सीता, पतिं हतं लक्ष्मणं च महाबलिनं दृष्ट्वा, शोकातुराम् अत्यन्तं विलपन्ती बाष्पपूर्णं च दुःखम् अन्वभवत्। तस्याः मनसि सन्तप्तायाः, ये विद्वांसः पूर्वं उक्तवन्तः—'न कदाचित् विधवा भविष्यसि, सदा पुत्रैः सह भविष्यसि'—ते सर्वे मिथ्याभूताः, रामे हते। ये अपि माम् यज्ञकर्तुः पत्नीम्, महायज्ञस्य स्वामिनः पत्न्याः इति उक्तवन्तः, ते अपि मिथ्याभूताः, रामे हते। ये वीरराजस्य पूज्यायाः पत्न्याः इति ज्ञातवन्तः, ते अपि मिथ्याभूताः, रामे हते। ये द्विजातयः शुभकालेषु मां पुण्यां इति घोषितवन्तः, ते अपि मिथ्याभूताः, रामे हते। एतानि लक्षणानि, यथा सत्स्त्रियाः पादे पद्मानि स्युः, राजसाम्राज्येन सह पतिसंयुक्तायाः अभिषिक्तायाः। परन्तु, येन लक्षणेन दुर्भाग्यवती स्त्रियाँ विधवा भवन्ति, तानि मयि न दृश्यन्ते, अपि तु भाग्यनाशं पश्यामि। स्त्रीणां यानि 'सत्यपद्म' इति लक्षणानि उक्तानि, तानि रामे हते मम वाक्यशून्यानि अभवन्। मम केशाः सूक्ष्माः, समाः, श्यामाः; भ्रुवौ न संयुक्ते; जंघे समवृत्ते, स्निग्धे; दन्ताः समाः, न तुट्टाः। मम नेत्रे शङ्खाकारौ; हस्तपादौ समवृत्तौ; गुल्फौ ऊरू च समचिह्नौ; नखाः स्निग्धाः, समाः; अङ्गुल्यः सिध्दाः। स्तनौ पूर्णौ, वर्तुलौ, संलग्नौ; नाभिः गम्भीरः, उन्नतः; पार्श्वौ वक्षः च समवृत्तौ। वर्णः मणिसदृशः; रोमाः स्निग्धाः; एतेषु द्वादशसु लक्षणेषु, पुण्यलक्षणयुक्ता इति मम घोषणा अभवत्। हस्तपादौ निःक्लिष्टौ, समपूर्णयवसदृशौ; स्मितं मृदु—एतेषु ऋषयः कन्यालक्षणानि दृष्टवन्तः। ब्राह्मणाः, भाग्यविदः, मम पतिसंयुक्तायाः अभिषेकं पूर्वं उक्तवन्तः, तद् सर्वं मिथ्या अभवत्। जनस्थानवनं विशुद्धं कृत्वा, घटनाः ज्ञात्वा, दुर्गमं समुद्रं अतिक्रम्य, मम द्वौ भ्रातरौ गोपदचिह्ने हतौ। राघवौ वरुणाग्निन्द्रवायुब्रह्मशिरसां अस्त्राणि प्राप्तवन्तौ। तथापि, युद्धे अदृष्टेन मायया, रामलक्ष्मणौ इन्द्रसमौ मम रक्षार्थं हतौ, मम आधारः नष्टः। राघवस्य युद्धे दृष्ट्वा शत्रुः न जीवन् प्रत्यागच्छति, मनसो वेगवान् अपि। समयस्य भारः नास्ति, मृत्युश्च अजेयः, यदा रामः भ्राता सह युद्धे पतितः। रामस्य, न लक्ष्मणस्य, न मम, न मातुः दुःखं एव, अपि तु तपस्विन्याः श्वशुर्याः दुःखं अधिकम्। सा सततं, व्रतानि पूर्णानि कृत्वा, प्रतीक्षयन्ती चिन्तयति—'कदा सीता लक्ष्मणः रामेण सह द्रक्ष्यामि?' इति। तस्याः विलपन्त्याः, तदा त्रिजटा राक्षसी उक्तवती—'माऽशुचः, आर्ये; तव पतिः जीवति।' सा उक्तवती—'महान् कारणं वक्ष्यामि, येन रामलक्ष्मणौ जीवतः इति।' युद्धे वीराणां मुखानि न क्रोधेन विकृतानि, न हर्षेण आकुलानि यदा स्वामी हतः। एष पुष्पकः विमानः, वैदेहि, दिव्यरूपेण तव वहनं न कुर्यात् यदि तौ मृतौ। सेना यस्य मुख्यवीराः हताः, यस्य उत्साहः नष्टः, युद्धे जलनौकायाः तुट्टपट्टिका इव विचरति। अपि तु एष सेना, न विक्षिप्ता, न विघ्निता, तपस्विनि, काकुत्स्थपुत्रयोः रक्षणं करोत्, यथा अहम् हर्षेण उक्तवती। अतः, एष शुभलक्षणानि आश्रित्य, विश्वासं कुरु; काकुत्स्थपुत्रौ अक्षतौ पश्य—स्नेहात् उक्तवती। मया कदापि मिथ्या न उक्तं, न च भविष्यति, मैथिली; तव गुणसंपन्नता, सौम्यता, मम हृदयं प्रविष्टा। देवाः इन्द्रसहिताः, दानवाः अपि, युद्धे एतयोः जयं न करिष्यन्ति; एतादृशं दृश्यं दृष्ट्वा, तव हितं उक्तवती। इदानीं पश्य, अद्भुतं विचित्रं च, मैथिली—हतौ, मूर्छितौ अपि, एतयोः तेजः न नष्टम्। सामान्यतः, यदा पुरुषाः बलं प्राणं च ह्रासयन्ति, तेषां मुखानि अत्यन्तं विकृतानि दृश्यन्ति। स्मर, दुःखं, मोहं च त्यज, जनकनन्दिनि; रामलक्ष्मणयोः कृते, अद्य जीवितुं न शक्यते। तस्याः वचनं श्रुत्वा, सीता, दिव्यकन्यासमा, अञ्जलिं कृत्वा, 'एवं भवतु' इति प्रत्यवदत्। ततः, पुष्पकविमानं मनोजवम् प्रतिनिवर्त्य, सीता विषण्णा त्रिजटया लङ्कां नीताभवत्। ततः त्रिजटा सह पुष्पकात् अवतीर्य, राक्षसीभिः अशोकवनं प्रविष्टा। तं वनं, बहुवृक्षसम्पन्नं, राक्षसराजस्य रम्यवनं प्रविश्य, सीता, रामलक्ष्मणयोः स्मरणं कृत्वा, गहनं शोकं अनुप्रविष्टा। ततः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, युद्धकाण्डे, एकचत्वारिंशदुत्तरचत्वारिंशदधिकसर्गे, तद्वर्णनं अस्ति। दशरथपुत्रौ, घोरबाणजालेन बध्धौ, रुधिरसिक्तौ, महागजाविव श्वासं कृत्वा, भूमौ शयानौ। सर्वे वानरश्रेष्ठाः, सुग्रीवसहिताः, महान् बलसम्पन्नाः, तौ धर्मात्मानौ भ्रातरौ, शोकवशं गताः, परिवृत्य स्थिताः।