उत्कटैः उत्साहैः महता च आवेगेन वाक्पतिः वाक्यं प्राह – “सुवर्णशृङ्खलाभिः सुवर्णाङ्कुशैः भूषितान् गजाः, सुवर्णकण्ठीभिः भूषितान् ते दास्यामि।” पुनः स प्राह – “चतुर्दशसहस्राणि एवं सुवर्णगजानां, चतुर्भिः श्वेताश्वैः युक्तान् सुवर्णरथान् दास्यामि।” ततोऽपि स प्राह – “अष्टशतान् अश्वान् घण्टानादैः भूषितान्, कुलीनान् बलवान् च, सह एकादशशतैः अश्वैः ते दास्यामि, स्थिरव्रते।” पुनः स प्राह – “विविधवर्णवयस्कानां गोषां कोटिं दास्यामि; चित्रीं तु मे ददातु।” ततोऽपि स प्राह – “यावद् रत्नं सुवर्णं वा त्वं इच्छसि, द्विजश्रेष्ठ, तत् सर्वं दास्यामि; चित्रीं तु मे ददातु।” एवं विवेकिना विश्वामित्रेण उक्तः, पूज्यः वसिष्ठः प्रत्युवाच – “चित्रीं ते न दास्यामि कदापि, राजन्।” स प्राह – “एषा एव मम निधिः, एषा एव मम सम्पद्, एषा एव मम सर्वम्, एषा एव मम प्राणः।” “नवचन्द्रपूर्णमासयोः यज्ञाः, यथाविधि कृताः सर्वाः क्रियाः – एते एव मम, राजन्, विविधाः च अन्याः यज्ञक्रियाः।” “सर्वाः मम क्रियाः तस्याः आधारिता, राजन्, न संशयः; किम् विस्तरेण? कामधेनुं न त्यजामि।” तदा, यदा वसिष्ठः कामधेनुं न त्यजति, विश्वामित्रः तां चित्रीं गाम् बलात् नयितुम् आरभत्, हे राम। सा चित्री, राज्ञा नीयमाना, विषण्णा रुदन्ती, दुःखिता, चिन्तयामास। “परममहात्मना वसिष्ठेन परित्यक्ता, अहं दुःखिता, किं राजपुरुषैः नीयामि, महद् दुःखम् अनुभूय?” “किं दोषं महात्मने कृतवत्यस्मि, येन माम् निर्दोषां भक्तां च, धर्मज्ञः सन्न् त्यजति?” एवं चिन्तयन्ती, पुनः पुनः श्वसन्ती, शीघ्रं महाबलिनं वसिष्ठं जगाम। शतशः राजपुरुषान् विमोच्य, वायुसमवेगेन महात्मनः पादयोर् उपसृत्य, सा चित्री रुदन्ती गर्जन्ती च, वसिष्ठस्य पुरतः स्थित्वा, मेघनिनादसमन्वितं वाक्यं प्राह। “भगवन्, ब्रह्मपुत्र, किम् मां परित्यजसि, येन राजपुरुषाः माम् तव सन्निधेः नयन्ति?” एवं उक्ता ब्रह्मर्षिः तां दुःखार्तां भगिन्यां इव, वाक्यं प्राह – “न त्वां परित्यजामि, शबले; न च त्वया मम दोषः कृतः; किन्तु बलवान् राजा त्वां बलात् हरति।” “मम बलं न तुल्यं राज्ञः, विशेषतः अद्य; राजा बलवान् क्षत्रियः भूमिपतिः च।” “सर्वा सेना, गजाश्वरतैः समाकीर्णा, पताकाभिः सुसज्जिता, तं बलवत्तरं करोत्।” एवं उक्तः वसिष्ठेन, सा वाक्पटु, विनीतया वाचा ब्रह्मर्षिम् प्रत्युवाच। “न क्षत्रियबलम् अधिकम् इति वदन्ति, ब्रह्मन्; ब्राह्मबलम् दिव्यं क्षत्रियात् अधिकम्।” “तव बलम् अनन्तम्; विश्वामित्रः महाबलः अपि, तव बलम् न अतिवर्तते – तव तेजः दुर्धर्षम्।” “आज्ञापय माम्, महातेजः, ब्राह्मबलसम्पन्न; तस्य दुष्टस्य गर्वबलयत्नं नाशयिष्यामि।” एवं उक्ता सा, हे राम, प्रसिद्धः वसिष्ठः तदा प्राह – “मुक्त्वा तेजः, शत्रुसैन्यनाशिनि।” तस्य वचनं श्रुत्वा, सुरभिः गर्जनया शतशः पल्लवान् उत्पादयामास, हे राजन्। तैः विश्वामित्रस्य सेना सर्वा समक्षं विनष्टा; राजा तु क्रुद्धः, ज्वलज्जिह्वः, तान् पल्लवान् शस्त्रैर् विनाशयामास। विश्वामित्रेण पल्लवान् पीडितान् दृष्ट्वा, सा पुनः तीक्ष्णान् शाकान् यवनैः सह उत्पादयामास; भूमिः शाकयवनैः आवृता। दीप्ताः महाबलाः सुवर्णसूत्रसदृशाः, तीक्ष्णशस्त्रधारिणः सुवर्णवस्त्रधारिणः च, तैः सेना सर्वा ज्वलनैर् इव नष्टा। तदा महाबलः विश्वामित्रः शस्त्राणि ससृजे, तैः यवनाः, कम्बोजाः, बार्बराः च व्याकुलिताः अभवन्। तदा, विश्वामित्रशस्त्रैः व्याकुलितान् दृष्ट्वा, वसिष्ठः कामधेनुं योगबलात् सृष्टिं कर्तुम् प्रेरयामास। तस्याः गर्जनात् कम्बोजाः सूर्यसमानदीप्त्या जाताः; स्तनात् बार्बराः शस्त्रधारिणः उत्पन्नाः। गर्भदेशात् यवनाः, पुरीषदेशात् शाकाः, रोमकूपेषु म्लेच्छाः, हारिताः, किराताः च वसन्ति। तैः तत्क्षणं विश्वामित्रस्य सर्वा सेना – गजाश्वरथैः सह – नष्टा, हे रघुनन्दन। तदा, वसिष्ठमहात्मना संहतां सेनां दृष्ट्वा, विश्वामित्रस्य शतपुत्राः विविधशस्त्रधारिणः अग्रगच्छन्। तदा, अतिविक्षिप्तः महर्षिः मन्त्रवेदाङ्गश्रेष्ठः वसिष्ठः, गर्जनमात्रेण तान् सर्वान् दग्धवान्।