ततः महात्मा विश्वामित्रः महान् च लघुशस्त्रैः पल्लवाः सम्यक् विनाशयामास। तेषां पल्लवानां विश्वामित्रेण पीडितानां दृष्ट्वा सा पुनः भीषणा शाकान् यवनैः सहोत्पादयत्। तैः शाकैः यवनैः च पृथिवी सम्यक् आच्छादिता अभवत्। तत्र ते शाकाः यवनैः सह सुवर्णसूत्रसदृशाः, तेजस्विनः, महाबलाः, तीक्ष्णखड्गशूलधारिणः, सुवर्णवस्त्रधारिणः च अभवन्। ततः सर्वं सैन्यं दिप्ताग्निवद् विनष्टम्। पुनः महाबलः विश्वामित्रः स्वैः अस्त्रैः यवनान्, कंबोजान्, बार्बरान् च मोहयामास। ततः विश्वामित्रास्त्रैः मोहितान् सैन्यान् दृष्ट्वा वसिष्ठः कामधेनुं योगबलात् सृजनाय प्रेरयामास। तस्याः गर्जनात् कंबोजाः सूर्यसदृशतेजसः उत्पन्नाः; स्तनात् बार्बराः शस्त्रधारिणः अभवन्। गर्भप्रदेशात् यवनाः, मलदेशात् शाकाः, रोमकूपेषु म्लेच्छाः, हारिताः, किराताः च निवसन्ति। तैः सर्वैः क्षणेन विश्वामित्रस्य सैन्यं सह गजाश्वरत्नैः विनष्टम्। ततः वसिष्ठमहात्मना सैन्यं निहतम् दृष्ट्वा विश्वामित्रस्य शतं पुत्राणां विविधशस्त्रधारिणः अग्रे अभ्यधावत्। तदा परमक्रुद्धः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः तान् प्रति अग्रे गतः, केवलं गर्जनया तान् सर्वान् दग्धवान्। विश्वामित्रस्य पुत्राः अश्वैः रथैः पदातिभिः सह क्षणेन वसिष्ठमहात्मना भस्मीकृताः। तदा सर्वं सैन्यं विनष्टम् दृष्ट्वा महात्मा विश्वामित्रः लज्जया विषादेन च समाविष्टः। स समुद्रस्य तरङ्गविहीनस्य, दन्तच्छिन्नस्य नागस्य, ग्रहग्रस्तस्य सूर्यस्य च सदृशः, तस्य तेजः सहसा नष्टम्। पुत्रैः बलैः च रहितः, पक्षच्छिन्नपक्षिणिवद् शोकग्रस्तः, समस्तबलविक्रमः हृतः, स विषण्णः अभवत्। अथ एकं पुत्रं राज्ये नियुक्त्य, तं क्षत्रधर्मानुसारं भूमिं पालयितुं उपदिश्य, वनं जगाम। स हिमालयस्य शिखरे, यत्र किन्नराः नागाः च विचरन्ति, तत्र महत् तपः आरब्धवान् महादेवस्य प्रसादाय। कालेन देवदेवः वृषध्वजः तं महर्षिं विश्वामित्रं दर्शयामास, वरदः सन्निधाय। "हे राजन्, किमर्थं तपः उपास्यते? यत् इच्छसि तद् वद। अहं वरदः, यत् वरं इच्छसि तद् ब्रूहि।" इति देवेन उक्तः, महातपस्वी विश्वामित्रः महादेवं नमस्कृत्य प्रोवाच— "यदि त्वं तुष्टः असि, हे निष्पाप महादेव, शस्त्रविद्यायाः सर्वाङ्गोपनिषद्गुह्यं ज्ञानं मे देहि।" "ये अस्त्राणि देवेषु, दानवेषु, महर्षिषु, गन्धर्वेषु, यक्षेषु, राक्षसेषु च प्रसिद्धानि, तानि सर्वाणि मे प्रकाशय।" "तव प्रसादात्, हे देवदेव, मम अभिलाषः सिद्ध्यतु।" इति उक्त्वा, भगवानेव "तथास्तु" इति उक्त्वा तत्र एव अन्तर्धानम्। ततः देवानां वरात् अस्त्राणि लब्ध्वा, महाबलः विश्वामित्रः महान् गर्वितः अभवत्। स पूर्णचन्द्रे समुद्रस्य वर्धनवत् बलवर्धनं प्राप्तः, तस्मिन्नेव काले वसिष्ठं हतं मन्यते स्म। अथ आश्रमं गत्वा, राजा तानि अस्त्राणि मोचयामास, तैः तपोवनं तस्य तपस्विनां वनं दग्धम्। तद् अस्त्रं विश्वामित्रेण मुक्तम् दृष्ट्वा, शतशः ऋषयः भयभीताः दिशः दिशः पलायन्। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगाः, पक्षिणः च भयात् सहस्रशः सर्वदिशः पलायन्। तस्य महात्मनः वसिष्ठस्य आश्रमः क्षणेन शून्यः, निर्जनः, काष्ठवनसदृशः अभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति उक्त्वा, "अद्य अहं गाधिपुत्रं नाशयिष्यामि, यथा सूर्यः तिमिरं नाशयति" इति घोषयामास। ततः महाबलः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः क्रुद्धः विश्वामित्रं प्रति क्रोधपूर्णं वचनम् उवाच— "त्वया दीर्घकालसंवर्धितं आश्रमं विनष्टम्, हे मोहित, दुष्टाचार, तव स्थैर्यं न भविष्यति।" इति उक्त्वा, अतीवक्रुद्धः स यमदण्डसदृशं दण्डं, ध्वान्तहीनप्रलयाग्निवत्, शीघ्रं उत्तोलयामास। ततः विश्वामित्रः वसिष्ठवाक्यं श्रुत्वा, अग्न्यस्त्रं सन्धाय "स्थितः भव, स्थितः भव" इति उवाच। ब्रह्मदण्डं उत्तोल्य, कालदण्डस्य इव, वसिष्ठः क्रुद्धः "हे क्षत्रियवंशनाशक, अहं तत्र स्थितः अस्मि, बलं दर्शय। अद्य तव शस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिपुत्र।" "क्व तव क्षत्रियबलं, क्व ब्रह्मबलं महत्? मम दिव्यं ब्रह्मबलं पश्य, हे क्षत्रियधूलि।" इति उक्त्वा, गाधिपुत्रेण मुक्तं भीषणं परमं अग्न्यस्त्रं वसिष्ठस्य ब्रह्मदण्डेन शमितम्, यथा अग्नेः तेजः वारिणा शम्यते। ततः गाधिपुत्रः क्रुद्धः वरुणास्त्रं, रुद्रास्त्रं, इन्द्रास्त्रं, पाशुपतं, ऐषीकं च मुक्तवान्।