रामः शीघ्रकर्मणि मनः कृत्वा, यथायोग्यं मन्त्रस्य क्रमं तत्त्वं च विज्ञाय, विभीषणस्य अनुमत्याः च राजधर्मान् स्मृत्वा, अङ्गदं वालिपुत्रं समीपं आहूय तं मधुरया वाचा सम्बोधितवान् — "गच्छ सौम्य, मम वचनेन दशग्रीवाय एतद् वद, हे हरिश्रेष्ठ।" "त्वं भयमपि चिन्तां च विहाय लङ्कापुर्यां प्रविश्य स्थितः, शोभाहीनः, शक्तिविहीनः, मृत्युम् इच्छन्, विमूढेन्द्रियः जातः। हे निशाचर, मुनिषु, देवेषु, गन्धर्वेषु, अप्सरःसु, नागेषु, यक्षेषु, राजसु च, यत् पापं त्वया मोहात् दर्पेण च कृतम्, हे राक्षस, स्वयम्भुवरदानोद्भवः मदः नश्यति, तस्य पापस्य भीषणः प्रतिकरोऽद्य त्वां प्राप्तः।" "अहं दण्डधरः, भार्याहरणेन पीडितः, लङ्काद्वारे स्थितः, न्यायदण्डं धारयन्। हे राक्षस, यदि त्वं स्थिरः स्याः, युद्धे त्वं देवमुनिराजर्षीणां गतिं गमिष्यसि। येन बलात् च कपटेन च त्वया, अधम राक्षस, सीता हृता, तेनैव बलं अद्य दर्शय, नातिक्रामय। यदि त्वं शरणं न प्रपद्येथा, मैथिलीं न प्रतिप्रदास्यसि, तदा शरैः अहं राक्षसहीनं जगत् करिष्यामि।" "अयं विभीषणः, श्रेष्ठः राक्षसानाम्, धर्मात्मा च, आगतः; अस्य कीर्तिमन्तः लङ्कायाः राज्यं विघ्नरहितं भविष्यति। त्वं तु, मूढमित्रैः, पापात्मा, आत्मनः स्वरूपं न जानन्, अधर्मेण क्षणमपि राज्यं भोक्तुं न शक्नोषि। युद्धे स्थिरचित्तः वीर्यवान् भव; मम शरैः निहतः शुद्धिं यास्यसि। यदि त्वं त्रिषु लोकेषु पक्षिरूपेणापि प्रविश्य, मम दृष्टिपथमागतः, जीवन् न प्रतियास्यसि।" "हितं वचो वदामि ते — क्रियन्तां तव प्रेत्यकर्माणि, सुव्याप्ता लङ्का भवतु, यतः तव प्राणाः मयि स्थिताः।" रामस्यैवं वचः श्रुत्वा, अनिर्विण्णकर्मणः तस्य, तारापुत्रः अङ्गदः आकाशं प्रविश्य, इव हुताशनः साक्षात् रूपं धृत्वा, क्षणेन लङ्कां तीर्त्वा रावणस्य राजभवनं प्राप्तवान्। तत्र रावणं मन्त्रिभिः सहितं समासीनं दृष्ट्वा, नातिदूरे तस्य, हरिश्रेष्ठः अङ्गदः, ज्वलन इव दीप्तिमान्, सुवर्णकङ्कणभूषितः, उपविष्टः। स तत्र मन्त्रिसंनिधौ रामस्य उत्तमं सन्देशं, स्वनाम्ना पूर्वं निगदन्, सम्पूर्णरूपेण व्याहरत् — "अहं रामस्य कौसल्यानन्दनस्य, अयोध्याधिपतेः, दूतः; वालिपुत्रोऽहं अङ्गदः, यदि नाम श्रुतं भवतः।" "राघवः रामः कौसल्यानन्दवर्धनः त्वां प्रति वदति — 'निष्क्रमतु, युद्धं कुरु, पुरुषः भव, न क्रूरः।' अहं त्वां मन्त्रिभिः, पुत्रैः, बन्धुभिः, स्वजनैः च सह हनिष्यामि; त्वयि निहते त्रयोऽपि लोकाः निर्भयाः भविष्यन्ति। त्वं शत्रुः, अहं त्वां देवानां, दानवानां, यक्षगन्धर्वपन्नगराक्षसानां मध्ये निहनिष्यामि, मुनिभ्यः कंटकं अपाकरोमि। त्वयि निहते विभीषणस्य राज्यं भविष्यति; यद्यपि त्वं सीताम् अभिवन्द्य न प्रतिप्रदास्यसि।" हरिश्रेष्ठे अङ्गदे एतद् कठोरं वचनं ब्रुवति, निशाचरपतिः रावणः कोपेन परिपूर्णः अभवत्। ततः स कोपसम्भृतः मन्त्रिभ्यः पुनः पुनः आज्ञापयत् — "गृह्णीतैनम्! हन्यताम्!" इति दुष्टबुद्धिः। तस्य आज्ञां श्रुत्वा, चत्वारः भीमविक्रमाः निशाचराः, ज्वलिततेजसः, अङ्गदं जगृहुः। तारापुत्रः अङ्गदः, आत्मबलप्रदर्शनार्थं, तैः बद्धोऽपि, न किंचिदपि विचलितः, तान् द्वाभ्यां भुजाभ्यां बध्नान् इव विहंगमान् गृहीत्वा, गिरिसदृशं राजप्रासादं प्लुत्वा जगाम। तस्य प्लवगवेगात् ते राक्षसाः सर्वे भूमौ पतिताः, राक्षसाधिपः रावणः पश्यन्। ततः बलवान् वालिसुतः प्रासादस्य शिखरं आरोह्य, गिरिशृङ्गमिव, तद्रावणस्य पश्यतः, तं शिखरं वज्राभिहतं हिमवत्सानुमिव भित्त्वा, स्वनाम घोषयन्, उच्चैः निनदन्, आकाशे प्लुतः। सर्वान् राक्षसान् कम्पयन्, वानरान् हर्षयन्, स हरिसंघं प्रति रामस्य समीपं अगच्छत्। रावणः तु तं प्रासादविनाशं दृष्ट्वा, स्वविनाशम् अवेक्ष्य, क्रोधात् दीर्घं निश्वस्य। रामः अपि, बहुभिः प्रमुदितैः निनदद्भिः वानरैः परिवृतः, रिपोर्मरणे उत्सुकः, युद्धाय प्रस्थितः। तत्र सुषेणो महावानरः, गिरिशिखरसमन्यः, नानाविधानां वानराणां समूहैः परिवृतः स्थितः। स दुर्धर्षः वानरः सुग्रीवस्य आज्ञया, द्वाराणि रक्षित्वा, तारामण्डलमिव चन्द्रमाः विचरामास। लङ्कायाः चतुःशतानि वनौकसां विभागान् समुद्राभिमुखं स्थितान् दृष्ट्वा, केचन राक्षसाः विस्मयं जग्मुः, केचन भीताः अभवन्, केचन युद्धोत्साहात् उत्साहं लेभिरे। राक्षसाः तु समन्ततः प्राकारपरिखाम् अन्तरालं वानरैः पूर्णं दृष्ट्वा, प्राकारमपि वानरैः आक्रान्तं दृष्ट्वा, भीताः सन्तः उच्चैः क्रन्दन्ति स्म।