सर्वं तत्र सुखसंपन्नं सन्तोषपूर्णं च, रम्यं जनैः पुष्टैः परिपूर्णं अभवत्। तत्र, हे राम, वसिष्ठः महर्षिः विश्वामित्रस्य सैन्यं सम्पूर्णतया तुष्टिं प्राप्तम्। ततः राजर्षिः विश्वामित्रः स्वगृहजनैः, पुरोहितैः, परिचारकैः सह सन्तुष्टः, पुष्टः च अभवत्। तस्य मन्त्रिभिः सेवकैः सहितः, परमसुखेन पूर्णः, वसिष्ठं प्रति इदं वचनं उवाच। “हे ब्राह्मण, त्वया मम अतिथिसत्कारः परममूल्येन कृतः। शृणु, वाग्विदां श्रेष्ठ, मम वचनं। शबलां मे ददातु, लक्षगव्येन विनिमयेन; सा हि गोः रत्नं, नृपाणां रत्नसंग्राहकत्वं च। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, शबलां मे धर्मतः ददातु।” इत्युक्त्वा, पूज्यः वसिष्ठः, ऋषिसारः, प्रत्युत्तरं दत्तवान्। धर्मात्मा वसिष्ठः विश्वामित्रं नृपं उवाच— “शबलां न दास्यामि लक्षगव्येन, न च कोटिगव्येन। हे नृप, न दास्यामि रजतसंचयेनापि; नाहं तां त्यक्तुं योग्यः, हे शत्रुसूदन। शबलां सदा मम, यथा धर्मात्मनः कीर्ति; तया देवपितृयज्ञार्पणं, तया जीवितं च। तया हि होमयज्ञाः, हविषः, स्वाहा- वषट्-प्रवचनं, विद्याशाखाः च निर्भराः। सर्वं एतत्, हे राजर्षे, तया निर्भरं—नात्र संशयः; सा मम सर्वस्वं, तुष्टिः, सत्यम्। बहून् कारणान्, हे नृप, शबलां न दास्यामि।” इत्युक्तः वसिष्ठेन, विश्वामित्रः पुनः वचनं उवाच। सः उत्साहवर्धितः, तीव्रभावेन, वाग्मिता युक्तः, वसिष्ठं प्रति इदं वचनं उवाच— “हे द्विजश्रेष्ठ, सुवर्णमाल्य- सुवर्णअङ्कुशयुक्तं, सुवर्णकण्ठबंधेन भूषितं, गजान् ददामि। चतुर्दशसहस्रं सुवर्णगजान्, चतुर्हययुक्तं सुवर्णरथं च दास्यामि। अष्टशतं घण्टानिनादयुक्तं, कुलीनं, बलिष्ठं अश्वान्, सह सहस्रदश अश्वैः दास्यामि, हे स्थिरव्रते। विविधवर्णवयस्कं गवां कोटिं दास्यामि; शबलां मे ददातु। यावद्रत्नं, यावज्जनितं सुवर्णं इच्छसि, तद् सर्वं दास्यामि; शबलां मे ददातु।” इत्युक्तः बुद्धिमता विश्वामित्रेण, पूज्यः वसिष्ठः प्रत्युत्तरं दत्तवान्— “न कदापि शबलां दास्यामि, हे नृप।” “एषा एव मम निधिः, एषा एव मम धनम्; एषा एव मम सर्वम्, एषा एव मम प्राणः। अमावास्याम् पौर्णमास्यादिकं, सर्वं विधिवत् कृतं—एषा एव मम, हे नृप, विविधयज्ञाः च। मम सर्वे कर्माणि तया निर्भरः, हे नृप, नात्र संशयः; किं विस्तरेण? कामधेनुं न दास्यामि।” एवं वसिष्ठेन शबलां न दत्तां दृष्ट्वा, विश्वामित्रः तदा शबलां बलात् नेतुं आरभत्, हे राम। तदा, महानृपेन नीयमाना, शबला दुःखिता, अश्रुपूर्णा, शोकसन्तप्ता चिन्तयन्ती अभवत्— “धर्मात्मना वसिष्ठेन त्यक्ता, अहं दुःखिता, नृपस्य जनैः दुःखपूर्णा नीयामि। किम् अपराधं महात्मने कृतवती, यत् सः मां निर्दोषां, भक्तां च, त्यजति, धर्मात्मा सन्?” इति चिन्तयन्ती, पुनः पुनः श्वसन्ती, शीघ्रं वसिष्ठं महाबलम् उपगच्छत्। नृपस्य शतशः सेवकान् झटिति विमोच्य, वायुवेगेन महात्मनः पादौ अभिप्राप्तवती। शबला, अश्रुपूर्णा, गर्जन्ती, वसिष्ठस्य सम्मुखे स्थित्वा, तडित्-मेघनिनादवत् वचः उवाच— “हे पूज्य, ब्रह्मपुत्र, किम् मां त्यक्तवान्, यत् नृपस्य सैनिकाः मां तव समीपात् नेतुम् इच्छन्ति?” इत्युक्ता, ब्रह्मर्षिः दुःखिता भगिन्यः इव, शोकदग्धां प्रति इदं वचनं उवाच— “न त्वां त्यजामि, शबले, न च त्वया किमपि अपराधं कृतम्; किन्तु, सः महाबलः नृपः त्वां बलात् नेतुम् इच्छति। मम बलं न नृपस्य तुल्यं, विशेषतः अद्य; नृपः बलवान्, क्षत्रियः, भूमिपतिः च। तस्य सैन्यं, गजाश्वरथसमाकीर्णं, पताकाभिः सुसज्जितं, तं अधिकबलं करोति।” एवं वसिष्ठेन उक्ता, वाग्विशारदा शबला नम्रतया ब्रह्मर्षिं प्रत्युत्तरं दत्तवती— “क्षत्रियस्य बलं ब्राह्मणस्य बलात् अधिकं न इति न वदन्ति; ब्राह्मणस्य दिव्यबलं क्षत्रियबलात् श्रेष्ठम्। तव बलं अप्रमेयम्; विश्वामित्रः महाबलः अपि तव तुल्यं न; तव तेजः अजेयम्। आदेशं कुरु, ब्रह्मतेजस्संपन्न, अहं तस्य दुष्टस्य गर्वं, बलं, प्रयासं च नाशयिष्यामि।” एवं तया उक्तः, हे राम, प्रसिद्धः वसिष्ठः तदा उवाच— “मुक्त्वा तेजः, शत्रुसैन्यनाशिनी!” इत्युक्त्वा, तस्य वचनं श्रुत्वा, सुरभिः गर्जनया शतशः पल्लवान् उत्पादितवती, हे नृप।