तेषां क्रुद्धानां राक्षसाणां आक्राम्य गर्जतां शब्दः सप्तानां समुद्राणां उद्यमनादिव आसीत्। राघवः क्षणेनैव षड् राक्षसान् षड्भिः ज्वलद्ग्रहेण शरैः तेजस्विभिः अग्निजिह्वाभिः निपातितवान्। यज्ञशत्रुः, दुर्धर्षः, महापार्श्वः, महोदरः, वज्रदंष्ट्रः महाकायः, शुकः च शरणः च—एते सर्वे रामस्य शरवर्षेण सर्वाङ्गेषु विदारिताः, जीवन्तः केवलं युद्धात् निवृत्ताः। तदाऽपि क्षणमात्रेण महाचरः रामः दिशः चान्तः च तीक्ष्णैः अग्निजिह्वाभिः शरैः विशुद्धमकारयत्। ये अन्ये वीर्यवन्तः राक्षसाः रामं प्रस्थिताः, तेऽपि समीपमागताः ज्वालायाः पतङ्गवत् विनष्टाः। सुवर्णपक्षैः शरैः सर्वत्र विचरद्भिः रात्रिः द्योतिता, शरद्गर्भरात्रिरिव दीप्यन्ती। राक्षसाणां गर्जितैः, नगदण्डानां निनादैः च, सा रात्रिः भीषणा अभवत्, अत्यन्तं भयावहत्वं प्राप्नुवन्ती। तस्य महाशब्दस्य प्रवाहेण त्रिकूटपर्वतः गुहायुक्तः दिव्यपर्वतवत् प्रतिध्वनितः। महाकायाः गोलाङ्गूलाः कृष्णवर्णाः रात्रिचरान् राक्षसान् बाहुभिः आलिङ्ग्य तान् भक्षयन्ति स्म। अङ्गदः युद्धं प्रविश्य शत्रून् हन्तुं रावणस्य पुत्रं, तस्य सारथिं, अश्वान् च शीघ्रं निपातितवान्। इन्द्रजित् अश्वसारथिसंहारात् रथं परित्यज्य, अङ्गदेन महाकायः अन्तर्धानमगच्छत्। सर्वे देवाः, ऋषयः च, वालिसुतस्य कर्म प्रशंस्यं, रामलक्ष्मणयोः च, स्तुत्वा सम्मानं ददुः। सर्वे प्राणी इन्द्रजितस्य युद्धशक्तिं जानन्ति स्म; तं महात्मानं पराजितं दृष्ट्वा हर्षिताः। वानराः सुग्रीवेण विभीषणेन सह, शत्रुं विजितं दृष्ट्वा 'साधु साधु' इति हर्षं प्रकटयन्ति स्म। इन्द्रजित् वालिसुतेन युद्धे पराजितः, महान् कर्म कृत्वा, क्रोधेन प्रज्वलितः अभवत्। स रावणस्य पुत्रः, युद्धेन क्लान्तः, ब्रह्मदत्तवरः, अदृश्यत्वं प्रविश्य, क्रोधेन मनः व्याप्य अन्तर्धानमगच्छत्। स अदृश्यः, विद्युत्सदृशैः तीक्ष्णैः शरैः, भयङ्करैः सर्पसदृशैः शरैः रामलक्ष्मणयोः प्रहारं कृतवान्। क्रुद्धः राक्षसः मायया युद्धे राघवयोः सर्वाङ्गेषु बाणैः ताडितवान्, तौ युद्धे मोहितौ। सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः अदृश्यः, मायावी निशाचरः, रामलक्ष्मणौ बाणपाशेन बद्धवान्। क्रुद्धः सर्पबाणैः आकस्मिकं ताडितौ तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ वानरैः निरीक्षितौ। रूपेण दृश्यः राक्षसपुत्रः तौ द्वौ न हन्तुं शक्नोति स्म; तदा मायया राजपुत्रौ पापेन बध्नात्। एवं वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। शृणु अधुनाऽपि पंचचत्वारिंशः सर्गः। ततः रामः महाबलः शत्रुपथं अन्वेष्टुम् इच्छन् दश वानराधिपान् आज्ञापयत्। सुषेणस्य द्वौ पुत्रौ, नीलः वानराधिपः, अङ्गदः वालिसुतः, शीघ्रः शरभः च तान् प्रेषितवान्। द्विविदः, हनुमान्, सानुप्रस्थः, ऋषभः वृषभस्कन्धः शत्रुनिग्रहः च अपि प्रेषितः। ते बलवन्तः वानराः हृष्टाः महान् द्रुमान् गृहीत्वा आकाशं प्रविश्य दश दिशः अन्वेष्टुम् प्रवृत्ताः। रावणस्य पुत्रः, शस्त्रविद्यायुक्तः, श्रेष्ठधनुर्धरः, तान् शीघ्रगामिनः अपि शरैः शीघ्रतरैः अवरुद्धवान्। वानराः तीक्ष्णैः शरैः ताडिताः, रात्रौ तमसि तं द्रष्टुं न शेकुः, मेघैराच्छन्नसूर्यवत्। रावणस्य पुत्रः, युद्धविजयी, तीक्ष्णैः शरैः केवलं रामलक्ष्मणयोः शरीरेषु बाणवर्षं कृतवान्। तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ, शरीरं सर्वतः आच्छादितं, क्रुद्धेन इन्द्रजिता सर्पसदृशैः बाणैः ताडितौ। तयोः व्रणात् रक्तं बहुलं प्रवाहितम्, तौ किम्शुकवृक्षसदृशौ शोभितौ। रावणस्य पुत्रः, रक्ताक्षः, कज्जलपिण्डसदृशः, अदृश्यः तयोः भ्रातृयोः प्रति वाचं उवाच। 'इन्द्रः अपि मां युद्धे न द्रष्टुं न च समीपं गन्तुं शक्नोति; किम् पुनः युवां?' इति। 'राघवौ, मम सर्पबाणपाशेन गृहीतौ, गृध्रपक्षैः शरैः, अहं क्रोधेन यमलोकं प्रेषयामि।' इति उक्त्वा, धर्मात्मानौ रामलक्ष्मणौ तीक्ष्णैः शरैः ताडितवान्, हृष्टः गर्जन्। कज्जलपिण्डसदृशः वीरः, धनुषं समादाय, पुनः भीषणा बाणान् युद्धे विससर्ज। स वीरः, प्रहारकुशलः, पुनः पुनः गर्जन्, तीक्ष्णैः बाणैः रामलक्ष्मणयोः प्राणस्थानि ताडितवान्। सर्पबाणपाशेन युद्धमध्यस्थौ तौ भ्रातरौ क्षणमात्रेण परस्परं अपि न पश्येताम्। इति रामायणस्य युद्धकाण्डे एषा कथा सम्पूर्णा।