ततः सर्वे विश्रुतायाः विश्वामित्रस्य सेनायाः समक्षं तस्यैव दृष्टिपथे ताः शक्तिमन्तः प्रचण्डाः समूलं नाशिताः। तदा राजा विश्वामित्रः क्रोधातिसारेण ज्वलद्दृष्टिः परमक्रुद्धः सञ्जातः। स तु राजर्षिः महास्त्रैः स्वकियैः पल्लवान् क्षुद्रैश्च शस्त्रैः सह विनाशयामास। पल्लवान् तु विश्वामित्रेण पीडितान् दृष्ट्वा, सा पुनः घोरान् शाकान् यवनैः सह सृष्टवती। तैः शाकैः यवनैः च समावृतं भूमण्डलं बभूव। ते शाकाः यवनैश्च मिश्रिताः सुवर्णसूत्रसदृशाः तेजस्विनः महाबलिनश्च, तीक्ष्णासिशूलधारिणः सुवर्णवस्त्रपरिधानिनश्चासन्। सा समग्रसेना ज्वलदग्निभिः इव विनाशिता। ततः महाबलः विश्वामित्रः स्वैः अस्त्रैः यवनान् कंबोजान् बार्बरांश्च सन्तापयामास, ते च तैः अस्त्रैः संसक्ताः संमूढभावं प्राप्ताः। एवं सर्गपञ्चाशदुत्तरः पञ्चाशः श्रूयताम् श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे। ततः विश्वामित्रास्त्रैः संमूढान् तान् दृष्ट्वा, महामुनिः वसिष्ठः कामधेनुं योगबलसमन्विता प्रेरयामास। तस्याः रावणात् कंबोजाः सूर्यसङ्काशाः जाताः। स्तनात् तु शस्त्रपाणयः बार्बराः उत्पन्नाः। योन्याः प्रदेशात् यवनाः, मलप्रदेशात् शाकाः, रोमकूपेषु म्लेच्छाः हारिताः किराताश्च वसन्ति स्म। तैः सर्वैः क्षणेनैव विश्वामित्रस्य सेनाः गजाश्वरथसमेताः विनाशिताः, हे रघुनन्दन। ततः विश्वामित्रस्य शतं पुत्राणां नानाशस्त्रधारिणां, वसिष्ठेन महात्मना तस्य सेनायाः विनाशं दृष्ट्वा, अग्रे प्रस्थितम्। तदा स महातेजाः महर्षिः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः परमक्रुद्धः तेषां प्रति अग्रे गतः, केवलं निनादमात्रेण तान् सर्वान् दग्धवान्। विश्वामित्रस्य ते पुत्राः, अश्वैः रथैः पदातिभिः सह, महात्मना वसिष्ठेन क्षणेन भस्मीकृताः। ततः सर्वं बलं नष्टं दृष्ट्वा, विश्वामित्रः प्रख्यातः लज्जया च महतीं चिन्तां समाविशत्। स समुद्र इव वेगहीनः, भग्नदंष्ट्र इव नागः, ग्रस्तरश्मिरिव भानुः, सहसा तेजोहीनः बभूव। पुत्रैः बलविहीनः, खिन्नः छिन्नपक्ष इव पक्षी, सर्वशक्त्युत्साहशून्यः, विषण्णचित्तः सञ्जातः। स एकं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, क्षत्रधर्मेण भूमिं पालयेत्यादिश्य, वनं प्रति जगाम। स हिमालयस्य शिखराणि, किंनरभुजगसेवितानि, गत्वा, तत्र महत्तपः कर्तुं प्रवृत्तः, महादेवस्य प्रीत्यर्थम्। कालेन तत्र देवाधिदेवः, वृषध्वजः, तं महर्षिं विश्वामित्रं वरदः सम्प्रत्यगात्। स तं देवः "कस्मात् तपस्यसि, राजन्? यत् इच्छसि तत् ब्रूहि। अहं वरदः, तव कामः प्रदीयताम्," इति उवाच। एवं उक्तः स महातपाः विश्वामित्रः, महेश्वरं प्रणम्य, इदं वचनं प्राह—"यदि त्वं प्रीतः असि, अनघ महादेव, तदा धनुर्वेदविद्यां सर्वाङ्गोपनिषद्गुह्ययुक्तां मे प्रयच्छ। देवानां दानवानां महर्षीणां गन्धर्वयक्षराक्षसानां च ये अस्त्राणि, तानि सर्वाणि मे प्रकाशय, अनघ। तव प्रसादात्, देवदेव, मम कामः सम्पद्यताम्।" तं देवः "एवमस्तु" इत्युक्त्वा तत्रैवान्तर्हितः। एवं देवाधिदेवात् अस्त्राणि प्राप्त्वा, महाबलः विश्वामित्रः महतीं गर्वमाविशत्। स पूर्णचन्द्रवृद्धिवत् समुद्र इव बलीयान् सञ्जातः, तदा स वसिष्ठं मुनिवरं हतमेव मन्यते स्म। ततः स राजा आश्रमं गत्वा, तैः अस्त्रैः तपोवनं दग्धवान्। तस्य तदस्त्रं दीप्तमानं दृष्ट्वा, शतशः मुनयः भीताः दिशः दिशः पलायन्ते स्म। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगपक्षिणश्च, भयवित्रस्ताः सहस्रशः दिशः दिशः पलायिताः। क्षणेन तद्वसिष्ठमहात्मनः आश्रमं शून्यं मुनिजुष्टं काष्ठमयमिव मरुभूतमभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इत्युक्त्वा, "अद्याहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा रविः तिमिरमिव," इत्युक्तवान्। एवं उक्त्वा स महातेजाः मन्त्रिणां श्रेष्ठः वसिष्ठः रोषसंयुक्तं वाक्यं विश्वामित्राय प्राह—"त्वया दीर्घकालसंवर्धितमेतदाश्रमं नाशितम्, पापाचार, मोहितः। तस्मात् त्वं चिरं न स्थास्यसि।" इत्युक्त्वा, परमक्रुद्धः, यमदण्डसदृशं ब्रह्मदण्डं सत्वरं उत्तोल्य, धूमरहितं कालाग्निमिव बभौ। एवं षट्पञ्चाशदुत्तरः षट्पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्। एवं वसिष्ठेन संबोधितः, महाबलः विश्वामित्रः, अग्न्यस्त्रं सन्धाय, "तिष्ठ तिष्ठ" इत्युक्त्वा, वसिष्ठं प्रति समभ्ययात्। वसिष्ठः ब्रह्मदण्डं कालदण्डमिव उत्तोल्य, क्रुद्धः, इदं वचनं उवाच—"हे क्षत्रियवंशनाशन, अहम् अत्र स्थितः, यत् बलं ते अस्ति तत् दर्शय। अद्य ते शस्त्रगर्वं नाशयिष्यामि, हे गाधिसुत।" "कुतः क्षात्रं बलं, कुतः ब्राह्मं महद्बलम्? पश्य मे ब्राह्मं तेजः, हे क्षत्ररजः।" तदा गाधिसुतप्रहितं तदग्न्यस्त्रम्, ब्रह्मदण्डेन निगृहीतम्, यथा वह्निबलम् आपेन।