रामस्य निधनं श्रुत्वा सीता विषण्णा हृदया विलपन्ती इदं चिन्तयामास—ये मम सदा पतिसंयुक्तां पुत्रवतीं च भविष्यसीति प्रोचुः, ते सर्वे मुनयः अद्य मिथ्यावादिनः जाताः, रामे हते। ये मां यजमानपत्नीं महायज्ञकर्तुः भार्येति विदुः, तेऽपि अद्य मिथ्यावादिनः जाताः, रामे हते। ये मां वीरपत्नीं मानितां नृपतिं भार्येति विदुः, तेऽपि अद्य मिथ्यावादिनः जाताः, रामे हते। ये द्विजातयः शुभकर्मसु मां पुण्येति व्याहरन्ति स्म, तेऽपि अद्य मिथ्यावादिनः जाताः, रामे हते। एते एव लक्षणा हि उत्तमस्त्रीणां पादपद्मानि, या राज्ञा सह अभिषेकसमायुक्ताः स्युः। येन लक्षणेन दुर्भाग्यवत्यः स्त्रियः विधवा भवन्ति, तानि लक्षणानि मयि न दृश्यन्ते, अपि च मम भाग्यं विनष्टं दृष्ट्वा। स्त्रीणां या लक्षणा "सत्यपद्मानि" इति कथितानि, तानि अद्य रामे हते मम मिथ्यावचनानि जातानि। मम केशाः सूक्ष्माः समाः कृष्णवर्णाः च; भ्रुवौ संयुक्ते न स्तः; जङ्घे समवृत्ते स्निग्धे; दन्ताः समाः अच्युताः च। मम नेत्रे शङ्खनिभे; हस्तपादौ सम्यग्विनिर्मितौ; गुल्फजङ्घे सममुद्गतानि; नखाः समाः स्निग्धाः च; अङ्गुल्यः समाः। मम स्तनौ पूर्णौ समौ निकटस्थितौ, निम्ननिपौ; नाभिः गम्भीरा, उन्नता; पार्श्वचच्छौ सम्यग्विनिर्मितौ। मम वर्णः मणिसदृशः, रोमाणि स्निग्धानि; एतेन द्वादशभिः लक्षणैः मां शुभलक्षणयुक्ताम् इति प्रोचुः। मम हस्तपादौ निष्कलङ्कौ, समपूर्णयवसदृशौ; स्मितं मृदु—एतेन कन्यालक्षणज्ञैः मुनिभिः मां अभिज्ञातम्। ब्राह्मणाः भाग्यविदः मम पतिसंयुक्तया राज्याभिषेकं पूर्वं व्याचष्ट; तदपि सर्वं मिथ्या जातम्। जनस्थानवनं निष्कृत्य, घटनां ज्ञात्वा, अचलसागरं तीर्त्वा, मम भ्रातरौ गोष्पदोपमं हतौ। राघवौ हि वरुणाग्न्यिन्द्रवायुभिर्ब्रह्मशिरसा च अस्त्राणि प्राप्तवन्तौ। तथापि, यः रणभूमौ अदृश्यः मायया, स रामलक्ष्मणौ—इन्द्रसमौ—मम रक्षकारौ, हत्वा माम् अनाथां कृतवान्। राघवस्य युद्धे दृष्ट्वा प्रतिद्वन्द्वी जीवन् न निवर्तते, अपि मनोजवः स्यात्। कालेन न किञ्चिद् अतिग्राह्यम्, मृत्युः च अजेयः एव, यदा रामः भ्रात्रा सह रणभूमौ पतितः। रामस्य न तावत् शोचामि, न लक्ष्मणस्य महारथस्य, न आत्मनः, न मातुः, यथा मम तपस्विन्याः श्वश्व्र्याः। या तु नित्यं व्रतानि कृत्वा प्रतीक्षमाणा चिन्तयति—"कदा सीतां लक्ष्मणं च रामेण सह द्रक्ष्यामि?"—इति। एवं विलपन्त्यै त्रिजटा राक्षसी प्रोवाच—"मा शोच, भद्रे; तव पतिः जीवति। कारणानि महान्ति युक्तानि च वदामि—येन रामलक्ष्मणौ जीवतः।" "रणे वीराणां मुखानि न क्रोधेन विक्रियन्ते, न च प्रमोदेन, यदा नायकः हतः। अयं वैदेहि पुष्पकः विमानः, दिव्यरूपः, त्वां न नेष्येत् यदि तौ मृतौ। यस्य सैन्यस्य प्रमुखवीराः हताः, यस्य तेजो गतं, यस्य यत्नः नष्टः, तत् युद्धे नौकायाः इव तर्णकच्छेदे भ्रमति। इदं तु सैन्यं, अशान्तम्, अव्यथितम्, हे तपस्विनि, ककुत्स्थपुत्रान् रक्षति, यथा अहं हर्षेण त्वां निवेदयामि। अतः त्वं आश्वास्य, शुभलक्षणेषु विश्वासं कुरु; ककुत्स्थपुत्रौ अक्लिष्टौ पश्य—स्नेहेन एतद् ब्रवीमि। अहम् अनृतं न कदापि उक्तवती, न च वदिष्ये, हे मैथिलि; तव गुणशीलत्वात् त्वं मम हृदयं प्रविष्टा। देवेन्द्रैः अपि, दानवैः अपि, एतौ न विजेतुम् शक्यौ; तदृशं दृष्ट्वा एतद् उक्तं मया।" "इदानीं पश्य, हे मैथिलि, अद्भुतं महच्चित्रं—हतौ अपि, अचेतनौ अपि, एतयोः तेजः न ह्रासमुपगतम्। सामान्यतः पुरुषाणां शक्तिहीनानां प्राणनष्टानां च मुखानि विकृतानि दृश्यन्ते। अतः दुःखं, शोकं, मोहं च त्यज, हे जनकात्मजे; रामलक्ष्मणयोः कृते अद्य जीवितुं न शक्यते।" एवं त्रिजटायाः वचनं श्रुत्वा सीता, दिव्यस्त्रियः सदृशी, अञ्जलिं कृत्वा प्रत्युवाच—"एवमस्तु"—इति मैथिली। ततः त्रिजटया सह पुष्पकात् विमानात् शीघ्रगत्या प्रत्यावर्त्य, सीता विषण्णा लङ्कां प्राविशत्। ततोऽनन्तरं त्रिजटया सह पुष्पकात् अवतीर्य, राक्षसीभिः सीता अशोकवनिकां नीताऽभवत्। सा तं वनं प्रविश्य, बहुवृक्षसमाकीर्णं, राक्षसेन्द्रस्य रम्यं काननं, तत्र रामलक्ष्मणौ स्मृत्वा, गाढं विषादमगच्छत्। एवं श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डे एकोनपञ्चाशत्तमः सर्गः। तत्र, भयानकबाणजालेन बद्धौ दशरथपुत्रौ शोणितेन समावृतौ, श्वासन्तौ गजराजाविव व्यथितौ क्षितौ शयने। सर्वे वानरश्रेष्ठाः, सुग्रीवमुख्याः, महाबलाः, तौ धर्मात्मानौ भ्रातरौ शोकसंतप्ताः परिवव्रुः। तस्मिन् काले, रामः स्थिरबुद्धिः महाबलश्च, बाणैः बद्धोऽपि, धैर्येण आत्मबलश्चेतसा च चेतनां पुनरावाप्तवान्।