पुनः सा कामधेनुः तीक्ष्णान् शाकान् यवनैः सह समुत्पादयत्। तैः शाकैः यवनैः च समन्तात् वसुधा आच्छादिता। ते दीप्तिमन्तः महाबलिनः कनककूटसदृशाः तीक्ष्णखड्गशूलपाणयः सुवर्णवस्त्रसंवृताः बभूवुः। ततः सर्वं तद् बलं ज्वलद्भिरिव वह्निभिः विनष्टम्। तदा महात्मा विश्वामित्रः स्वास्त्रैः यवनान् कंबोजान् बार्बरांश्च मोहितवान्। ततः, हे राघवनन्दन, विश्वामित्रास्त्रैः मोहितान् तान् दृष्ट्वा, वसिष्ठः तां कामधेनुं योगबलसमन्वितां सृष्ट्यर्थं प्रेरयामास। तस्याः रावात् कंबोजाः सूर्यसन्निभा अभवन्; स्तनात् बार्बराः शस्त्रपाणयः उत्पन्नाः। गर्भदेशात् यवनाः, पूयदेशात् शाकाः, रोमकूपेषु म्लेच्छाः हारिताः किराताश्च निवसन्ति स्म। तैः सर्वैः तदा क्षणेनैव विश्वामित्रस्य बलानि, गजाश्वरथसंयुतानि, विनाशितानि। ततः, महात्मना वसिष्ठेन निहतानि स्वबलानि दृष्ट्वा, विश्वामित्रस्य शतं पुत्राणां विविधायुधधारिणः प्रस्थितवन्तः। तदा कोपसमाविष्टः महामुनिः वसिष्ठः, मन्त्रविदां श्रेष्ठः, केवलं गर्जनमात्रेण तान् सर्वान् दग्धवान्। ते विश्वामित्रस्य पुत्राः, स्वैः अश्वैः रथैः पदातिभिश्च सह, क्षणेनैव भस्मीकृताः। सर्वे निहते स्वबले दृष्ट्वा, तेजस्वी विश्वामित्रः लज्जया च चिन्तया च पीडितः अभवत्। सागरः इव ऊर्मिहीनः, भग्नदंष्ट्रः इव सर्पः, ग्रस्ततेजाः इव सूर्यः, सः सहसा तेजोहीनः अभवत्। पुत्रबलविहीनः, छिन्नपक्ष इव पक्षी, उत्साहशक्तिहीनः, सः विषण्णः अभवत्। सः एकं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, क्षत्रधर्मेण पृथिवीं पालयेत्यादिश्य, वनं प्रति प्रस्थितः। हिमालयपर्वतस्य श्रंगे, किन्नरभुजगसेविते, सः महातपाः महादेवं संतोषयितुम् अतितीव्रं तपः अचरत्। कालेन किञ्चित्, देवानां प्रभुः, वृषध्वजः महेश्वरः, तं महर्षिं विश्वामित्रं वरदः साक्षात् उपागमत्। सः देवः उवाच—“कस्मै त्वं तप्यसे राजन्? कामं ब्रूहि। वरदः अहं; कामं वरं ब्रूहि।” तदा महातपाः विश्वामित्रः, महादेवं प्रणम्य, इदं वचनं अब्रवीत्—“यदि प्रसन्नः असि, निष्पाप महादेव, धनुर्वेदं सर्वाङ्गोपनिषद्गुह्यसमन्वितं मे विद्या भवतु। देवानां दानवानां ऋषीणां गन्धर्वयक्षराक्षसानां च ये अस्त्रविद्याः, ताः मयि प्रकटय, निष्पाप महादेव। तव प्रसादात् मम कामः सिध्यतु।” तदा देवानां प्रभुः “एवमस्तु” इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। एवं देवानां प्रभोः अस्त्राणि लब्ध्वा, महाबलः विश्वामित्रः महतीं गर्वमाविशत्। पूर्णचन्द्रसमुद्र इव, सः तदा वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं हतमिव मेने। ततः सः तपोवनं गत्वा, तैः अस्त्रैः तं मुनिवनं दग्धवान्। तदस्त्रं मुमोच विश्वामित्रः, तदुत्थानं दृष्ट्वा, शतशः भीताः मुनयः दिशः दिशः प्राद्रवन्। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगपक्षिणश्च, सहस्रशः त्रस्ताः विस्मिताः सर्वतो व्यद्रवन्। तदा क्षणमात्रं वसिष्ठस्य महात्मनः आश्रमः शून्यः शमीनिकाशः अभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः “मा भैष्ट” इत्युक्त्वा, “अद्य अहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा सूर्यः तिमिरं नाशयति” इति न्यज्ञापयत्। एवं उक्त्वा, महाबलः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, महाक्रोधेन विश्वामित्रं प्रति इदं वचनं अब्रवीत्—“त्वया दीर्घकालसंवर्धितं आश्रमं नाशितं, दुष्टाचार, मोहितात्मन्; अतः त्वं न स्थास्यसि।” इति उक्त्वा, सः क्रोधात् यमदण्डसदृशं दण्डं दीप्तमिव कालाग्निं सन्दधौ। एवमुक्तः वसिष्ठेन, महाबलः विश्वामित्रः अग्न्यस्त्रं सन्धाय “तिष्ठ तिष्ठ” इति उवाच। ब्रह्मदण्डं समुत्क्षिप्य, कालदण्डमिव, वसिष्ठः क्रोधसंयुक्तः इदं वचनं अभाषत—“हे क्षत्रियवंशनाशक, अहं तिष्ठामि—बलं दर्शय। अद्य अहं तव अस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिसुत।” “कुत्र ते क्षात्रबलं, कुत्र ब्रह्मतेजः? पश्य मम दिव्यं ब्राह्मं तेजः, हे क्षत्रियरेणो!” इति। तदा गाधिसुतेन सन्दिष्टं भीषणं परमं अग्न्यस्त्रं ब्रह्मदण्डेन निगृहीतम्, यथा वह्नितेजः आपः शमयन्ति। ततः विश्वामित्रः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतास्त्रं, ऐषीकास्त्रं च मुमोच। सः मानवास्त्रं, मोहनास्त्रं, गान्धर्वं, स्वापनं, जृम्भणं, मदनास्त्रं, संतापनं विलापनं च अपि सन्दधौ।