गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः च, सर्वतः यत्र यत्र वानरसेना स्थिताः तत्र तत्र सर्वदिशः परिपालयन्तः अभवत्। तस्मिन्नेव काले रावणः रात्रिचराणां स्वामी, क्रोधेन अभिभूतचित्तः, शीघ्रं सर्वसैन्यस्य प्रस्थानाय आज्ञां दत्तवान्। रावणस्य उक्तवाक्यान् श्रुत्वा, रात्रिचरैः सहसा भयङ्करः निनादः उत्पन्नः। ततः राक्षसैः सर्वतः शशाङ्कवर्णैः विस्तीर्णमुखैः नगाडाः सुवर्णदण्डैः ताडिताः निनादिताः। तत्र राक्षसैः शतसहस्रशः शङ्खाः वातपूरितमुखैः घोरनादैः आकाशं पूरयन्ति स्म। रात्रिचराः शङ्खैः विद्युत्प्रभामण्डलैः भूषिताः, श्यामाङ्गाः, मेघाः विद्युत्प्रभाभिः च तडितैः सम्वृताः इव अदृश्यन्त। ततः रावणेन प्रेरिताः सन्तुष्टाः सैनिका महाप्रवाहस्य समुद्रस्य तरङ्गाः इव समये प्रस्थिताः। तदनन्तरं सर्वतः वानरसेनायाः निनादः उत्पन्नः, मलयगिरिं शिखरैः, शिलाभिः, गुहाभिः च व्याप्य गुञ्जितः। शङ्खनिनादः नगाडानिनादः शीघ्रस्य सिंहनिनादः भूमौ, आकाशे, समुद्रे च प्रतिध्वनितः। गजानां हृष्टनिनादः, अश्वानां ह्रेषितः, रथचक्राणां गर्जितम्, राक्षसाणां घोषः च सह आकाशे व्याप्य गुञ्जितः। तस्मिन्नेव काले राक्षसवानरयोः महान् युद्धः अभवत्, देवासुरयुद्धस्य स्मरणीयः। दीप्तमुषलैः, शूलैः, त्रिशूलैः, परश्वधैः च राक्षसैः वानराः स्वबलस्य अभिमानं कृत्वा हताः। वानराः च, महाबलाः, तरुभिः, पर्वतशिलाभिः, शीघ्रपाणितालदंष्ट्रैः राक्षसान् अभिहन्ति स्म। तत्र महान् घोषः अभवत्—"राज्ञः सुग्रीवस्य जयः!" इति। "जयः जयः राज्ञे" इत्युक्त्वा, प्रत्येकः स्वनाम्ना घोषयामास। अन्ये घोरराक्षसाः प्राकारस्थाः, भूमिं प्राप्तान् वानरान्, शिलाभिः शूलैः च आहतवन्तः। क्रुद्धाः वानराः भूमिं प्राप्ताः, आकाशं प्लुत्वा, स्वहस्तैः प्राकारस्थाः राक्षसान् अधः अपातयन्ति स्म। तत्र घोरं युद्धम् अभवत्, मांसरक्तसम्पूर्णं, राक्षसवानरयोः, दृष्ट्वा विस्मयजनकं। यदा महात्मनः वानराः युद्धे तिष्ठन्ति स्म, तदा राक्षसाणां बलं क्रोधः च महती समुत्पन्ना। राक्षसाः सुवर्णाभरणैः भूषिताः अश्वैः, ज्वलद्गजैः, सूर्यसदृशैः रथैः, दिव्यवर्मभिः सज्जिताः, युद्धाय निर्गताः। वीर्यवान् राक्षसाः दशदिशं घोषयन्तः, घोरकर्मस्थाः, रावणस्य विजयाय निर्गताः। वानरसेना अपि विजयाकाङ्क्षिणी, घोरकर्मणि राक्षससेनां प्रति अभ्यधावन्ति स्म। तस्मिन्नेव काले, परस्परं युद्धे, राक्षसवानरयोः द्वन्द्वयुद्धानि समुत्पन्नानि। अङ्गदः, वालिसुतः, इन्द्रजित् राक्षसस्य सह युद्धं अकुरुत। तयोः वीर्यं अन्धकस्य त्रिनेत्रेण सह युद्धवत्। सम्पातिः, युद्धे सदा प्रबला, प्रजङ्घेन सह संग्रामं अकुरुत्; हनुमान् जम्बुमालिनं अभ्यधावत्। रावणस्य अनुजः, महाक्रोधः, विभीषणं प्रति युद्धे स्थितवान्; विभीषणः शत्रुघ्नवत् तीव्रं प्रहारं अकुरुत्। महागजः तपनस्य राक्षसस्य सह युद्धे स्थितः; नीलः महाबलः निकुम्भेन सह युद्धं अकुरुत्। सुग्रीवः वानरराजः प्रघासेन सह युद्धं अकुरुत्; लक्ष्मणः वीर्यवान् विरूपाक्षस्य युद्धभूमौ समागच्छत्। अग्निकेतुः, दुर्धर्षः, रश्मिकेतुः, सुप्तघ्नः, यज्ञकोपः च, रामस्य सह युद्धे स्थिताः। वज्रमुष्टिः, मैन्दः, द्विविदः, वज्रसदृशप्रभाः, घोरराक्षसयोः अग्रवानरैः युद्धे स्थिताः। प्रतापानः, घोरवीर्यः, दुर्धर्षः, नलस्य सह युद्धे प्रगाढं संग्रामं अकुरुत्। सुसेनः, धर्मपुत्रः, विद्युन्मालिना महावानरेण सह युद्धे स्थितः। अन्ये घोरवानराः सहसा अन्यैः राक्षसैः एकैकं युद्धं अकुरुत्, केचित् बहुभिः सह संग्रामं अकुरुत्। तत्र महान्, घोरः, रोमाञ्चनजनकः संग्रामः उत्पन्नः, वीर्यवान् राक्षसवानरयोः, उभयोः विजयाकाङ्क्षायाम्। वानरराक्षसदेहात्, बहुशः रोमाः रक्तप्रवाहः च, मांससमूहैः सह, प्रवहन्ति स्म। क्रुद्धः इन्द्रजित् वीर्यवान् अङ्गदं, शत्रुसैन्यविनाशकं, गदा प्रहारैः शतक्रतुर्वज्रेण इव आहतवान्। अङ्गदः, शीघ्रवान्, स्वगदया सुवर्णभूषितं इन्द्रजितस्य रथं, अश्वान्, सारथिं च अभिहन्ति स्म। सम्पातिः, प्रजङ्घेन त्रिभिः शरैः आहतः, युद्धमध्ये प्रजङ्घं अश्वकर्णे प्रहारं कृत्वा हन्ति स्म। जम्बुमाली, रथस्थः, महाबलः, क्रुद्धः, युद्धे हनुमन्तं रथशूलैः वक्षसि विदारयामास। हनुमान्, वातात्मजः, तं रथं आरुह्य, तं राक्षसं सह रथेन शीघ्रं ताडितपाणिना समूलं विनाशयामास। प्रतापानः, घोरराक्षसः, नलम् अन्वधावत्; नलः शीघ्रं प्रतापानस्य नेत्रे निष्क्रान्तवान्। एवं तत्र राक्षसवानरयोः महायुद्धं अभवत्, घोषैः, गर्जितैः, निनादैः, रक्तमांससम्पूर्णैः, वीर्यप्रदर्शनेन, विजयाकाङ्क्षया च सम्पूर्णम्।