः—स्वबलं दर्शय। अद्य ते शस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिसुत।" "कुतः क्षत्रतेजः? कुतः ब्राह्मतेजः? पश्य मम ब्राह्मं तेजः, हे क्षत्रियरेणो!" तदा स गाधिसुतः अग्न्यस्त्रं मुमोच, तदस्त्रं वसिष्ठस्य ब्रह्मदण्डेन निगृहीतम्, यथा वह्निवेगः अपां वेगेन। ततः क्रुद्धः गाधिसुतः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतं, ऐषीकं च मुमोच। तदा मानवास्त्रं, मोहनास्त्रं, गान्धर्वं, स्वापनं, जृम्भणं, मदनं, संतापनं, विलापनं च मुमोच। शोषणं, दारणं, दुर्जयं वज्रास्त्रं, ब्रह्मपाशं, कालपाशं, वरुणपाशं च सन्धाय स मुमोच। पिनाकप्रियास्त्रं, शुष्कमेघास्त्रं, वज्रास्त्रं, दण्डास्त्रं, पैशाचं, क्रौञ्चास्त्रं च स विससर्ज। धर्मचक्रम्, कालचक्रम्, विष्णुचक्रम्, वातास्त्रं, मन्यास्त्रं, अश्वशीर्षास्त्रं च स प्राहिणोत्। द्वौ शूलौ, कङ्कलायुधं, गदां, विद्याधरास्त्रं, भीषणं कालास्त्रं च मुमोच। तीक्ष्णं त्रिशूलायुधं, कपालास्त्रं, कङ्कणास्त्रं च स विससर्ज। एतानि सर्वाणि अस्त्राणि, हे राघव, मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, ब्रह्मदण्डेन सम्पूर्णं निगिरन्, अद्भुतमिव अभवत्। तेषु अस्त्रेषु निगृहीतेषु, गाधिसुतः ब्रह्मास्त्रं सन्धाय मुमोच। तदस्त्रं दीप्तमानं दृष्ट्वा, अग्निप्रधानाः देवा, दिव्यर्षयः, गन्धर्वाः, महोरगाः च सन्त्रस्ताः। त्रयो लोकाः कम्पिताः, ब्रह्मास्त्रस्य सन्धानेन। स तु भीषणतमः ब्रह्मास्त्रं अपि, महात्मा वसिष्ठः, ब्रह्मदण्डबलात् सम्पूर्णं निगिरन्। ब्रह्मास्त्रं निग्रहीतुम् आरभते स्म तदा, वसिष्ठस्य रूपं परमक्रूरं जातम्, येन त्रयः लोका मोहिता अभवन्।