तस्मिन्नेव काले राक्षसवानरयोः मध्ये भीषणः संग्रामः समजनि, यथा प्राचीनकाले देवासुरयुद्धम् अभवत्। तदा राक्षसाः तेजस्विभिः गदाभिः शूलैः त्रिशूलैः परश्वधैः च स्वबलं प्रगटयन्तः सर्वान् वानरान् प्रहारैः पतयामासुः। तेषां प्रतिकारं कृत्वा महाबलवन्तः वानराः द्रुमशिलागिरिशृङ्गैः शीघ्रगामिभिः नखदंष्ट्राभ्यां च तान् राक्षसान् प्रहारयन्तः समरे समभ्यधावन्। ततो महान् निनादः समुत्पन्नः—"जयति राजा सुग्रीवः!" इति। "जय जय राजाय" इति घोषयित्वा प्रत्येकः स्वनामापि उच्चैः उच्चैः प्राकाशयन्। अन्ये क्रूररूपिणः राक्षसाः प्राकारस्थाः भूमिं प्राप्तान् वानरान् शरैः शूलैः च प्रहारयन्तः तान् क्षिप्रं व्यथयामासुः। क्रुद्धाः वानराः भूमिं प्राप्ताः प्राकारस्थान् राक्षसान् भुजबलात् आकाशं प्रतिपत्य आकृष्य भूमौ निपातयामासुः। एवं मांसरुधिरसंघातेन घनः, दृष्ट्वा विस्मयजनकः, सः नादितः संग्रामः राक्षसवानरयोः मध्य उत्पन्नः। एवं महात्मभिः वानरैः समरे युद्ध्यमानैः राक्षसासु महान् वीर्यकोपप्रवाहः उत्पन्नः। सुवर्णाभरणैः शोभितैः अश्वैः, अग्निज्वालासमप्रभैः गजैः, सूर्यसदृशैः रथैः, दीप्तकवचैः च राक्षसाः समारभ्य निर्गताः। दश दिशो निनादयन्तः, भीषणकर्मणः ते राक्षसवीराः रावणविजयाय प्रस्थिताः। तेषां प्रबलकर्मणां राक्षसानां सैन्यम् अभिमुख्य विजिगीषया वानरसेना वेगेन अभ्यधावत्। तस्मिन्नन्तरे परस्परं समभ्यधावतां राक्षसवानरयोः मध्ये युग्मयुद्धानि अभवन्। अङ्गदः वालिसुतः इन्द्रजित् राक्षसं प्रति समरे समजातः, तयोः महान् तेजसा युद्धम् आसीत्, यथा अन्धकः त्रिनेत्रेण देवेन सह। सम्पातिः समरे नित्यं विक्रान्तः प्रजङ्घं समासाद्य समरे प्रवृत्तः, हनुमान् जाम्बुमालिम् अभ्यधावत्। रावणस्य अनुजो राक्षसः महाक्रोधयुक्तः विभीषणं समरे समासाद्य शत्रुघ्नवत् प्रहारयामास। महाकायः गजः तपनं बलिनं राक्षसं प्रति समरे समभ्यधावत्, नीलः महाबलः निकुम्भं समरे समासाद्य युद्धमकरोत्। वानरराजः सुग्रीवः प्रघासेन सह समरे प्रवृत्तः, लक्ष्मणः च वीर्यवान् विरूपाक्षं रणाङ्गणे समासाद्य समरमकरोत्। अग्निकेतुः दुरासदः रश्मिकेतुश्च राक्षसौ, सुप्तघ्नः यज्ञकोपश्च, रामेण सह समरे समभ्यधावन्। वज्रमुष्टिः मैनदेन सह, द्विविदश्च वज्रसन्निभः, तौ द्वौ भीषणौ राक्षसौ समरे प्रतिपद्य युद्धमकरोताम्। प्रतापनाख्यः वीर्यवान् भीषणः राक्षसः नलं समरे दुरजयः समरे