गजगर्जितरवैः, अश्वनिह्रादैः, रथचक्रनिस्वनैः, राक्षसानां घोषैः च समन्वितं महद् शब्दमाकर्ण्य, तदा राक्षसवानरयोः मध्ये भीषणः संग्रामः समुत्पन्नः, यथा प्राचीनकाले देवासुरयोरिव। राक्षसाः दीप्तगदाभिस् शूलैः त्रिशूलैः परशुभिश्च स्ववीर्यं गर्वयन्तः सर्वान् वानरान् प्राहरन्। तदा महाबलिनः वानराः अपि तेषां राक्षसानां वृक्षैः पर्वतशृङ्गैश्च, नखदंष्ट्राभ्यां च शीघ्रं प्रहारं कृत्वा प्रतिपेदिरे। तत्र महान् घोषः अभवत्—"जयति राजा सुग्रीवः!" इति। "जय जय राजाय" इत्युक्त्वा, प्रत्येकः स्वनाम अपि उच्चैः शशंस। अन्ये क्रूरराक्षसाः प्रतोलस्थाः वानरान् भूमौ प्राप्तान् इषुभिः शूलैश्च विदारयन्तः स्थिताः। ते कोपितवानराः भूमौ प्राप्ताः स्वबाहुभ्यां प्लुत्याकाशं गत्वा प्रतोलस्थराक्षसान् अपाकर्षयन्। एवं तत्र रुधिरमांससंकीर्णः अद्भुतदर्शनः महासंग्रामः राक्षसवानरयोः प्रवृत्तः। वानराणां महात्मनाम् युद्धे प्रवृत्तानां समये, राक्षसानां कोपबलवृद्धिः अभवत्। राक्षसाः सुवर्णाभरणैः भूषितैः अश्वैः, ज्वलद्भिः गजैः, सूर्यसंकाशैः रथैः, शोभायमानैः कवचैश्च विराजमानाः निर्जग्मुः। ते दशसु दिशासु घोषं कुर्वन्तः, रावणविजयकाङ्क्षिणः, भीषणकर्मणः राक्षसाः प्रस्थिताः। वानराणां विशालनीलयः सेनाः अपि विजयलिप्सया तेषां घोरकर्मणां राक्षसानां सैन्यं प्रति धावितवन्तः। तदा राक्षसवानरयोः अन्योन्यं प्रति धावमानयोः, युग्मयुद्धानि प्रवृत्तानि। अत्राङ्गदः वालिसुतः इन्द्रजित्सा सह, यथा अन्धकः त्रिनेत्रेण सह, बभूव युद्धे। सम्पातिः प्रजङ्घेन, हनुमान् जम्बुमालिना, रावणभ्राता क्रुद्धः विभीषणेन, यथा शत्रुघ्नेन, समरे प्रतिपेदिरे। महागजो बलवान् तपनराक्षसेन युध्यते स्म, नीलः महाबलः निकुम्भेन। सुग्रीवो वानरराजः प्रघासेन समरे प्रवृत्तः, लक्ष्मणः च विरूपाक्षं प्रति प्रतस्थे। अग्निकेतुरशक्यः, रश्मिकेतुर् राक्षसः, सुप्तघ्नः, यज्ञकोपः च रामेण सह युद्धे प्रवृत्ताः। वज्रमुष्टिः मैनदेन, द्विविदः च अशनिप्रभेण, तौ क्रूरराक्षसौ प्रतिपन्नौ। प्रतातपनः दारुणकर्मा नलं प्रति, धर्मपुत्रः सुषेणः विद्युन्मालिना सह युद्धे स्थितः। अन्ये च भीषणवानराः अन्यैः राक्षसैः सह एकैकशः युद्धं कृत्वा, बहुभिः सह संग्राममपि अकरोत्। तत्र महान् रोमाञ्चनकरः शब्दमयः संग्रामः वीरराक्षसवानरयोः प्रवृत्तः, उभयोरपि विजयकाङ्क्षया। तदा वानरराक्षसदेहेभ्यः केशपुञ्जाः रुधिरधाराश्च, मांससमूहान् वहन्त्यः, स्रवन्ति स्म। क्रुद्धः इन्द्रजित् वीरं अङ्गदं गदया प्राहरत्, यथा शक्रः वज्रेण हन्ति। अङ्गदः अपि स्वगदया सुवर्णभूषितं इन्द्रजितः रथं, अश्वांश्च सारथिं च प्राहरत्। सम्पातिः प्रजङ्घेन त्रिभिः बाणैः आहतः, तं युद्धमध्यगं प्रजङ्घं हयकर्णे प्रहारं कृत्वा निहन्ति स्म। जम्बुमाली बलवान् रथे स्थितः, कोपेन हनूमन्तं यानशूलैः उरः प्रदेशे विदारयामास। हनुमान् पवनसुतः तम् रथं आरुह्य, त्वरया तं राक्षसं रथेन सह हस्तपृष्ठेन चूर्णयामास। प्रतातपनः भीषणः नलं प्रति गर्जन् धावति स्म, किन्तु नलः त्वरया तस्य नेत्रे प्राहरत्। सुग्रीवः अपि राक्षसस्य तीक्ष्णबाणैः विदारिताङ्गः सन्, सेनां पिबन्तमिव प्रघासं त्वरया सप्तपत्रेण द्रुमेण प्राहरत्। लक्ष्मणः एकेन बाणेन विरूपाक्षं जघान, अग्निकेतुः, रश्मिकेतुः, सुप्तघ्नः, यज्ञकोपश्च राघवं बाणैः विदारयामासुः। रामः क्रुद्धः तेषां चत्वारः राक्षसान् युद्धे चतुर्भिः ज्वलद्भिः बाणैः शिरांसि छित्त्वा निहन्ति स्म। मैनदः वज्रमुष्टिं पाणिप्रहारतः रथेन सह भूमौ पातयामास, यथा पर्वतः पृथिव्यां पतति। निकुम्भः नीलं, कालाञ्जनसङ्काशं, तीक्ष्णैः बाणैः विद्ध्वा, सूर्य इव मेघं रश्मिभिः विदारयति स्म। पुनः, निशाचरः निकुम्भः शतबाणैः नीलं हित्वा हसितुम् आरब्धवान्। नीलः विष्णुरिव समरे, रथचक्रेण तस्य निकुम्भस्य सारथेश्च शिरः छित्वा निहन्ति स्म। द्विविदः, वज्राशनिस्पर्शः, अशनिप्रभं राक्षसं सर्वराक्षसानां समक्षं पर्वतशृङ्गेण पातयामास। एवं तत्र महासंग्रामः राक्षसवानरयोः प्रवृत्तः, रोमाञ्चनकरः, दृष्ट्वा विस्मयावहः।