द्विविदः, शरैः विदारिताङ्गः क्रोधेन च सम्परिप्लुतः, शालवृक्षेणाशनिप्रभं रथं चाश्वान् सारथिं च सह तेन निपात्य बभञ्ज। तस्मिन्नेव काले विद्युत्माली सुवर्णाभरणभूषितः स्वेन रथे स्थितः, सुषेणं शरैः सम्प्रहारयन् पुनः पुनः निनादमकरोत्। ततः कपिसत्तमः सुषेणः तं रथस्थं दृष्ट्वा, शीघ्रं महाशैलशृङ्गेण तस्य रथं भूमौ पातयामास। राक्षसः स विद्युत्माली निशाचरः, शीघ्रगामित्वात् ततः रथात् अपतन् भूमौ स्थित्वा गदां समादत्त। तदा सुषेणः कपिसैन्यस्य प्रमुखः, कोपसमन्वितः महाशिलां गृहित्वा निशाचरस्य समीपं प्रधावितवान्। निशाचरः विद्युत्माली तं सुषेणं समागच्छन्तं वेगेन गदया वक्षसि समाहत्य ताडितवान्। स तु कपिसत्तमः, तया गदया दत्तं घोरमपि तु अप्रमेयमपि प्रहारं न विचलितः, मौनेनैव तं प्रतिपक्षं महायुद्धे शिलां वक्षसि प्रक्षिप्तवान्। तया शिलाप्रहारेण हृदयभिन्नः विद्युत्माली निशाचरः भूमौ प्राणान्सञ्जहास। एवं तत्र वीर्यवन्तः निशाचराः तैः कपिवीरैः समरे एकैकशः भग्नाः, यथा देवैः दैत्याः पराजिताः। तत्र शरैः शूलैः गदैः तोमरैः शरैः च, रथैः च युद्धाश्वैः च समरे क्षिप्तैः, मदोन्मत्तैः हतानां गजानां कपीनां राक्षसानां च, भग्नचक्रयोकस्सूत्राणां च भूमौ निपतितानां मध्ये, रणभूमिः भीषणा बभूव। तत्र शृगालगणैः संचर्यमाणे, शिरोच्छिन्नकपिराक्षसदेहाः सर्वतः समुत्थाय तस्य महायुद्धस्य घोरतां विवर्धयन्ति, यथा सुरासुरयुद्धे। ततः कपिश्रेष्ठैः निपात्यमानाः निशाचराः रुधिरगन्धेन विमोहिताः, सूर्यास्तमनकाङ्क्षिणः पुनः प्रचण्डयुद्धाय समुत्पेतुः। एवं कपिराक्षसयोर्युद्धे प्रवृत्ते, सूर्यः अस्तमगम्य रात्रिः समुपस्थितवती, यत्र महाघोरं तमः व्याप्य स्थितम्। तत्र परस्परद्वेषसमन्विताः विजयकाङ्क्षिणः कपयः राक्षसाश्च, तस्मिन्रात्रौ महायुद्धं प्रवर्तयामासुः। राक्षसाः "कपिः अस्ति" इति च, कपयः "राक्षसः अस्ति" इति च, तस्मिन्भीषणे तमसि परस्परं प्रहारयन्ति। "हन्यताम्! विदीर्यताम्! पलायत!" इत्येवं शब्दाः तत्र सैन्ये समुत्पेतुः। तत्र रात्रौ सुवर्णकवचधारिणः राक्षसाः, प्रदीप्तौषधिवनान्तरेषु पर्वतेश्वराः इव बभासिरे। तस्मिन्ध्वान्ते राक्षसाः कोपसमन्विताः वेगेन इन्द्रियैः कपीन् भक्षयन्तः समन्ततः विचेरुः। ते भीमाः क्रुद्धाः च राक्षसाः, तीक्ष्णदंष्ट्रैः सुवर्णमौलिभूषितान् अश्वान् नागध्वजितान् रथांश्च विदारयन्तः समुत्पेतुः। बलवन्तः कपयः अपि समरे राक्षसानीकं कम्पयन्तः, गजान् सारथिभिः, पताकाध्वजैः रथैः च सह, समन्तात् निपातयन्ति। ते कोपिताः कपयः दन्तैः आकृष्य च विदारयन्ति; लक्ष्मणरामौ च विषधराभमैरिशुभिः राक्षसान् समरे प्रहारयतः। ते राक्षसान् दृष्टान् अदृष्टांश्च, रामलक्ष्मणौ शरैः निपातयतः; अश्वचक्रचूर्णितरजः समुत्पद्यते। तद्रजः समरे योधैः उत्पादितं, श्रोत्रचक्षुषी रुद्ध्वा, तस्मिन्भीषणे रोमाञ्चकरकरे युद्धे, रुधिरनद्यः प्रवहन्ति। तत्र दुन्दुभीनां मृदङ्गानां पणवानां च शब्दः, शङ्खनिस्वनैः रथचक्रघोषेण च मिश्रितः, अद्भुतः शुश्रुवे। हतानां राक्षसानां निनादः, विद्धानां कपीनां च शब्दः, तत्र समुत्पेतुः। तत्र शूलशक्तिप्रासपट्टिशैः निपातिताः कपिश्रेष्ठाः, मायाविनः पर्वतसमाः राक्षसाः च निपातिताः। तस्मिन्रणाङ्गणे शस्त्राणां प्रहारेण चापवृष्ट्या भूमिः आच्छादिता, रक्तपङ्किलत्वात् दुर्निरीक्ष्या दुर्गमाऽभवत्। सा रात्रिः भीषणा बभूव, कपिराक्षसयोः नाशकारिणी, यथा सर्वभूतानां कालरात्रिः, दुस्तरा च। तत्र राक्षसाः तस्मिन्भीषणे तमसि प्रमोदिता, रामं प्रति शरवृष्ट्या समुपजग्मुः। तेषां कोपितानां गर्जतामागच्छतां शब्दः सप्तसागरसमुत्थितनिनादसदृशः आसीत्। रामः षड्राक्षसान् षड्भिः शरैः निमेषमात्रेण निपातयामास, तैः ज्वलद्भिः शरैः इव ज्वालाभिः। यज्ञशत्रुः दुर्धर्षः महापार्श्वः महोदरः वज्रदंष्ट्रः, शुकशरणौ च— एते सर्वे रामस्य शरप्रवृष्ट्या सर्वाङ्गेषु विदारिताः, तत्रैव युद्धात् विवर्णाः प्राणैः शेषिताः निविवृशुः। निमेषमात्रेण स महारथः दिशः सर्वाः ज्वलद्भिः शरैः शुद्धीकृत्य प्रकाशयामास। ये चान्ये राक्षसवीराः रामं प्रति स्थिताः, तेऽपि तं समाश्रित्य पतङ्गा इव दीपे नाशमुपययुः। सुवर्णपक्षैः शरैः सर्वतो विचरद्भिः सा रात्रिः शरद्रात्रिरिव ज्वलज्ज्योतिषा दीप्तिमती बभूव। राक्षसानां गर्जितैः दुन्दुभीनां च शब्देन सा रात्रिः भीषणा सञ्जाता, अधिकं च भयानका बभूव। तस्मिन्महति शब्दे सर्वतो व्याप्ते, त्रिकूटपर्वतः गुहासमाकीर्णः दिव्यगिरिरिव प्रतिनिनादम् अकरोत्। ते महाकायाः गोलाङ्गूलाः, तमस्सदृशवर्णाः, निशाचरान् बाहुभिः परिष्वज्य तान् खादितुम् आरब्धवन्तः।