युद्धकाण्डस्य पञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। ततः बलवान् दीप्तश्च वानरराजः सुग्रीवः विसन्नं वानरसैन्यं दृष्ट्वा चिन्तयामास—किमर्थं इदं सैन्यं समुद्रे निमग्ननावमिव व्यथितं दृश्यते? सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा वालिसुतः अङ्गदः प्रत्युवाच—न पश्यसि किम् राघवौ रामलक्ष्मणौ महारथौ? दशरथस्य तौ वीरौ बहुशरैः आवृतौ, शरशय्यायां शयने रक्तवस्त्रेण समाच्छादितौ, शरैरुपहतौ रक्ताङ्गौ, भूमौ शयितौ। तदा सुग्रीवः पुत्रं अङ्गदं प्रति उवाच—निदानं किञ्चिदस्ति, न तु बिना कारणं; नूनं भयेनैव इदं जातम्। वानराः विह्वलितमुखाः, शस्त्राणि परित्यज्य, सर्वदिशः पलायन्ति, विस्तीर्णनेत्राः भयात्। ते परस्परं न लज्जन्ति, न पृष्ठतः पश्यन्ति; अपहतान् वानरान् लङ्घयन्ति, अन्योन्यं आकृष्य पलायन्ति। तस्मिन्नेव काले, वीरः विभीषणः गदापाणिः, सुग्रीवं उत्साहयन्, राघवाय जयाशिषः दत्तवान्। वानरैः भयात् भीषितं विभीषणं समीपस्थं ऋक्षराजं च दृष्ट्वा, सुग्रीवः तं प्रति उवाच—एषः विभीषणः आगतः; तम् दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठाः रावणपुत्रमिव मन्यन्ते, अतः पलायन्ति। त्वं शीघ्रं सर्वदिशः पलायमानान् भयाकुलान् वानरान् संगृह्य, वद विभीषणः आगतः इति। सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, जाम्बवान् ऋक्षराजः वानरान् शमयित्वा पुनः संगृहीतवान्। ऋक्षराजस्य वचनं श्रुत्वा, विभीषणं च दृष्ट्वा, सर्वे वानराः भयं परित्यज्य पुनः आगच्छन्। किं तु विभीषणः रामस्य शरीरं शरैः विद्धं, लक्ष्मणस्य च, दृष्ट्वा धर्मात्मा सः दुःखितः अभवत्। सः जलसिक्तेन हस्तेन तयोः नेत्रे मृदुं मृदित्वा, शोकग्रस्तचित्तः, विलपन् अश्रूणि मुमोच। वीर्यशौर्यसम्पन्नौ, युद्धप्रियौ, तौ राक्षसैः मायया एवं स्थितौ। अस्मिन्नेव रावणस्य पुत्रे, दुष्टबुद्धौ, तौ धर्मिष्ठौ वीरौ राक्षसस्य कपटयत्नैः विपन्नौ। शरैः विद्धौ, रक्तसिक्ताङ्गौ, भूमौ मत्तद्विपाविव पतितौ। एषां बलं आश्रित्य अहं सुरक्षा प्राप्तवान्; किं तु तौ नरश्रेष्ठौ मृतवत् भूमौ शयितौ। आजीवन् अहं जीवामि, किं तु नष्टः; राज्ये आशा नष्टा; शत्रुः रावणः स्वसंकल्पं सिद्धं कृत्वा इच्छितं प्राप्तवान्। एवं विलपन्तं विभीषणं सुग्रीवः धर्मात्मा वानरराजः आलिङ्ग्य उवाच—निर्यात्यलं संशयेन, लङ्काराज्यं त्वं प्राप्तः; रावणः पुत्रसहितः इच्छितं न प्राप्तुम् शक्यते। रामलक्ष्मणौ गरुडबलसम्पन्नौ, मोहं त्यक्त्वा, रावणं सेनां च हन्ति। एवं राक्षसं सान्त्व्य सान्त्व्य, सुग्रीवः समीपस्थं श्वशुरं सुसेणं प्रति उवाच— त्वं वीरवानरैः सह, चेतनान् वानरान् गृहीत्वा, रामलक्ष्मणौ नरश्रेष्ठौ किष्किन्धां आनय। अहं रावणं पुत्रसहितं कुटुम्बं च हत्वा, सीतां आनयिष्यामि, इन्द्रः यथा स्वतेजः पुनः प्राप्तवान्। वानरराजस्य वचनं श्रुत्वा, सुसेणः प्रत्युवाच—पुरा दैत्यदैवसंघर्षं दृष्टवान्। तदा दानवाः पुनः पुनः देवान् शरास्त्रविद्यायुक्तान् आघात्य, पुनः पुनः आवृतवन्तः। बृहस्पतिः तान् देवान् शस्त्रपीडितान्, चेतनान्, मृतान् च, मन्त्रैः, औषधैः, विज्ञानैः उपचारं कृतवान्। त्वरितवानराः सम्पातिः पनसः च, अन्ये च, दुग्धसागरं शीघ्रं गच्छन्तु, तत्र दिव्यौषधयः आनयन्तु। वानराः पर्वतेषु वर्धमानाः महान् औषधयः जानन्ति—संजीवनी दिव्यजीवनदायिनी, विशल्याः देवैः कृताः। तत्र दुग्धसागरे, चन्द्रद्रोणौ पर्वतौ, अमृतमथनसमये स्थापितौ, तत्र श्रेष्ठाः औषधयः सन्ति। तौ पर्वतौ देवैः सागरे स्थापितौ; हनुमान् मारुतात्मजः तत्र गच्छतु, हे राजन्। तस्यां वेलायां, मारुतः मेघाः च विद्युत्संयुक्ताः, सागरं उद्वेलयन्तः, पर्वतानिव कम्पयन्तः। मारुतबलात्, द्वीपस्थाः महावृक्षाः शाखाभिः छिन्नाः, लवणोदके पतिताः। तत्र स्थिताः सर्पाः उद्वेगात् शीघ्रं पलायन्ति; जलचराः अपि लवणसागरं प्रविशन्ति। क्षणात् पश्चात्, सर्वे वानराः महाबलिनं गरुडं विनतासुतं ज्वलनार्कसदृशं दृष्ट्वा। तम् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, सर्पाः सर्वदिशः पलायन्ति; किं तु तौ नरौ, महाबलिनां नागबन्धनैः बद्धौ। तदा महापक्षी सुपर्णः ककुत्स्थवंशजौ तौ स्पृशन्, प्रणम्य, चन्द्रसदृशमुखौ मृदुं हस्ताभ्यां परिक्षिप्य अवलोकितवान्। एवं युद्धकाण्डस्य पञ्चाशत्तमः सर्गः समाप्तः।