विनतायाः पुत्रस्य स्पर्शेन तयोः भ्रातयोः व्रणाः शीघ्रं शमं प्राप्ताः, तयोः शरीराणि सुवर्णस्निग्धानि समजाति च। तयोः वीर्यं, बलं, पराक्रमः, उत्साहः, विवेकः, बुद्धिः, स्मृतिः—एते सर्वे गुणाः द्विगुणिताः अभवन्। ततः तेजस्वी गरुडः, इन्द्रसमप्रभः, तौ उत्थाप्य, हर्षेण आलिङ्ग्य, रामः तं सम्बोधितवान्। रामः प्रीत्या अवदत्—“तव कृपया, रावणकृतं महद् आपदं शीघ्रं विजित्य, तव साहाय्येन पुनः बलं प्राप्तम्। यथा पितरं दशरथं वा ब्रह्माणं वा दृष्ट्वा हृदयम् आनन्दितं भवति, तथा त्वां दृष्ट्वा मे हर्षः जायते। त्वं कः, दिव्यपुष्पमाल्याभरणधारी, दिव्यगन्धलेपनयुक्तः, निर्मलवस्त्रधारी, दिव्याभरणभूषितः, एतादृशः शोभायुक्तः?” तदा विनतायाः तेजस्वी पुत्रः, पक्षिराजः, हर्षपूर्णनेत्रः, रामं प्रत्युवाच—“हे ककुत्स्थवंशज, अहम् तव आत्मनः प्रियः मित्रः गरुडः। तव सहाय्याय आगतः अस्मि। न असुरा, न दानवाः, न देवाः इन्द्रमुख्याः, न गन्धर्वाः—इन्द्रजित् द्वारा राक्षसशक्त्या निर्मितं सर्पबाणबन्धनं मोक्तुं समर्थाः। एते सर्पाः कद्रूपुत्राः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, विषपूर्णाः, राक्षसविद्यया बाणरूपेण तव वशे स्थिताः। एतद्वृत्तं श्रुत्वा, मित्रभावेन शीघ्रं आगतः अस्मि, मित्रधर्मपालनाय। त्वं सर्पबाणबन्धनात् विमुक्तः, किन्तु यदा यदा युद्धे राक्षसान् प्रति सतर्कः भव। सर्वे राक्षसाः स्वभावतः कपटयोधिनः; तव बलं सत्यनिष्ठायां शुद्धे च भावे। अतः युद्धे राक्षसान् कदापि न विश्वसनीयः; ते स्वभावतः कुत्सिताः एव।” एवं रामाय उक्त्वा, बलशाली सुपर्णः स्नेहपूर्वकं आलिङ्ग्य, निर्गमनाय उद्यतः। स स्नेहपूर्णः रामं अभिवाद्य, “हे धर्मज्ञ राघव, शत्रुषु अपि दयालुः, अहम् तव अनुमतिं याचामि; इच्छया गच्छामि। मित्रत्वं विषये चिन्ता न कर्तव्या; वीर, युद्धे कृतं कर्तव्यं स्मरिष्यसि। बाणौघैः लङ्कां केवलं शिशु-वृद्धपर्यन्ताम् कृत्वा, रावणं शत्रुं हत्वा, सीतां पुनः प्राप्तासि।” एवं उक्त्वा, सुपर्णः रामं दुःखमुक्तं कृत्वा, वनवासिभिः मध्ये स्थितः। ततः दक्षिणं प्रदक्षिणं कृत्वा, बलपूर्वकं आलिङ्ग्य, सुपर्णः वातवत् आकाशं प्रविष्टः। रामलक्ष्मणयोः दुःखमुक्तयोः दृष्ट्वा, कपिश्रेष्ठाः सिंहनादं कृत्वा, पुच्छं कम्पयन्ति स्म। हर्षेण, मृदङ्गध्वनिं, शङ्खनादं, नगाडीनां घोषं च कृत्वा, पूर्ववत् गर्जन्ति स्म। अन्ये बलवन्तः कपयः, पर्वतयुद्धविशारदाः, विविधवृक्षान् समूलं उद्धर्य, शतसाहस्रशः स्थिताः। ते घोरनादं कृत्वा, रात्रिचरान् संत्रासयन्तः, युद्धोत्सुकाः लङ्काद्वारं समीपं आगच्छन्। कपिश्रेष्ठानां भीषणः घोरः नादः, मध्यरात्रे ग्रीष्मान्ते मेघनादवत् आसीत्। एवं पञ्चाशत्तमः सर्गः समाप्तः; एकपञ्चाशत्तमं शृणु। रावणः तदा कपिभिः सह राक्षसैः गर्जननादं श्रुत्वा, मन्त्रिभिः सह उक्तवान्। तेषां कपीनां संयुक्तानां गर्जननादः मेघनादवत् उत्पन्नः। तेषु महान् हर्षः स्पष्टः; समुद्रः अपि तेषां गर्जनैः विक्षिप्तः। किन्तु रामलक्ष्मणौ तीक्ष्णबाणैः बद्धौ; एतादृशः नादः मे मम सन्देहं जनयति। एवं उक्त्वा, राक्षसाधिपः मन्त्रिभ्यः रात्रिचरैः सह आज्ञापयत्—“शीघ्रं वनवासिनां दुःखकाले उत्पन्नं हर्षकारणं ज्ञातव्यम्।” तद्वाक्यं श्रुत्वा, ते राक्षसाः व्याकुलचित्ताः, प्राकारं आरोहन्ति स्म, सुग्रीवेण रक्षितं सैन्यं अपश्यन्। रघुपुत्रौ रामलक्ष्मणौ, बाणबन्धनात् विमुक्तौ, उत्पत्य, सर्वेषां राक्षसाणां हृदयेषु विषादं जनयन्ति स्म। भयभीताः राक्षसाः, श्वेतमुखाः, प्राकारात् अवतीर्य, राक्षसाधिपतिं समीपं आगच्छन्। व्यथितमुखाः, राक्षसाः, वाक्यविशारदं रावणं दुःखजनितं वार्तां निवेदयन्ति स्म। “रामलक्ष्मणौ, यौ युद्धे इन्द्रजित् द्वारा बाणजालेन बद्धौ, अपराजितबाहू, तौ बाणबन्धनात् विमुक्तौ, रणभूमौ दृष्टौ, महागजसमौ, गजपतिसमौ वीर्ये।