हरिः ॐ। स राक्षसवीरः तीक्ष्णबाणैः शीघ्रहस्तेन अंगानि विदारितानि अपि, वानराधिपतिः सुघ्रीवः, बलिनं प्रघासं, यो सेनायाः गणान् ग्रसन्निव बभूव, वेगेन प्रहारं चकार। सुघ्रीवः बाणवृष्ट्या अभिहतः, भयङ्करं राक्षसं प्रघासं वेगेन सप्तपर्णद्रुमेण आहतवान्। तत्र लक्ष्मणः एकेनैव बाणेन विरूपाक्षं विव्याध, तदा राक्षसवीराः अग्निकेतुः, रश्मिकेतुः, सुप्तघ्नः, यज्ञकोपश्च रामं बाणैः विव्यधुः। रामः कोपसंरक्तः, तेषां चतुर्णां रणे ज्वलद्भिः अग्निजिह्वाभिः सदृशैः भीषणैः चतुर्भिः बाणैः शिरांसि छित्त्वा पातितवान्। तत्र मैन्देन वज्रमुष्टिः मुष्टिना प्रहृतः, स्वसारथिसहितः, अश्वैः सह रथात् भूमौ पर्वत इव पतितः। युद्धे निकुम्भः, नीलं, यः अञ्जनसमवर्णः बभूव, तीक्ष्णैः बाणैः विव्याध, सविता मेघं रश्मिभिः विदारयन्निव। पुनः त्वरितहस्तः रजनीचरः निकुम्भः युद्धे नीलं शतबाणैः विव्याध हासमकरोत्। नीलः, युद्धे विष्णुवत्, रथचक्रेणैव समरे निकुम्भस्य च सारथेः च शिरः छित्त्वा क्षिप्रं पातितवान्। द्विविदः, यस्य स्पर्शः वज्रविद्युत्समः, सर्वराक्षसाणां पश्यतां, अशनिप्रभं पर्वतशृङ्गेण आहतवान्। अशनिप्रभः, विद्युत्समप्रभः, द्विविदं वृक्षयुद्धविशारदं बाणैः वज्रसन्निभैः विव्याध। द्विविदः, शरीरं बाणैः विदारितः, क्रोधसंयुक्तः, सालवृक्षेण अशनिप्रभं रथेन अश्वैः सारथिना च सह निपातितवान्। विद्युत्माली रथस्थः सुवर्णाभरणभूषितः सुषेणं बाणैः विव्याध गर्जनं पुनः पुनः चकार। ततः सुषेणः वानरश्रेष्ठः, तं रथस्थं दृष्ट्वा, महाशिलया शीघ्रं रथं भूमौ पातितवान्। विद्युत्माली रजनीचरः त्वरितः रथात् उत्पत्य गदां गृहीत्वा भूमौ स्थितवान्। सुषेणः वानरयूथपः क्रोधेन महाशिलां गृहीत्वा रजनीचरसमीपं प्रधावितवान्। विद्युत्माली रजनीचरः, त्वरया सुषेणस्य वक्षसि गदया प्रहारं चकार। सुषेणः वानरश्रेष्ठः, तेन भीष्मेण अगम्येन गदाप्रहारेण न कम्पितः, शिलां मौनमुपगम्य शत्रोः वक्षसि प्रक्षिप्य युद्धे स्थितः। शिलाघातेन आहतः विद्युत्माली रजनीचरः हृदयभिन्नः भूमौ मृतः पतितः। एवं तत्र वीर्यवन्तः रजनीचराः वानरवीरैः एकैकशः समरे अभिहता, यथा दानवाः सुरैः। शरैः, गदाभिः, शूलैः, तोमरैः, रथैः, हयैश्च समरे क्षिप्तैः, मदोन्मत्तगजैः, पतितवानरराक्षसैः, भग्नचक्रयोक्स्थूणैः च पृथिव्यां व्यापन्नैः, रणभूमिः भीषणा बभूव। शृगालगणैरुपसृष्टा सा भूमिः, वानरराक्षसानां शिरश्छिन्नानि देहानि सर्वतः समुत्थितानि, तद्भयंकरं रणममर्षयत्, यथा सुरासुरयुद्धम्। तदा वानरयूथपतिभिः अभिहता रजनीचराः, रक्तगन्धेन आक्रान्ताः, पुनः सूर्यास्तमनाकाङ्क्षिणः भीमेन युद्धेन समारब्धाः। एवं वानरराक्षसयोर्युद्धे प्रवृत्ते, सूर्यः अस्तमगम्य, रात्रिः संजाताः, मृत्युसंयुक्ता अन्धकारिणी च बभूव। उभयपक्षयोः वैरबद्धयोः, विजयाकाङ्क्षिणोः, तत्र प्रचण्डयुद्धे रात्रौ रणः प्रववृते। राक्षसाः "वानरः अस्ति" इति, वानराः "राक्षसः अस्ति" इति, तमसि घोरे समरे अन्योन्यं ताडयन्तः। "हन्त! विदारय! पलायस्व!" इत्यादयः शब्दाः तत्र सैन्ये श्रूयन्ते। रात्रौ राक्षसाः सुवर्णकवचान्यन्ति, औषधिप्रभासु वनेषु पर्वतेश्वरानिव बभूवुः। तस्मिन्धकारे राक्षसाः कोपसंरक्ताः, महावेगेन वानरान् चरन्तः भक्षयन्ति स्म। ते भीषणाः राक्षसाः क्रुद्धाः, तीक्ष्णदंष्ट्रैः सुवर्णशिरोभूषितान् अश्वान्, भुजगध्वजीन् रथांश्च विदारयन्तः उत्प्लुत्य विचरन्ति स्म। वानराः अपि महाबलिनः, समरे राक्षससेनां, गजैः सारथिभिः पताकाध्वजैश्च रथैः सहिताम्, कम्पयन्ति स्म। कोपात् ते राक्षसान् आकृष्य दंष्ट्राभिः ददंशुः, लक्ष्मणरामौ च विषधरसदृशैः बाणैः तान् विव्यधतुः। ते राक्षसान् श्रेष्ठान् दृश्यमानान् अदृश्यांश्च बाणैः निपातयन्ति स्म, अश्वचक्रचूर्णितधूलिः चोत्पपात। सा धूलिः भूमेः उत्पन्ना, युद्धरतानां कर्णनेत्रे अवरुध्य, तस्मिन्भीष्मे रोमाञ्चकरिणि संघर्षे, रुधिरनद्यः प्रवहन्ति स्म। तत्र दुन्दुभीनां, मृदङ्गानां, पणवानां शब्दः, शङ्खनिनादैः रथचक्रघोषेण च मिश्रितः, श्रवणे विस्मयकरः प्रववृते। तत्र राक्षसानां निपातितानां विक्रन्दाः, वानराणां च आहतानां शब्दः समुत्थितः। वानरयूथपाः शूलैः, त्रिशूलैः, परश्वधैः निपातिताः, मायाविनः पर्वताकारराक्षसाश्च अपि भूमौ पतिताः। तस्मिन्नरण्ये शस्त्रास्त्राणां वर्षेण आच्छन्ना भूमिः, रुधिरपङ्केन दुर्निरीक्षा दुष्प्राप्या च बभूव। सा रात्रिः उभयवानरराक्षसान् विनाशयन्ती, सर्वभूतानां यथा कालरात्रिः, दुःसाध्या बभूव। तदा राक्षसाः तस्मिन्भीष्मे तमसि प्रमोदिताः, रामं प्रति बाणवृष्ट्या समुपजग्मुः। हरिः ॐ।