लङ्कायाः पुरतः सर्वतः प्लवङ्गमैः परिसृत्य आकाशमिव पृथिवी च सम्पूर्णा इव बभूवतुः। तदा लक्षशः कोटिशश्च वानरवीराः सर्वतः लङ्काद्वाराणि समुपेत्य युद्धाय सज्जाः अभवन्। तं पर्वतमपि तैः वानरैः सर्वतः परिवृतं दृष्ट्वा, दशसहस्रसैन्यसमूहः नगरीं प्रति अग्रे प्रस्थितः। तदा बलिनः वानराः द्रुमहस्ताः लङ्कां सर्वतः आवृत्य स्थिताः, येन वातोऽपि प्रविशितुं न शशाक। राक्षसाः तु सहसा मेघसंकाशैः, इन्द्रसमविक्रमैश्च वानरैः अभिपीडिताः, विस्मयं जग्मुः। तत्र सैन्यसमूहस्य गम्भीरः शब्दः समुद्रस्य वेगेन विदीर्णस्य निनादवत् उत्पन्नः। तेन महानादेन लङ्का सपरिखा सतोरणा सशैलवनकानना च समाकम्पत। सा सेना रामलक्ष्मणसुग्रीवसंरक्षिता, सर्वैः देवासुरैः अपि दुरजयत्वं प्राप्तवती। राघवः तु तां सेनां राक्षसानां विनाशाय विधिवत् व्यवस्थित्य, स्वैः मन्त्रिभिः पुनः पुनः मन्त्रयामास। ततः शीघ्रकर्माभिलाषी, यथायोग्यतत्त्वविज्ञः, विभीषणस्य अनुमतिं प्राप्य, राज्यधर्मान् स्मरन्, वालिसूनुमङ्गदं आहूय इदं वचनमुवाच— "गच्छ सौम्य, दशग्रीवाय मम वचनं ब्रूहि। निर्भयः समस्तशङ्कामुत्सृज्य लङ्कापुर्यां प्रविष्टः त्वं, तेजोविहीनः, बलविहीनश्च, मृत्युमिच्छन्, प्रमत्तेन्द्रियः अभवः। ऋषीणां देवतानां गन्धर्वाप्सरसोऽथ नागयक्षराज्ञां मध्ये, यत् पापं मोहात् मदाच्च त्वया कृतं, स्वयम्भूप्रसादोत्थं गर्वं च त्यक्त्वा, तस्य पापस्य भीषणं फलमिदानीं प्राप्तम्। अहं दण्डधरः, भार्याहरणेन पीडितः, न्यायदण्डं गृहीत्वा लङ्काद्वारे स्थितः। "त्वं यदि स्थिरः स्याः, देवर्षिराजर्षिपथं युद्धे गमिष्यसि। येन च त्वया मायया च बलात् सीता हृता, तेनैव बलविक्रमेण पुनः स्वयम् आत्मनः सीमां न अतिवर्तस्व। यदि त्वं न शरणं यास्यसि न मैथिलीं प्रतिप्रयच्छसि, तदा तीक्ष्णैः शरैः राक्षसशून्यं जगत् करिष्यामि। अयं धर्मात्मा विभीषणः श्रेष्ठः राक्षसानां, निर्विघ्नं लङ्कायाः राज्यं प्राप्स्यति। त्वं तु मूढमित्रः, पापात्मा, आत्मनः स्वरूपं न जानासि, अधर्मेण राज्यभोगः क्षणमपि न ते शक्यः। "युद्धे स्थिरत्वं धैर्यं च धारय, राक्षस; मम बाणैः पराजितः शुद्धिं यास्यसि। त्रिषु लोकेषु पक्षिरूपं गत्वापि, यदि मम दृष्टिपथं आगमिष्यसि, जीवन्न निवर्तिष्यसे। हितवचनं वदामि ते—क्रियन्तां तव प्रेत्यक्रियाः, रक्षितव्यं लङ्कापुरी, यतः तव प्राणः मयि एव स्थितः।" एवं रामेण अनिश्श्रान्तकर्मणा उक्तः तारात्मजः अग्निमिव रूपमास्थाय व्योम्नि प्रविवेश। स तु शीघ्रं क्षणेन लङ्कां गत्वा रावणस्य राजप्रासादं प्राप, यत्र सः मन्त्रिभिः सह शान्तचित्तः उपविष्टः। तत्र नातिदूरे दीप्तिमान् मङ्गदः, ज्वलनसंकाशः, सुवर्णकङ्कणभूषितः, अवतीर्य स्थितवान्। सः मन्त्रिसभायां स्वयमेव आत्मनं परिचय्य, रामस्य उत्तमं सन्देशं सम्पूर्णं न्यवेदयत्— "अहं कोसलाधिपतेः रामस्य दूतः, अनिश्श्रान्तकर्मणः; यदि नाम तव श्रोतुं प्राप्तं, अहं वालिसूनुः मङ्गदः। कौसल्यानन्दनः राघवः रामः त्वां वदति— निर्घृणः न भूत्वा, पुरुषः भूत्वा, बहिः निर्गच्छ युद्धाय। अहं त्वां मन्त्रिभिः पुत्रैः बान्धवैः सह हनिष्यामि; त्वयि निहते त्रयो लोकाः निर्भयाः भविष्यन्ति। त्वं सुरासुरयक्षगन्धर्वपन्नगराक्षससमूहात् शत्रुत्वेन अपाकृत्य, मुनिनां कण्टकं छिनत्ति। त्वयि निहते विभीषणः राज्यं प्राप्स्यति, अथवा प्रणिपत्य सीतां न प्रतिप्रयच्छसि चेत्।" एवं वानरश्रेष्ठे कठोरवचनं भाषमाणे राक्षसेश्वरः क्रोधेन समाक्रान्तः अभवत्। ततः सः क्रुद्धः पुनः पुनः मन्त्रिणः आज्ञापयामास—"गृह्णीतैनं, हन्यतामिति!"—इति दुष्टबुद्धिः। रावणस्य आज्ञां श्रुत्वा, चारः तीक्ष्णतेजसः रात्रिचराः, अग्निसमप्रभाः, मङ्गदं जगृहुः। तारात्मजः तु आत्मबलप्रदर्शनाय तैः राक्षसैः गृहीतोऽपि न प्रतियुद्धम् अकरोत्। ततः मङ्गदः, स्वबाह्वोः आलम्बमानान् तान् पक्षिवद् गृहीत्वा, पर्वतसन्निभं प्रासादं प्रतिपत्य, वेगेन तान् राक्षसान् अपातयत्। राक्षसेश्वरः पश्यन्, ते सर्वे भूमौ पतिताः। ततः वालिसूनुः प्रासादस्य शिखरं हिमवद्विन्दुधूतं इव तोरणं विदारयामास।