ततः परमकोपसमन्वितः मन्त्रविदां श्रेष्ठः महर्षिर्वसिष्ठः तेषां समीपं जगाम। केवलं गर्जनमात्रेणैव स तान् सर्वान् दग्ध्वा भस्मसात् चकार। विश्वामित्रस्य पुत्राः, अश्वैः रथैः पदातिभिश्च सहिताः, महात्मना वसिष्ठेन क्षणेनैव भस्मीकृताः। सर्वबलं विनष्टं दृष्ट्वा तेजस्वी विश्वामित्रः लज्जया च चिन्तया च संविग्नः अभवत्। स सागर इव निर्झरशोभितः, भग्नदंष्ट्रः फणिन इव, ग्रस्ततेजाः सूर्य इव, सहसा तेजोहीनः बभूव। पुत्रबलविहीनः, छिन्नपक्षः पक्षिराज इव, उत्साहविरहितः, शक्तिहीनः, स शोकसागरं प्रविवेश। स राजा एकं पुत्रं राज्ये स्थापयित्वा, क्षत्रधर्मेण पृथिवीं पालयेत्यादिश्य, वनं प्रति जगाम। हिमालयस्य शिखरमगम्य, यत्र किन्नराः नागाश्च रमन्ते, तत्र स कठोरं तपः तप्तुम् आरब्धवान्, महादेवस्य प्रसादार्थम्। कालेन कश्चित्, सुराधिपः वृषध्वजः स्वयमेव तत्र प्रादुरभूत्, वरदः स महर्षिं विश्वामित्रं प्रत्युवाच— "किमर्थं तपस्यसि, राजन्? यदिच्छसि तत् वद। वरदः अहम्, वाञ्छितं वरं ब्रूहि।" एवं देवेन संबोधितः स महातपाः विश्वामित्रः महादेवं प्रणम्य उवाच— "यदि प्रसन्नोऽसि, निष्पाप महादेव, शस्त्रविद्यायाः सर्वाङ्गोपनिषद् रहस्यसंयुतां विद्याम् मे ददातु।" "देवदानवराजर्षिगन्धर्वयक्षराक्षसज्ञातानि सर्वाणि अस्त्राणि मयि प्रकटानि भवन्तु, निष्पाप महेश्वर!" "भवान् यदि प्रसन्नः, देवाधिदेव, मम कामः सिध्यतु।" इत्युक्त्वा, देवाधिपः "एवमस्तु" इति प्रत्युक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानं गतः। एवं देवाद् अस्त्राणि प्राप्त्वा, बलवान् विश्वामित्रः महत् गर्वं समन्वितः अभवत्। पूर्णचन्द्रेण समुन्नतसागर इव, तदा स वसिष्ठं मुनिवरं हतमेव मनसि चकार। ततः स राजा तपोवनं गत्वा, तैः अस्त्रैः तं मुनिवनं दग्धुम् आरब्धवान्। तदस्त्रं मुक्तं दृष्ट्वा, विपुलबुद्धिना विश्वामित्रेण, शतशः भीताः मुनयः दिशः दिशं पलायिताः। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगाः, विहगाः च, भयानकं समुत्पन्नं दृष्ट्वा, सहस्रशः दिशः दिशं व्यपेत्य गताः। क्षणमात्रं तद्वनं महात्मनः वसिष्ठस्य शून्यं स्तब्धं च अभवत्, इव कांसस्थली। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति ब्रुवन्, "अद्याहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा रविः तिमिरं नाशयति" इत्युक्त्वा, महाबलः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, क्रोधसंयुक्तः, विश्वामित्रं प्रति इदं वचनं उवाच— "त्वया दीर्घकालसंवर्धितं तपोवनं नष्टम्, मोहात् दुष्टाचारिन्! तस्मात् त्वं न जीविष्यसि।" इत्युक्त्वा, परमक्रुद्धः, यमदण्डसमप्रभं दण्डं त्वरया उत्तोल्य, धूमरहितं कालाग्निमिव ददर्श। एवं षट्पञ्चाशत्तमं सर्गं शृणु। वसिष्ठेन एवं संबोधितः बलवान् विश्वामित्रः, अग्न्यस्त्रं सन्धानयन्, "तिष्ठ तिष्ठ" इत्यवदत्। ब्रह्मदण्डं समुत्तोल्य, कालदण्डमिव, क्रुद्धः वन्दनीयः वसिष्ठः इदं वचनं उवाच— "क्षत्रियकुलनाशक! अहं तिष्ठामि—स्वबलं दर्शय। अद्य ते अस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, गाधिसुत!" "कुत्र ते क्षात्रं बलं, कुत्र ब्राह्मं महद्बलम्? मम दिव्यं ब्रह्मतेजः पश्य, क्षत्रियरेणो!" ततः गाधिसुतेन विसृष्टं तदग्न्यस्त्रं, ब्रह्मदण्डेनैव निगृहीतम्, यथा वह्निबलमापेन। ततो गाधिसुतः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतं, ऐषीकमपि च ससृजे। तदा मानवं मोहकं गन्धर्वं स्वापनं जृम्भणं मदनं संतापनं विलापनं च अस्त्राणि ससृजे। शोषणं दारणं दुर्धरं वज्रं ब्रह्मपाशं कालपाशं वरुणपाशं च ससृजे। प्रियं पिनाकं शुष्कं च स्नेहमयं वज्रं दण्डं पैशाचं क्रौञ्चं च ससृजे। धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं वातास्त्रं मन्थनास्त्रं अश्वशिरस्त्रं च ससृजे। द्वौ शूलौ कङ्कलास्त्रं गदां महद्विद्याधरास्त्रं कालास्त्रं च ससृजे। तीक्ष्णं त्रिशूलं कपालास्त्रं कङ्कणं च ससृजे; एतानि सर्वाण्यस्त्राणि, हे राघव, मुमोच। मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, ब्रह्मपुत्रः, तानि सर्वाण्यस्त्राणि स्वदण्डेनैव निगृह्य, अद्भुतमिव दृष्टवान्। तेषु अस्त्रेषु निगृहीतेषु, गाधिसुतः ब्रह्मास्त्रं ससृजे; तदस्त्रं समुत्थितं दृष्ट्वा, अग्निप्रधानाः देवाः, दिव्यर्षयः, गन्धर्वाः, महोरगाः च बिभ्युः; त्रिलोकी च भयार्ता अभवत्। तदपि घोरं ब्रह्मास्त्रं, राघव, वसिष्ठः स्वब्रह्मदण्डबलात् सम्पूर्णं निगिल्य विनाशयामास।