यदा विभीषणः तत्र आगतः, तदा अग्रगण्याः वानराः तम् दृष्ट्वा अत्यन्तभीत्या पलायन्ति स्म, तं रावणस्य पुत्रम् इति शङ्काम् कुर्वन्तः। तदा सुग्रीवः शीघ्रम् सर्वान् भीतान् वानरान् एकत्रयितुम्, यत्र-तत्र विहृत्य पलायमानान्, तेषां समवायं कर्तुम्, तथा च विभीषणः आगतः इति तेषां निवेदयितुम् आज्ञापयत्। सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, जाम्बवान् भल्लूकानां राजा, पलायमानान् वानरान् शमयित्वा पुनः संगृहीतवान्। भल्लूकराजस्य वचनं श्रुत्वा, तथा विभीषणं दृष्ट्वा, सर्वे वानराः भीतिं परित्यज्य पुनः समागच्छन्। किन्तु विभीषणः रामस्य शरीरम् शरैः विद्धम्, लक्ष्मणस्य अपि तथा, दृष्ट्वा धर्मात्मा सः अत्यन्तम् सन्तप्तः अभवत्। सः जलसिक्तेन हस्तेन तयोः नेत्रे प्रक्षालयन्, दुःखेन मनः क्लिष्टः, अश्रूणि मुमोच, विलपन् च। "एते वीर्यशौर्यसम्पन्नौ युद्धप्रियौ, कपटैः राक्षसैः एतादृशं प्राप्तौ। मम भ्रातुः पुत्रेण, दुष्टबुद्धिना, राक्षसस्य कुटिलयोजनया, एतौ धर्मिष्ठौ वीरौ मोहितौ। शरैः विद्धौ, रक्तेन सिक्तौ, भूमौ पतितौ, महागजेव हतौ। तयोः बलं आश्रित्य अहं सुरक्षितः अभवम्; अधुना एते उत्तमपुरुषौ मृतवत् शयितौ। यद्यहम् जीवामि, नष्टः अस्मि; राज्यस्य आशा विनष्टा; रावणः शत्रुः स्वसंकल्पं सिद्धम् कृतवान्।" एवं विलपन्तं विभीषणम् सुग्रीवः, महात्मा वानरराजः, सस्नेहं आलिङ्ग्य इदं वचनम् उवाच— "धर्मज्ञ विभीषन, न संशयः, लङ्कायाः राज्यं त्वम् अवाप्स्यसि; रावणः पुत्रसहितः, अत्र स्वकामं न प्राप्स्यति। रामः लक्ष्मणश्च गरुडबलसम्पन्नौ, मोहं परित्यज्य, रावणं सेनां च युद्धे हन्ति।" इति राक्षसं सान्त्वयन्, आश्वासयन् च, सुग्रीवः ततः समीपस्थं श्वशुरं सुशेणम् उवाच— "सर्वे पुनः चेतनाः वानरवीराः गृहीत्वा, रामं लक्ष्मणं च, उत्तमपुरुषौ, किष्किन्धां आनय। अहं तु रावणं पुत्रसहितं बान्धवांश्च हत्वा, सीतां प्रत्यानयिष्यामि, यथा इन्द्रः स्वकीर्तिं पुनः प्राप्तवान्।" वानरराजस्य वचनं श्रुत्वा, सुशेणः प्रत्युवाच— "पुरा देवासुरयुद्धं दृष्टवान्। तदा दानवाः देवान् पुनः पुनः शरास्त्रैः अभिघ्नन्ति स्म। बृहस्पतिः तान् देवान् व्यथितान्, मूर्छितान्, मृतान् च, मन्त्रैः, औषधैः, विद्यया च उपचारम् अकरोत्। शीघ्रगामिनः वानराः— सम्पातिः, पनसः, अन्ये च— दुग्धसागरं गत्वा ताः औषधयः आनयन्तु। वानराः पर्वते उत्पन्नाः महाऔषधयः जानन्ति— संजीवन्याख्या दिव्यौषधिः, विषल्याख्या देवैः निर्मिता। तत्र दुग्धसागरे, चन्द्रद्रोणाख्ये पर्वते, यत्र अमृतम् मथितम्, ताः उत्तमाः औषधयः सन्ति। देवैः तौ पर्वतौ सागरे स्थापितौ; हनुमान् वातात्मजः तत्र गच्छतु, राजन्।" एतस्मिन्नेव काले, वातः मेघाश्च विद्युत्सम्पन्नाः, सागरम् आलोड्य, पर्वतान् कम्पयन्तः, जलानि क्षोभयन्ति स्म। वातबलात्, द्वीपेषु स्थिताः महान् वृक्षाः, शाखाः भग्नाः, लवणोदके पतिताः। तत्र निवसन्तः सर्पाः, उत्पाते भयभीताः, शीघ्रं पलायन्ति स्म; सर्वे जलचराः लवणसागरे प्रविशन्ति स्म। तदनन्तरम्, क्षणेन, सर्वे वानराः विनतापुत्रं गरुडं तेजस्विनं, अग्निसदृशं, आगच्छन्तं अपश्यन्। तम् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, सर्पाः दिशो दिशः पलायन्ति स्म; किन्तु तौ नरौ, महाबलिनि नागास्त्रेण बद्धौ, तत्र शयितौ। ततः सुपर्णः महापक्षी, ककुत्स्थयोः वंशधरयोः, तयोः मुखे स्पर्शं कृत्वा, चन्द्रवत् शोभमानं मुखम् परीक्षितवान्। विनतापुत्रस्य स्पर्शात्, तयोः व्रणाः शीघ्रं शमिताः; तयोः शरीरं सुवर्णसदृशं, स्निग्धं च अभवत्। तयोः ऊर्जा, बलम्, वीर्यम्, उत्साहः, विवेकः, बुद्धिः, स्मृतिः— सर्वे गुणाः द्विगुणिताः अभवन्। तौ उत्थाप्य, महातेजाः गरुडः, इन्द्रतुल्यः, हर्षेण आलिङ्ग्य, रामः तं सम्बोधितवान्— "तव कृपया, रावणकृतं महाप्रतापं शीघ्रं विजितम्; तव साहाय्येन बलं पुनः प्राप्तम्। यथा पितरं दशरथं वा ब्रह्माणं वा दृष्ट्वा हृदयम् हर्षयति, तथा त्वां दृष्ट्वा हर्षमवाप्नोमि।" "को भवति, दिव्यगन्धानुलेपनैः विभूषितः, निर्मलवस्त्रधारी, दिव्याभरणैः शोभितः?" इति रामः पृष्टवान्। महाबलः विनतापुत्रः, पक्षिराजः, हर्षपूर्णनेत्रः, प्रत्युवाच— "हे ककुत्स्थवंशज, अहं तव मित्रम्, प्राणसमः गरुडः; तव साहाय्याय आगतः। न असुराः, न दानवाः, न देवाः इन्द्रसहिताः, न गन्धर्वाः, इन्द्रजित्कृतं क्रूरकर्मणां नागास्त्रं, इदं भीषणं बन्धनं मोक्तुं शक्ताः।" एवं रामकथा एवम् प्रवहति, विभीषणस्य आगमनम्, वानराणां भीतिः, सुग्रीवस्य आश्वासनम्, सुशेणस्य उपायः, गरुडस्य आगमनम्, रामलक्ष्मणयोः उपचारः च, सर्वं शास्त्रानुसारम्, श्रद्धया, सौम्यभावेन, एकसंधानं कथायाः रूपेण।