समभ्यधावत्। धर्मात्मजः महाबलः सुषेणः विद्युन्मालिना महाकपिना समरे समभ्यधावत्। अन्ये च भीषणकपयः अन्यैः राक्षसैः सह सहसा समरे समभ्यधावन्, बहुभिः च समरे समप्रयुद्धन्। तत्र महान् घोरः रोमहरषणः संग्रामः समुत्पन्नः, यत्र वीर्यवन्तः राक्षसवानरौ विजयाकाङ्क्षिणौ समरे समभ्यधावताम्। तत्र वानरराक्षसदेहेभ्यः केशपुञ्जाः रुधिरप्रवाहाः च मांससमूहान् वहन्तः निर्गच्छन्ति स्म। तस्मिन् संग्रामे क्रुद्धः इन्द्रजित् अङ्गदं शूरं रिपुसैन्यविनाशनं गदया प्राहिणोत्, यथा शतक्रतुः वज्रेण प्रहारयेत्। ततः तेजस्वी शीघ्रगामी अङ्गदः स्वगदया सुवर्णभूषितं इन्द्रजितः रथं तस्याश्वांश्च सारथिं च समरे प्रहारयामास। सम्पातिः प्रजङ्घेन त्रिभिः शरैः विद्धः, युद्धमध्ये अश्वकर्णे प्रहारं कृत्वा प्रजङ्घं निनाय। जाम्बुमाली रथस्थः महाबलः समरे रोषात् हनूमतः उरसि रथशल्येन प्रहारयामास। हनुमान् पवनसुतः तं रथं समारुह्य वेगेन तं राक्षसं रथेन सह पाणिना समकर्षयत्। क्रूरः प्रतापनः गर्जन् नलं प्रति समरे समभ्यधावत्, किन्तु नलः शीघ्रं प्रतापनस्य नेत्रे प्रहारयामास। वानराधिपः सुग्रीवः तीक्ष्णशरैः राक्षसस्य वेगेन विद्धः, प्रघासं सेनां निगिरन्तं समरे प्रहारयामास। सुग्रीवः बाणवर्षेण पीडितः, वेगेन सप्तपत्रद्रुमेण तं भीषणं राक्षसं प्रघासं समरे प्रहारयामास। लक्ष्मणः एकेन बाणेन विरूपाक्षं समरे प्रहारयामास; अग्निकेतुः रश्मिकेतुः सुप्तघ्नः यज्ञकोपश्च राक्षसाः रामं बाणैः समरे प्रहारयामासुः। रामः क्रुद्धः तेषां चतुर्णां शिरांसि समरे चतुर्भिः ज्वलद्भिः बाणैः छित्त्वा निनाय। वज्रमुष्टिः समरे मैनदेन पाणिप्रहारात् रथात् सहाश्वैः भूमौ पतितः, यथा महागिरिः पृथिव्याः पतति। निकुम्भः समरे नीलं कालाञ्जनसमप्रभं तीक्ष्णैः शरैः विद्ध्वा, सूर्यः मेघं रश्मिभिः यथा विदारितुम् इच्छेत्, तथा प्रहारयामास। पुनः रजनीचरः निकुम्भः शतशरैः नीलं समरे विद्ध्वा हास्यं चकार। नीलः विष्णुवत् समरे रथचक्रेण निकुम्भस्य शिरः सारथिं च छित्त्वा समरे निनाय। द्विविदः वज्राशनिस्पर्शः, पर्वतशृङ्गेण अशनिप्रभं सर्वेषां राक्षसानां पुरतः समरे निनाय। किन्तु अशनिप्रभः विद्युत्समप्रभः द्विविदं वृक्षयुद्धविशारदं महाकपिं वज्रसन्निभैः बाणैः समरे विद्ध्वा व्यथयामास। एवं तत्र राक्षसवानरयोः मध्ये घोरः संग्रामः प्रवृत्तः, यत्र वीर्यबलपराक्रमैः परस्परं समरे समभ्यधावताम्।