वसिष्ठः शबलां कामधेनुं सान्त्वयन् अवदत्—"शबले, नाहं त्वां परित्यजामि, न च त्वया मयि किञ्चिदपि दुष्कृतं कृतम्। किन्तु अयं महाबलः राजा त्वां मम हस्तात् बलाद् हरति। मम बलं अद्य राज्ञः तुल्यं नास्ति; राजा हि बलवान्, क्षत्रियः, पृथिव्याः अधिपः च। एषा सम्पूर्णा सेनाऽपि गजाश्वरथसमाकुला, पताकाभिः विराजिता, तस्य बलं अधिकं करोति।" एवं वसिष्ठेन उक्ता सा शबला वाक्यकुशला साभिवाद्य महर्षिं वसिष्ठं विनीतया गिरा प्रत्युवाच—"न क्षत्रियबलस्यैव अधिक्यं ब्रुवन्ति, ब्रह्मन्; ब्राह्मबलस्य दिव्यशक्तिः क्षत्रियबलात् अधिका। तव बलं अनन्तम्; विश्वामित्रस्य महाबलस्यापि तव बलं नातिवर्तते—तव तेजः दुर्जयम्। आदेशं कुरु, महातेजः ब्रह्मतेजसाम्युक्त; अहं तस्य दुष्टस्य गर्वं बलं च प्रयत्नं च विनाशयिष्यामि।" एवं तया उक्तः कीर्तिमान् वसिष्ठः राम, तदा शबलेत्युक्तवान्—"विसृज तेजः, रिपुसैन्यविनाशिनि।" वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा सुरभिः रोरुवती शतशः पल्लवान् उत्पादयामास, हे राजन्। तैः विश्वामित्रस्य सर्वा सेना तस्य पश्यतः नाशिता; राजा क्रोधात् उच्चैः ज्वलद्भ्रुवः सन्न्यस्तः। स राजा महास्त्रशस्त्रैः पल्लवान् नाशयामास; पल्लवान् विश्वामित्रेण पीड्यमानान् दृष्ट्वा— पुनः सा शक्ता यवनसंयुक्तान् तीक्ष्णान् शाकान् सृजति स्म; पृथिवी तैः शाकैः यवनसंयुक्तैः आच्छादिता। ते शोभना महाबलाः कनकसूत्रसन्निभाः, तीक्ष्णासिशूलधारिणः, सुवर्णवस्त्रपरिधानाः। सा सम्पूर्णा सेना ज्वलदग्निभिः इव दग्धा; तदा महाबलः विश्वामित्रः अस्त्राणि विससर्ज, यैः यवनाः कम्बोजाः बार्बराश्च विक्षिप्ताः। शृणु, राम, श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे बालकाण्डे पंचपञ्चाशत्तमः सर्गः। तदा, तैः अस्त्रैः विक्षिप्तान् यवनादीन् दृष्ट्वा, वसिष्ठः शबलीं योगबलसमन्वितां प्रेरयामास। तस्याः रोरुवत्या अद्भुतरूपेण सूर्यसमानवर्णाः कम्बोजाः उत्पन्नाः; स्तनात् बार्बराः शस्त्रपाणयः निष्पेतुः। गर्भदेशात् यवनाः, विष्ठाभूमेः शाकाः प्रसिद्धाः; रोमकूपेषु म्लेच्छाः हारिताः किराताश्च निवसन्ति। तैः सर्वैः सहसा विश्वामित्रस्य सेना गजाश्वरथसमेता नाशिता, हे राघवनन्दन। तदा महात्मना वसिष्ठेन निहतां स्वां सेनां दृष्ट्वा, विश्वामित्रस्य शतं पुत्राः, विविधशस्त्रपाणयः, अग्रे जग्मुः। तदा परमक्रुद्धः महर्षिः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः तेषां प्रति अग्रे गतः; केवलं गर्जनमात्रेण तान् सर्वान् दग्धवान्। विश्वामित्रस्य ते पुत्राः, स्वैः अश्वैः रथैः पादातिभिः च सह, क्षणेन भस्मीकृताः महात्मना वसिष्ठेन। स्वां सर्वां सेनां नष्टां दृष्ट्वा, विश्वामित्रः महात्मा लज्जया च चिन्तया च ग्रस्तः। स सागर इव वेगहीनः, दंष्ट्राभङ्गः सर्प इव, ग्रस्ततेजाः चन्द्रग्रहग्रस्तः सूर्य इव अभवत्। पुत्रैः बलविहीनः, पक्षच्छिन्नपक्षी इव, उत्साहशक्तिहीनः, विषण्णचित्तः बभूव। स एकं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, तं क्षात्रधर्मेण पृथिवीं पालयितुं आदेश्य, वनं प्रविवेश। हिमालयस्य शिखराणि, किन्नरभुजगसेवितानि, स गत्वा, महादेवं प्रीत्यर्थं घोरं तपः अकरोत्। कालेन तत्र देवाधिदेवः, वृषध्वजः, तं महर्षिं विश्वामित्रं वरदः सन्निधाय, "कस्मात् तपस्यसि, राजन्? यत् इच्छसि तत् वद; अहं वरदः—ते यदिष्टं तद्वद," इत्युक्तवान्। देवेन तु एवं उक्तः, महातपाः विश्वामित्रः, महादेवं प्रणम्य, इदं वचनं उवाच—"यदि तुष्टोऽसि, निष्पाप महादेव, शस्त्रविद्यां सर्वाङ्गीं शाखोपनिषद्गुह्ययुक्तां मे प्रयच्छ। ये चास्त्राणि सुरासुरर्षिगन्धर्वयक्षराक्षसानां मध्ये प्रसिद्धानि, तानि सर्वाणि मयि सञ्ज्ञातानि सन्तु, निष्पाप। तव प्रसादात्, देवदेव, मम कामः सिध्यताम्।" इत्युक्तः देवाधिदेवः "एवं भवतु" इति उक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत। एवं देवाधिदेवात् अस्त्राणि लब्ध्वा, महाबलः विश्वामित्रः महता गर्वेण पूर्णः अभवत्। पूर्णचन्द्रोदधिवद् वर्धमानबलः स तदा वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं हतमेव मन्यते स्म। ततः स राजा तपोवनं गत्वा, तैः अस्त्रैः तं मुनिवनं दग्धवान्। तस्य विश्वामित्रस्य मुक्तमस्त्रम् आलोक्य, शतशः मुनयः भयत्रस्ता दिशो दिशः पलायन्ते स्म। वसिष्ठस्य शिष्याः, मृगपक्षिणश्च, भयाकुलाः सहस्रशः दिशः दिशः पलायन्ते। क्षणमात्रं महात्मनः वसिष्ठस्य आश्रमः रिक्तः, शुष्कनलवनमिव, अभवत्। वसिष्ठः पुनः पुनः "मा भैष्ट" इति ब्रुवन्, "अद्याहं गाधिसुतं नाशयिष्यामि, यथा रविः तिमिरं नाशयति," इत्युक्तवान्।