वसिष्ठमहात्मनाः सेनायाः विनाशं दृष्ट्वा, विशालायुधधारिणः शतं विश्वामित्रस्य पुत्राणां समागच्छन्। तदा परमक्रुद्धः मन्त्रवेदाङ्गेषु श्रेष्ठः महर्षिः वसिष्ठः तेषु अग्रसरः अभवत्; केवलं गर्जनया तान् सर्वान् दग्धवान्। विश्वामित्रस्य पुत्राः, अश्वैः रथैः पदातिभिः सह, तत्र क्षणेन महात्मना वसिष्ठेन भस्मीकृताः। तदा सर्वं सैन्यं विनष्टं दृष्ट्वा, महाक्रिया विश्वामित्रः लज्जया व चिन्तया ग्रस्तः अभवत्। सः तूर्णितरङ्गहीनः समुद्र इव, भग्नदंष्ट्रः सर्पः इव, ग्रहग्रस्तः सूर्यः इव, सहसा तेजोहीनः अभवत्। पुत्रैः शक्त्या च विहीनः, पक्षच्छिन्नः पक्षीव, सर्वशक्त्युत्साहशून्यः, सः विषादे निमग्नः अभवत्। ततः एकं पुत्रं राज्ये नियुक्त्वा, तं क्षत्रधर्मेण भूमिं पालयितुं शास्त्वा, स्वयं वनं गतः। हिमालयस्य शिखरेषु, यत्र किन्नराः नागाश्च रमन्ति, तत्र महत् तपः कृत्वा महादेवस्य प्रसादार्थं तपस्याम् अभवत्। कालेन, देवाधिदेवः वृषध्वजः महर्षिं विश्वामित्रं समीपं आगतः, वरदानाय सज्जः। सः उवाच – "हे राजन्, किं कारणं तपस्यसि? यदिच्छसि तन्मन्यसे। अहं वरदः – यद्वरेच्छसि तत् ब्रूहि।" देवेन एवं उक्तः, महातपस्वी विश्वामित्रः महादेवं नमस्कृत्य, वचनम् उवाच – "यदि त्वं तुष्टः असि, हे निष्पाप महादेव, शस्त्रविद्यायाः सर्वाङ्गोपाङ्गोपनिषद्गुह्यज्ञानं मे दत्तुम् इच्छामि।" "यद्वा देवेषु, दानवेषु, महर्षिषु, गन्धर्वेषु, यक्षेषु, राक्षसेषु च अस्त्राणि विख्यातानि, तानि सर्वाणि मे प्रकाशय, हे निष्पाप।" "ते देवदेव, तव प्रसादेन, मम कामः सिद्ध्यतु।" देवाधिदेवः "तथास्तु" इति उक्त्वा तत्रान्तर्दधात्। अस्त्राणि लब्ध्वा, वीरः विश्वामित्रः महत् गर्वेन पूर्णः अभवत्। तदा, पूर्णचन्द्रे समुद्र इव, सः शक्त्या वृद्धः, वसिष्ठं ऋषिं हतं मन्यते स्म। ततः आश्रमं गत्वा, राजा तानि अस्त्राणि मुक्तवान्, येन तपोवनं तस्य अस्त्रशक्त्या दग्धम् अभवत्। तस्य अस्त्रस्य उत्थानं दृष्ट्वा, विश्वामित्रेण मुक्तं, शतशः भीताः ऋषयः दिशः दिशः पलायन्। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगाः पक्षिणः च, भयात् सहस्रशः सर्वतो विक्षिप्ताः अभवन्। क्षणमात्रं वसिष्ठमहात्मनः आश्रमः शून्यः मुनिज्ञातः तृणवनमिव अभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति उक्त्वा, "अद्य अहं गाधिपुत्रं नाशयिष्यामि, सूर्यः तिमिरं यथा नाशयति" इति घोषयन्। एवं उक्त्वा, महाबलः वसिष्ठः मन्त्रवेदाङ्गेषु श्रेष्ठः, क्रोधपूर्णं वचनं विश्वामित्रं प्रति उवाच – "त्वया दीर्घकालपरिपोषितमिदं आश्रमं नष्टम्, हे मोहित, दुष्टाचार! तस्मात् त्वं न स्थास्यसि।" इति उक्त्वा, अतीवक्रुद्धः, यमदण्डसदृशं दण्डं, धूमरहितं प्रलयाग्निमिव, त्वरया उत्तोलयन्। एवं शृणु षष्ठसर्गम्। वसिष्ठेन एवं उक्तः, महाबलः विश्वामित्रः अग्न्यस्त्रं सन्धाय "तिष्ठ तिष्ठ" इति उवाच। ब्रह्मदण्डं उत्तोल्य, कालदण्डमिव, पूज्यः वसिष्ठः, क्रुद्धः, वचनं उवाच – "हे क्षत्रियवंशनाशक, अहं तिष्ठामि – शक्तिं दर्शय! अद्य ते अस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिपुत्र।" "क्व क्षत्रियशक्ति, क्व ब्राह्मशक्ति? पश्य दिव्यं ब्राह्मतेजः, हे क्षत्रियरेणुः!" गाधिपुत्रेण मुक्तं घोरं परमं अग्न्यस्त्रं, ब्रह्मदण्डेन उपशमितम्, यथा अग्निबलम् उदकेन उपशम्यते। तदा गाधिपुत्रः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतास्त्रं, ऐषीकास्त्रं च मुक्तवान्। तदा मानवास्त्रं, मोहनास्त्रं, गन्धर्वास्त्रं, स्वापनास्त्रं, जृम्भणास्त्रं, मदनास्त्रं, संतापनं विलापनं च अस्त्रं मुक्तवान्। शोषणं, दारणं, दुर्जयम् वज्रास्त्रं, ब्रह्मपाशं, कालपाशं, वरुणपाशं च मुक्तवान्। प्रियं पिनाकास्त्रं, शुष्कं शीतलं च वज्रं, दण्डास्त्रं, पैशाचं, क्रौञ्चास्त्रं च मुक्तवान्। धर्मचक्रं, कालचक्रं, विष्णुचक्रं, वातास्त्रं, मन्थनास्त्रं, अश्वशीर्षास्त्रं च मुक्तवान्। द्वौ शूलौ, कंकलास्त्रं, गदा, महाविद्याधरास्त्रं, भीषणं कालास्त्रं च प्रक्षिप्तवान्। घोरं त्रिशूलास्त्रं, कपालास्त्रं, कंकनास्त्रं च मुक्तवान्; एतानि सर्वाणि अस्त्राणि, हे रघुनन्दन, सः प्रक्षिप्तवान्। वसिष्ठस्य मन्त्रवेदाङ्गेषु श्रेष्ठस्य, इदं चमत्कारमिव अभवत्; ब्रह्मपुत्रेण तानि अस्त्राणि सर्वाणि दण्डेन निगीर्णानि। अस्त्रेषु उपशमितेषु, गाधिपुत्रः ब्रह्मास्त्रं मुक्तवान्; तस्य अस्त्रस्य उत्तोलनं दृष्ट्वा, अग्निप्रमुखैः देवैः, दिव्यर्षिभिः, गन्धर्वैः, महाभोगिभिः च, त्रयो लोकाः भयभीताः अभवन्।